NASDAQ, 1971 yılında ABD'de kurulan ve dünyanın ilk tamamen elektronik borsa sistemi olarak kabul edilen bir piyasa altyapısı ve endeks ailesidir. New York merkezli Nasdaq Inc. tarafından işletilen sistem, başlangıçta National Association of Securities Dealers (NASD) tarafından elektronik kotasyon sağlamak amacıyla hayata geçirildi. Bugün Nasdaq Inc.'in Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO'su Adena Friedman, şirketin hem borsa işletmecisi hem de finansal teknoloji sağlayıcısı kimliğini sürdürdüğünü vurguluyor.
Tamamen Elektronik Bir Borsanın Doğuşu
1971 yılında faaliyete geçen NASDAQ, işlemcilerin telefonla değil elektronik ekranlar üzerinden fiyat teklifi (kotasyon) görebildiği ilk yapı oldu. Bu model, şeffaflığı artırmayı ve erişimi genişletmeyi amaçlıyordu. Zamanla sadece bir kotasyon sistemi olmaktan çıkıp tam teşekküllü bir borsaya dönüştü; alıcı ve satıcı emirlerinin elektronik olarak eşleştirildiği (matching engine) ve market maker'ların likidite sağladığı bir yapı geliştirdi.
Endeks Ailesi: Composite ve NASDAQ-100
NASDAQ borsasında işlem gören 3.000'den fazla hissenin performansını izleyen NASDAQ Composite, teknoloji ağırlıklı yapısıyla küresel risk iştahının önemli bir göstergesi kabul edilir. Daha dar kapsamlı NASDAQ-100 ise borsada işlem gören en büyük şirketler arasından finansal hizmetler dışı 100 şirketi içerir ve teknoloji, iletişim ve tüketici hizmetleri gibi sektörlerde yoğunlaşır. Bu iki endeks, yatırımcıların ABD teknoloji hisselerine dair beklentilerini ölçmek için yaygın olarak takip edilir.
Listeleme Kriterleri ve Market Maker Yapısı
NASDAQ'ta işlem görmek isteyen şirketler; minimum hisse fiyatı, piyasa değeri ve halka açık hisse oranı gibi kriterleri karşılamak zorundadır. Borsada likidite, market maker adı verilen ve sürekli alım-satım kotasyonu veren kurumlar tarafından sağlanır; emirler elektronik eşleştirme motoru aracılığıyla birleştirilir. Bu yapı, düşük maliyetli ve hızlı işlem yapmayı mümkün kılıyor.
Küresel Piyasalara Etki ve Türkiye İçin Anlamı
Teknoloji ve yapay zeka hisselerinin endeksteki ağırlığı nedeniyle NASDAQ, küresel piyasalarda volatilite ve risk iştahı üzerinde belirleyici bir rol oynar. ABD teknoloji şirketlerinin değerlemelerindeki değişimler, gelişen piyasalardaki sermaye akımlarını da etkileyebilir. Türkiye'de BIST ve döviz piyasaları üzerinde dolaylı bir etki taşıyan bu dalgalanmalar, Türk yatırımcıların ABD teknoloji hisselerine aracı kurumlar ve borsa yatırım fonları (ETF) aracılığıyla erişmesi nedeniyle de yakından izleniyor.
