Cevdet Sunay Kimdir? Hayatı, Cumhurbaşkanlığı Dönemi ve Önemli Olaylar

Cevdet Sunay Kimdir?

Cevdet Sunay, 10 Şubat 1899 tarihinde Erzurum'da doğmuş ve 22 Mayıs 1982 tarihinde İstanbul'da 83 yaşında hayatını kaybetmiş bir Türkiye Cumhurbaşkanıdır. Tarihte 5. Cumhurbaşkanı olarak yer alır. Babası İslam Sabri Efendi, annesi Hatice Hanım'dır. Kendisinden önce Cemal Gürsel, sonra ise Fahri Korutürk bu makama geçmiştir. Kabri: Devlet Mezarlığı, Ankara.

Cevdet Sunay, 1966-1973 yılları arasında görev yapan beşinci cumhurbaşkanı ve 1960-1966 yılları arasında Genelkurmay Başkanı olan asker devlet adamıdır.

com.com.tr

Cevdet Sunay Hayatındaki Dönüm Noktaları

• 10 Şubat 1899: Doğdu; nüfus kaydı Erzurum, ailesi Trabzon Çaykaralı.
• 1917: Subay adayı olarak orduya katıldı ve Filistin cephesine gönderildi.
• 1918: Filistin cephesinde İngilizlere esir düştü; Mısır'da esir kampında tutuldu.
• 1921: Kurtuluş Savaşı'nda Güney Cephesi'nde Maraş ve Antep'te, ardından Batı Cephesi'nde Sakarya'da savaştı.
• 26 Ağustos 1922: Büyük Taarruz'a katıldı; 9 Eylül'de İzmir'e giren birlikler arasında yer aldı.
• 1927: Harp Okulu'nu bitirdi.
• 1929: Atıfet Hanım ile evlendi.
• 1930: Harp Akademisi'nden kurmay subay olarak mezun oldu.
• 1949: Tuğgeneral rütbesine yükseldi.
• 3 Haziran 1960: Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na getirildi.
• Ağustos 1960: Genelkurmay Başkanı oldu.
• 22 Şubat 1962: Talat Aydemir'in ilk darbe girişimi bastırıldı; Sunay komuta kademesiyle hükûmetin yanında yer aldı.
• 20 Mayıs 1963: Aydemir'in ikinci darbe girişimi bastırıldı.
• Kasım 1964: TBMM Başkanlığı'na gönderdiği Sunay Mektubu Adalet Partisi kongresi öncesinde gündeme geldi.
• 31 Ocak 1966: Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel beyin kanaması geçirdi; 2 Şubat'ta tedavi için ABD'ye götürüldü.
• 14 Mart 1966: Genelkurmay Başkanlığı'ndan emekli oldu ve Cumhuriyet Senatosu kontenjan üyeliğine atandı.
• 28 Mart 1966: TBMM Gürsel'in görevinin sona erdiğine karar verdi; Sunay 461 oyla beşinci cumhurbaşkanı seçildi.
• 14 Eylül 1966: Cemal Gürsel öldü.
• 2 Nisan 1967: ABD'ye resmî ziyarete başladı; Beyaz Saray'da Başkan Johnson tarafından kabul edildi.
• 15 Kasım 1967: Kıbrıs'ta Geçitkale ve Boğaziçi olayları; Türkiye Yunan birliklerinin adadan çekilmesini istedi.
• 3 Temmuz 1969: Türkiye ile ABD arasında Ortak Savunma İşbirliği Anlaşması imzalandı.
• 12 Ekim 1969: Genel seçimlerde Adalet Partisi çoğunluğunu korudu.
• 12 Kasım 1969: Sovyetler Birliği'ne resmî ziyarete başladı; bir Türk cumhurbaşkanının ilk Sovyet ziyareti.
• 6 Mart 1970: Bütçenin reddi üzerine istifa eden Demirel'e yeniden hükûmet kurma görevi verdi; Üçüncü Demirel Hükûmeti kuruldu.
• 15 Haziran 1970: İstanbul ve Kocaeli'de 15-16 Haziran işçi olayları yaşandı; sıkıyönetim ilan edildi.
• 12 Mart 1971: Komuta kademesi muhtıra verdi; Demirel Hükûmeti aynı gün istifa etti.
• 26 Mart 1971: Nihat Erim başkanlığında partiler üstü hükûmet kuruldu.
• 1971: 1961 Anayasası'nda kapsamlı değişiklikler kabul edildi.
• 6 Mayıs 1972: TBMM'nin onayladığı ve Sunay'ın imzaladığı ölüm cezaları Ankara'da infaz edildi.
• 22 Mayıs 1972: Ferit Melen Hükûmeti kuruldu.
• 13 Mart 1973: Yeni cumhurbaşkanı seçimi turları başladı.
• 22 Mart 1973: Görev süresinin uzatılmasına ilişkin Anayasa değişikliği teklifi Millet Meclisi'nde 299 oyla, gereken 300'ün bir eksiğiyle reddedildi.
• 28 Mart 1973: Görev süresi sona erdi; cumhurbaşkanlığını Senato Başkanı Tekin Arıburun'a vekâleten devretti.
• 6 Nisan 1973: Fahri Korutürk on beşinci turda altıncı cumhurbaşkanı seçildi.
• 12 Eylül 1980: Askerî müdahale ile Meclis feshedildi; Cumhuriyet Senatosu tabii üyeliği sona erdi.
• 22 Mayıs 1982: İstanbul'da 83 yaşında öldü; Ankara Cebeci Askerî Şehitliği'ne defnedildi.
• Ağustos 1988: Naaşı Ankara'daki Devlet Mezarlığı'na nakledildi.

