Cezayirli Gazi Hasan Paşa Kimdir? Hayatı, Sadrazamlığı ve Dönemin Önemli Olayları

Cezayirli Gazi Hasan Paşa Kimdir?

Cezayirli Gazi Hasan Paşa bir Osmanlı sadrazamıdır. Tarihte Sadrazam olarak yer alır. Babası bilinmiyor'dur. Kabri: Şumnu.

Cezayirli Gazi Hasan Paşa, yaklaşık yirmi yıl kaptanıderyalık yapan, Çeşme'den sonra donanmayı yeniden kuran ve 1790 yılında sadrazamlığa getirilen devlet adamıdır.

com.com.tr

Cezayirli Gazi Hasan Paşa Hayatındaki Dönüm Noktaları

• 1713: Kaynakların bir kısmı doğum yılı olarak bu tarihi verir; bir kısmı ise öldüğünde seksen yaşını geçtiğini kaydeder, iki bilgi bağdaşmaz.
• 1720: Çocuk yaşta İran sınırı taraflarında satın alındı ve Tekirdağ'daki tüccar Hacı Osman Ağa'ya satıldı.
• 1738: Azat edildikten sonra askerî hizmete girdi; kaynaklar bu yılı Yeniçeri Ocağı'na kaydolduğu tarih olarak verir.
• 1750: Cezayir'e giderek ocağın donanmasına katıldı; lakabındaki Cezayirli sözü bu yıllardan gelir.
• 1761: Osmanlı donanmasına Şehbâz-ı Bahrî adlı kalyonun kaptanı olarak girdi.
• 1767: Kapudânelik rütbesine yükseldi.
• 6 Ekim 1768: Rus elçisinin tutuklanmasıyla Rusya ile savaş hali başladı.
• Temmuz 1770: Çeşme önlerinde Osmanlı donanması yakıldı; Real Mustafa adlı gemisi battı, kendisi kurtularak emrindeki kuvvetin bir bölümünü çekti.
• Ekim 1770: Limni adasını Rus kuşatmasından kurtardı ve gazi unvanını aldı.
• 1770: Kaptanıderyalığa getirildi. Kaynaklar tayin ayını ekim ve kasım olarak verir.
• 1773: Tersane içinde hendese odası açıldı; Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyun adıyla anılan kurumun başlangıcıdır.
• 21 Temmuz 1774: Küçük Kaynarca Antlaşması imzalandı; savaş sona erdi.
• 1775: Akkâ üzerine gidildi; bölgede kendi başına hareket eden Zâhir el-Ömer şehirden ayrıldıktan sonra öldürüldü.
• 1779: Mora'daki karışıklık üzerine harekât yapıldı ve yarımada yeniden merkez denetimine alındı.
• 1779: Karadeniz'in doğu kıyısındaki Soğucak kalesinin desteklenmesi işleri başladı ve iki yıl sürdü.
• 1783: Rusya Kırım'ı kendi topraklarına kattığını ilan etti.
• 18 Aralık 1783: Devlet ileri gelenlerinin ve ulemânın katıldığı gizli toplantıda bulundu; ilhakı tanıyan senedin verilmesi oy birliğiyle kabul edildi.
• 27 Nisan 1785: Halil Hamid Paşa hakkında çıkan ferman uygulandı; hükmü yerine getiren kişi onun adamlarındandır.
• Ağustos 1786: Mısır seferi için donanma Mısır'a ulaştı; Kahire ele geçirildi ve Memlük beyleri Yukarı Mısır'a çekildi.
• 1787: Mısır'dan ayrıldı; yardımcılarından İsmail Paşa vali olarak bırakıldı.
• 19 Ağustos 1787: Rusya'ya savaş ilan edildi; donanmanın görevi Karadeniz'in kuzeyindeki kaleleri desteklemek oldu.
• Ekim 1787: Kılburun önünde karaya asker çıkarma denemesi sonuç vermedi; aynı dönemde Özi önlerinde çarpışmalar oldu.
• Mayıs 1788: Rus kuvvetleri Özi kalesini kuşattı; deniz tarafından yeterli destek ulaştırılamadı.
• Temmuz 1788: Yılan Adası açıklarında Rus filosuyla karşılaşıldı. Kaynaklar çarpışmanın sonucunu farklı değerlendirir.
• 17 Aralık 1788: Özi kalesi düştü; kaybın sorumluluğu hem serdar-ı ekrem hem donanma bakımından tartışıldı.
• 7 Nisan 1789: I. Abdülhamid öldü, yerine III. Selim tahta çıktı.
• Nisan 1789: Yaklaşık on dokuz yıl süren kaptanıderyalık görevi sona erdi.
• Mayıs 1789: Tuna cephesinde seraskerliğe tayin edildi; kaynaklar bu görevi İsmail kalesi seraskerliği olarak kaydeder.
• 28 Mayıs 1789: Koca Yusuf Paşa sadrazamlıktan azledildi; yerine Cenaze Hasan Paşa getirildi.
• Aralık 1789: Sadrazamlığa getirildi. Kaynaklar tayin tarihini 3 Aralık 1789 ve 2 Ocak 1790 olarak farklı verir.
• 1789: III. Selim tarafından cephedeki düzenin sağlanması için geniş yetkiyle donatıldı.
• Mart 1790: Ordunun karargâhı Şumnu'da öldü. Kaynaklar ölüm gününü 19 Mart ve 30 Mart olarak farklı verir; görev süresi üç ay yirmi sekiz gün olarak kaydedilir.
• 1790: Şumnu'da defnedildi; kabrinin şehirdeki bir tekkenin haziresinde bulunduğu kaydedilir.
• Nisan 1790: Yerine Çelebizade Şerif Hasan Paşa sadrazamlığa getirildi.
• Şubat 1791: Koca Yusuf Paşa ikinci kez sadrazamlığa getirildi.
• 9 Ocak 1792: Yaş Antlaşması imzalandı ve savaş sona erdi.

