Varant, yatırımcısına belirli bir dayanak varlığı önceden belirlenen fiyattan, belirli bir tarihte veya o tarihe kadar alma ya da satma hakkı veren bir sermaye piyasası aracıdır. Bu hakkı elde etmek için varantın piyasa fiyatı, yani prim ödenir.
Varantlar kaldıraçlı yapıları sayesinde dayanak varlığın fiyat hareketlerine daha yüksek duyarlılık gösterebilir. Ancak bu özellik, kazanç potansiyelini artırdığı gibi yatırılan tutarın tamamının kaybedilmesine de neden olabilir.
Varant Nedir?
Varantlar, hisse senedi veya endeks gibi bir dayanak varlığın gelecekteki fiyatına ilişkin beklentiler üzerinden işlem yapılmasını sağlayan yapılandırılmış finansal ürünlerdir.
Bir hisse senedi satın alan yatırımcı, ilgili şirkete ortak olur. Varant satın alan yatırımcı ise şirketin kendisine değil, belirli koşullarda dayanak varlığı alma veya satma hakkını temsil eden bir menkul kıymete sahip olur.
Dolayısıyla varant sahipleri, yalnızca varant sahibi olmaları nedeniyle ilgili şirketin temettü veya oy kullanma gibi ortaklık haklarından yararlanamaz.
Varantların öne çıkan özellikleri şunlardır:
-
Belirli bir vade tarihleri bulunur.
-
Alım ve satım olmak üzere iki temel türü vardır.
-
Dayanak varlığın fiyat hareketlerine kaldıraçlı şekilde duyarlıdır.
-
Satın alma işleminde başlangıç teminatı yatırılması gerekmez.
-
Satın alınan varantlarda kayıp, ödenen prim ve işlem masraflarıyla sınırlıdır.
-
Vade sonunda değersiz hale gelerek yatırımcının ödediği primin tamamını kaybetmesine neden olabilir.
Bu özellikleri nedeniyle varantlar, geleneksel hisse senedi yatırımlarından farklı bir risk ve getiri yapısına sahiptir.
Varantlar Nasıl Çalışır?
Varantların çalışma prensibi, dayanak varlığın fiyatının belirli bir süre içerisinde hangi yönde hareket edeceğine ilişkin beklentiye dayanır.
İki temel varant türü bulunur.
Alım Varantı (Call) Nedir?
Alım varantı, dayanak varlığın fiyatının yükseleceğini düşünen yatırımcıların değerlendirebileceği bir üründür.
Örneğin, BIST 30 endeksinin önümüzdeki dönemde yükselmesini bekleyen yatırımcı, bu endekse bağlı bir alım varantını inceleyebilir.
Endeksin yükselmesi, diğer koşullar sabitken alım varantının değerini olumlu etkileyebilir.
Ancak endeksin yükselmesi, varantın mutlaka kazanç sağlayacağı anlamına gelmez. Vadeye kalan sürenin azalması ve oynaklıktaki değişimler de fiyat üzerinde etkili olabilir.
Satım Varantı (Put) Nedir?
Satım varantı, dayanak varlığın fiyatının düşeceği beklentisine yönelik kullanılan bir finansal üründür.
Örneğin, belirli bir hisse senedinde düşüş bekleyen yatırımcı, ilgili hisseye bağlı satım varantlarını değerlendirebilir.
Dayanak varlığın fiyatının düşmesi, diğer koşullar sabitken satım varantının değerini artırabilir.
Bu yapı sayesinde yatırımcılar, yalnızca yükseliş beklentilerine değil, düşüş beklentilerine yönelik de stratejiler oluşturabilir.
Varant İşlemleri Nasıl Kazanç veya Kayıp Oluşturur?
Varantların getiri yapısını anlamak için varsayımsal bir örnek üzerinden ilerleyelim.
Bir yatırımcının aşağıdaki özelliklere sahip alım varantını satın aldığını düşünelim:
-
Dayanak hisse senedinin mevcut fiyatı: 100 TL
-
Varantın kullanım fiyatı: 105 TL
-
Varantın alış fiyatı (prim): 4 TL
-
Dönüşüm oranı: 1:1
Yatırımcı, bu varant için 4 TL prim öder. Basitleştirilmiş örnekte vade sonundaki sonuçlar şöyle olabilir:
|
Vade Sonunda Hisse Fiyatı |
Varantın Vade Sonu Değeri |
Prim Sonrası Sonuç |
|
100 TL |
0 TL |
4 TL zarar |
|
107 TL |
2 TL |
2 TL zarar |
|
109 TL |
4 TL |
Başabaş |
|
115 TL |
10 TL |
6 TL kazanç |
Tablodaki değerler yalnızca örnek amaçlıdır. Komisyonlar ve diğer masraflar hariçtir.