Cevdet Sunay Kronolojisi

Tarih	Olay
10 Şubat 1899	Doğdu; nüfus kaydı Erzurum, ailesi Trabzon Çaykaralı.
1917	Subay adayı olarak orduya katıldı ve Filistin cephesine gönderildi.
1918	Filistin cephesinde İngilizlere esir düştü; Mısır'da esir kampında tutuldu.
1921	Kurtuluş Savaşı'nda Güney Cephesi'nde Maraş ve Antep'te, ardından Batı Cephesi'nde Sakarya'da savaştı.
26 Ağustos 1922	Büyük Taarruz'a katıldı; 9 Eylül'de İzmir'e giren birlikler arasında yer aldı.
1927	Harp Okulu'nu bitirdi.
1929	Atıfet Hanım ile evlendi.
1930	Harp Akademisi'nden kurmay subay olarak mezun oldu.
1949	Tuğgeneral rütbesine yükseldi.
3 Haziran 1960	Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na getirildi.
Ağustos 1960	Genelkurmay Başkanı oldu.
22 Şubat 1962	Talat Aydemir'in ilk darbe girişimi bastırıldı; Sunay komuta kademesiyle hükûmetin yanında yer aldı.
20 Mayıs 1963	Aydemir'in ikinci darbe girişimi bastırıldı.
Kasım 1964	TBMM Başkanlığı'na gönderdiği Sunay Mektubu Adalet Partisi kongresi öncesinde gündeme geldi.
31 Ocak 1966	Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel beyin kanaması geçirdi; 2 Şubat'ta tedavi için ABD'ye götürüldü.
14 Mart 1966	Genelkurmay Başkanlığı'ndan emekli oldu ve Cumhuriyet Senatosu kontenjan üyeliğine atandı.
28 Mart 1966	TBMM Gürsel'in görevinin sona erdiğine karar verdi; Sunay 461 oyla beşinci cumhurbaşkanı seçildi.
14 Eylül 1966	Cemal Gürsel öldü.
2 Nisan 1967	ABD'ye resmî ziyarete başladı; Beyaz Saray'da Başkan Johnson tarafından kabul edildi.
15 Kasım 1967	Kıbrıs'ta Geçitkale ve Boğaziçi olayları; Türkiye Yunan birliklerinin adadan çekilmesini istedi.
3 Temmuz 1969	Türkiye ile ABD arasında Ortak Savunma İşbirliği Anlaşması imzalandı.
12 Ekim 1969	Genel seçimlerde Adalet Partisi çoğunluğunu korudu.
12 Kasım 1969	Sovyetler Birliği'ne resmî ziyarete başladı; bir Türk cumhurbaşkanının ilk Sovyet ziyareti.
6 Mart 1970	Bütçenin reddi üzerine istifa eden Demirel'e yeniden hükûmet kurma görevi verdi; Üçüncü Demirel Hükûmeti kuruldu.
15 Haziran 1970	İstanbul ve Kocaeli'de 15-16 Haziran işçi olayları yaşandı; sıkıyönetim ilan edildi.
12 Mart 1971	Komuta kademesi muhtıra verdi; Demirel Hükûmeti aynı gün istifa etti.
26 Mart 1971	Nihat Erim başkanlığında partiler üstü hükûmet kuruldu.
1971	1961 Anayasası'nda kapsamlı değişiklikler kabul edildi.
6 Mayıs 1972	TBMM'nin onayladığı ve Sunay'ın imzaladığı ölüm cezaları Ankara'da infaz edildi.
22 Mayıs 1972	Ferit Melen Hükûmeti kuruldu.
13 Mart 1973	Yeni cumhurbaşkanı seçimi turları başladı.
22 Mart 1973	Görev süresinin uzatılmasına ilişkin Anayasa değişikliği teklifi Millet Meclisi'nde 299 oyla, gereken 300'ün bir eksiğiyle reddedildi.
28 Mart 1973	Görev süresi sona erdi; cumhurbaşkanlığını Senato Başkanı Tekin Arıburun'a vekâleten devretti.
6 Nisan 1973	Fahri Korutürk on beşinci turda altıncı cumhurbaşkanı seçildi.
12 Eylül 1980	Askerî müdahale ile Meclis feshedildi; Cumhuriyet Senatosu tabii üyeliği sona erdi.
22 Mayıs 1982	İstanbul'da 83 yaşında öldü; Ankara Cebeci Askerî Şehitliği'ne defnedildi.
Ağustos 1988	Naaşı Ankara'daki Devlet Mezarlığı'na nakledildi.