Cezayirli Gazi Hasan Paşa Kronolojisi

Tarih	Olay
1713	Kaynakların bir kısmı doğum yılı olarak bu tarihi verir; bir kısmı ise öldüğünde seksen yaşını geçtiğini kaydeder, iki bilgi bağdaşmaz.
1720	Çocuk yaşta İran sınırı taraflarında satın alındı ve Tekirdağ'daki tüccar Hacı Osman Ağa'ya satıldı.
1738	Azat edildikten sonra askerî hizmete girdi; kaynaklar bu yılı Yeniçeri Ocağı'na kaydolduğu tarih olarak verir.
1750	Cezayir'e giderek ocağın donanmasına katıldı; lakabındaki Cezayirli sözü bu yıllardan gelir.
1761	Osmanlı donanmasına Şehbâz-ı Bahrî adlı kalyonun kaptanı olarak girdi.
1767	Kapudânelik rütbesine yükseldi.
6 Ekim 1768	Rus elçisinin tutuklanmasıyla Rusya ile savaş hali başladı.
Temmuz 1770	Çeşme önlerinde Osmanlı donanması yakıldı; Real Mustafa adlı gemisi battı, kendisi kurtularak emrindeki kuvvetin bir bölümünü çekti.
Ekim 1770	Limni adasını Rus kuşatmasından kurtardı ve gazi unvanını aldı.
1770	Kaptanıderyalığa getirildi. Kaynaklar tayin ayını ekim ve kasım olarak verir.
1773	Tersane içinde hendese odası açıldı; Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyun adıyla anılan kurumun başlangıcıdır.
21 Temmuz 1774	Küçük Kaynarca Antlaşması imzalandı; savaş sona erdi.
1775	Akkâ üzerine gidildi; bölgede kendi başına hareket eden Zâhir el-Ömer şehirden ayrıldıktan sonra öldürüldü.
1779	Mora'daki karışıklık üzerine harekât yapıldı ve yarımada yeniden merkez denetimine alındı.
1779	Karadeniz'in doğu kıyısındaki Soğucak kalesinin desteklenmesi işleri başladı ve iki yıl sürdü.
1783	Rusya Kırım'ı kendi topraklarına kattığını ilan etti.
18 Aralık 1783	Devlet ileri gelenlerinin ve ulemânın katıldığı gizli toplantıda bulundu; ilhakı tanıyan senedin verilmesi oy birliğiyle kabul edildi.
27 Nisan 1785	Halil Hamid Paşa hakkında çıkan ferman uygulandı; hükmü yerine getiren kişi onun adamlarındandır.
Ağustos 1786	Mısır seferi için donanma Mısır'a ulaştı; Kahire ele geçirildi ve Memlük beyleri Yukarı Mısır'a çekildi.
1787	Mısır'dan ayrıldı; yardımcılarından İsmail Paşa vali olarak bırakıldı.
19 Ağustos 1787	Rusya'ya savaş ilan edildi; donanmanın görevi Karadeniz'in kuzeyindeki kaleleri desteklemek oldu.
Ekim 1787	Kılburun önünde karaya asker çıkarma denemesi sonuç vermedi; aynı dönemde Özi önlerinde çarpışmalar oldu.
Mayıs 1788	Rus kuvvetleri Özi kalesini kuşattı; deniz tarafından yeterli destek ulaştırılamadı.
Temmuz 1788	Yılan Adası açıklarında Rus filosuyla karşılaşıldı. Kaynaklar çarpışmanın sonucunu farklı değerlendirir.
17 Aralık 1788	Özi kalesi düştü; kaybın sorumluluğu hem serdar-ı ekrem hem donanma bakımından tartışıldı.
7 Nisan 1789	I. Abdülhamid öldü, yerine III. Selim tahta çıktı.
Nisan 1789	Yaklaşık on dokuz yıl süren kaptanıderyalık görevi sona erdi.
Mayıs 1789	Tuna cephesinde seraskerliğe tayin edildi; kaynaklar bu görevi İsmail kalesi seraskerliği olarak kaydeder.
28 Mayıs 1789	Koca Yusuf Paşa sadrazamlıktan azledildi; yerine Cenaze Hasan Paşa getirildi.
Aralık 1789	Sadrazamlığa getirildi. Kaynaklar tayin tarihini 3 Aralık 1789 ve 2 Ocak 1790 olarak farklı verir.
1789	III. Selim tarafından cephedeki düzenin sağlanması için geniş yetkiyle donatıldı.
Mart 1790	Ordunun karargâhı Şumnu'da öldü. Kaynaklar ölüm gününü 19 Mart ve 30 Mart olarak farklı verir; görev süresi üç ay yirmi sekiz gün olarak kaydedilir.
1790	Şumnu'da defnedildi; kabrinin şehirdeki bir tekkenin haziresinde bulunduğu kaydedilir.
Nisan 1790	Yerine Çelebizade Şerif Hasan Paşa sadrazamlığa getirildi.
Şubat 1791	Koca Yusuf Paşa ikinci kez sadrazamlığa getirildi.
9 Ocak 1792	Yaş Antlaşması imzalandı ve savaş sona erdi.

Cezayirli Gazi Hasan Paşa Döneminde Yapılan Savaşlar ve Seferler

Yıl	Savaş veya sefer	Taraf	Sonuç
Temm	Çeşme Deniz Muharebesi	Rusya	Osmanlı donanması yakıldı; Real Mustafa adlı gemiyle çarpışmaya katıldı; gemi battı, kendisi kurtularak emrindeki kuvvetin bir bölümünü çekti.
Ekim	Limni'nin kurtarılması	Rusya	Kuşatma kırıldı, Rus kuvvetleri çekildi; Bu harekât üzerine gazi unvanını aldı; adanın elde kalması Çanakkale Boğazı'nın önünü açık tuttu.
1775	Akkâ harekâtı	Zâhir el-Ömer yönetimi	Şehir merkez denetimine döndü; Donanma şehri abluka altına aldı ve topa tuttu; Zâhir el-Ömer şehirden ayrıldıktan sonra öldürüldü.
1779	Mora harekâtı	Yarımadadaki ayaklanma ve başıbozuk birlikler	Yarımada yeniden merkez denetimine alındı; Mani yarımadasındaki hareket ve yıllardır bölgede kalan başıbozuk birliklerin yol açtığı düzensizlik giderildi.
1786	Mısır seferi	Memlük beyleri	Kahire ele geçirildi, beyler Yukarı Mısır'a çekildi; Yaklaşık bir yıl Mısır'da kalarak eyaletin yönetimini düzenledi. Rusya ile savaşın çıkması üzerine ayrılmak zorunda kaldı ve beyler eski konumlarına döndü.
Temm	Yılan Adası deniz çarpışması	Rusya	Kaynaklar sonucu farklı değerlendirir; Rus filosunun başında Marko Voynoviç ile Fyodor Uşakov bulunuyordu. Bir kısım kaynak Osmanlı tarafının başarısı olarak kaydeder, bir kısmı Rus filosunun üstünlüğüyle bittiğini yazar.

Cezayirli Gazi Hasan Paşa Eserleri

Eser	Tür	Yıl	Yer	Not
Kalyoncu Kışlası	kışla		Kasımpaşa, İstanbul	Donanmadaki kalyoncu sınıfının sefer dışındaki dönemde bir arada tutulması ve düzenli talim yapılması için inşa edildi.
Mühendishânenin desteklenmesi	eğitim kurumu	1773	Tersane, İstanbul	Tersane içinde açılan hendese odası, Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyun adıyla anılan kurumun başlangıcıdır. Kaptanıderyanın desteği kaynaklarda kaydedilir.
Tekirdağ ve Ege adalarındaki hayratı	cami, hamam ve çeşme		Tekirdağ ve Ege adaları	Yetiştiği şehir olan Tekirdağ ile donanmanın hareket alanındaki adalarda yaptırdığı yapılardır.
Çanakkale Boğazı tahkimat işleri	tahkimat		Çanakkale Boğazı	Çeşme'den sonra boğazın savunması öncelikli mesele haline geldi; kıyıdaki kaleler bu dönemde elden geçirildi.
Gazavât	kitap		İstanbul	Kaptanıderyalığı sırasındaki harekâtları anlatan ve onun adına kaleme alınan metindir.

Cezayirli Gazi Hasan Paşa Ailesi

• Babası: (Kaynaklarda adı geçmiyor)
• Annesi: (Kaynaklarda adı geçmiyor)
• : Azat edildikten sonra Tekirdağ'daki eski efendisinin kızıyla evlendi; kaynaklarda adı geçmez

Cezayirli Gazi Hasan Paşa Döneminin İlkleri

• Osmanlı deniz tarihinde yaklaşık yirmi yıl kesintisiz kaptanıderyalık yapan devlet adamı 1770-1789
• Çeşme'den sonra donanmanın yeniden kurulması işini baştan sona yürüten kaptanıderya 1770 sonrası
• Kalyoncu sınıfı için İstanbul'da kışla yaptıran kaptanıderya Kasımpaşa
• Kaptanıderyalıktan sonra sadrazamlığa getirilip görevde ölen devlet adamı 1789-1790
• Yanında evcilleştirilmiş bir aslan gezdirdiği kaydedilen Osmanlı veziri on sekizinci yüzyıl

Kaynak: com.com.tr