Cevdet Sunay Döneminde Yapılan Savaşlar ve Seferler

Yıl	Savaş veya sefer	Taraf	Sonuç
1917	Birinci Dünya Savaşı, Filistin Cephesi	Birleşik Krallık	Yenilgi; 1918'de esir düştü; Subay adayı olarak katıldı; Mısır'daki esir kampında tutuldu.
1920	Kurtuluş Savaşı, Güney Cephesi	Fransa	Maraş ve Antep işgalden kurtarıldı; Ankara Antlaşması ile cephe kapandı; Maraş ve Antep muharebelerinde görev yaptı.
1921	Kurtuluş Savaşı, Batı Cephesi	Yunanistan	Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz ile zafer; İzmir'in kurtuluşunda hazır bulundu; kırmızı şeritli İstiklal Madalyası aldı.

Antlaşmalar

Yıl	Antlaşma	Taraf	Not
1969	Türkiye-ABD Ortak Savunma İşbirliği Anlaşması	Amerika Birleşik Devletleri	Daha önce imzalanmış çok sayıda ikili anlaşmayı tek metinde topladı; Türkiye'deki Amerikan tesislerinin statüsünü düzenledi.
1970	Katma Protokol	Avrupa Ekonomik Topluluğu	1963 Ankara Anlaşması'nın öngördüğü geçiş döneminin koşullarını belirledi.

Cevdet Sunay Ailesi

• Babası: İslam Sabri Efendi (alay müftüsü; Trabzon Çaykara'ya bağlı Ataköy (Şinek) köyünden)
• Annesi: Hatice Hanım
• Atıfet Sunay: 1966-1973 yılları arasında cumhurbaşkanı eşi; 2002 yılında İstanbul'da öldü

Cevdet Sunay Döneminin İlkleri

• Selefinin görevi Meclis kararıyla sona erdirilen ilk cumhurbaşkanı TBMM 28 Mart 1966'da Cemal Gürsel'in görevinin sağlık nedeniyle sona erdiğine karar verdi ve aynı gün Sunay'ı seçti; bu durum Cumhuriyet tarihinde bir kez yaşandı.
• Genelkurmay Başkanlığı'ndan doğrudan cumhurbaşkanlığına geçen ilk kişi Mart 1966'da emekli olduktan iki hafta sonra, 28 Mart 1966'da cumhurbaşkanı seçildi.
• Sovyetler Birliği'ni ziyaret eden ilk cumhurbaşkanı 12-21 Kasım 1969 tarihlerinde Moskova, Leningrad, Kiev, Tiflis ve Bakü'yü ziyaret etti.
• 1961 Anayasası'nın yedi yıllık süresini tamamlayan ilk cumhurbaşkanı 28 Mart 1966 ile 28 Mart 1973 arasında tam yedi yıl görev yaptı; Gürsel süresini tamamlayamamıştı.
• Görevdeyken askerî muhtıra alan ilk cumhurbaşkanı 12 Mart 1971 muhtırası Cumhurbaşkanı Sunay'a ve Meclis başkanlarına yazılı olarak verildi.
• Görev süresi dolduğunda halefi seçilmemiş ilk cumhurbaşkanı 28 Mart 1973'te görevi Senato Başkanı Tekin Arıburun'a vekâleten devretti; Korutürk 6 Nisan 1973'te seçildi.

Kaynak: com.com.tr