Bu örnekte önemli olan nokta, hisse fiyatının 105 TL'nin üzerine çıkmasının tek başına yatırımcıya kâr sağlamamasıdır. Ödenen 4 TL'lik prim de dikkate alındığında vade sonundaki başabaş seviyesi 109 TL olur.
Ayrıca bu hesaplama vade sonuna ilişkindir. Vade dolmadan önce varantın piyasa fiyatı farklı faktörlerden etkilenebilir.
Varant Fiyatları Neye Göre Değişir?
Varant fiyatlarının belirlenmesinde yalnızca dayanak varlığın mevcut fiyatı etkili değildir. Birden fazla değişken birlikte değerlendirilir.
Dayanak Varlığın Fiyatı
Alım varantları genellikle dayanak varlığın yükselişinden, satım varantları ise düşüşünden olumlu etkilenir.
Ancak bu ilişki her zaman aynı oranda gerçekleşmez. Varantın kullanım fiyatına olan uzaklığı ve diğer özellikleri fiyat duyarlılığını değiştirebilir.
Vadeye Kalan Süre
Varantların belirli bir son kullanım tarihi bulunur.
Vade yaklaştıkça varantın zaman değeri genellikle azalır. Özellikle vadesinin son dönemine giren varantlarda zaman değerindeki kayıp hızlanabilir.
Dolayısıyla yatırımcının fiyat hareketinin yönünü doğru tahmin etmesi kadar, bu hareketin ne zaman gerçekleşeceği de önemlidir.
Oynaklık (Volatilite)
Dayanak varlığın gelecekteki fiyat dalgalanmalarına yönelik beklentiler de varant fiyatını etkiler.
Beklenen oynaklıktaki artış, diğer koşullar sabitken hem alım hem de satım varantlarının değerini olumlu etkileyebilir.
Buna karşılık beklenen oynaklığın azalması, dayanak varlık yatırımcının beklediği yönde hareket etse bile varant fiyatını olumsuz etkileyebilir.
Kullanım Fiyatı
Kullanım fiyatı, varantın sağladığı alma veya satma hakkının hangi fiyat üzerinden tanımlandığını gösterir.
Aynı dayanak varlığa bağlı iki farklı varantın kullanım fiyatları farklı olabilir. Bu nedenle aynı yönde fiyat hareketinden farklı oranlarda etkilenebilirler.
Varantlarda Kaldıraç Ne Anlama Gelir?
Varantların en belirgin özelliklerinden biri kaldıraç etkisidir.
Kaldıraç, dayanak varlığın fiyatındaki değişimin varantın değerine daha yüksek oranda yansıyabilmesini ifade eder.
Örneğin, etkin kaldıracı yaklaşık 5 olan bir alım varantında, diğer koşullar sabitken dayanak varlığın fiyatındaki %1'lik yükseliş varant fiyatını yaklaşık %5 artırabilir.
Ancak aynı etki ters yönde de gerçekleşebilir. Dayanak varlıktaki olumsuz bir hareket, varantın değerinde daha yüksek oranda kayba yol açabilir.
Kaldıraç sabit bir değer değildir. Dayanak varlığın fiyatı, vadeye kalan süre ve diğer faktörlerdeki değişimlerle birlikte farklılaşabilir.
Bu nedenle yüksek kaldıraç, tek başına bir varantın daha avantajlı olduğu anlamına gelmez.
Borsa İstanbul'da Varant İşlemleri Nasıl Yapılır?
Türkiye'de yatırım kuruluşu varantları Borsa İstanbul Pay Piyasası bünyesindeki Varant Pazarı'nda işlem görür.
İşlemler piyasa yapıcılı sürekli işlem yöntemiyle gerçekleştirilir. Piyasa yapıcı, sorumlu olduğu varantlar için alış ve satış kotasyonları girerek likiditenin sağlanmasına katkıda bulunur.
Varant alım satımı yapmak isteyen yatırımcılar, bu ürüne erişim sağlayan yetkili aracı kurumların işlem platformlarını kullanabilir.
İşlem sürecinde öncelikle ilgilenilen dayanak varlık belirlenir. Ardından beklentiye uygun alım veya satım varantları incelenir. Varant seçildikten sonra limit fiyatlı alış emri oluşturularak işlem gerçekleştirilebilir.
Borsa İstanbul'da varantlara piyasa emri gönderilemez. Emirlerin belirli bir fiyat üzerinden iletilmesi gerekir.
Satın alınan varantlar, piyasada uygun karşı taraf bulunduğu sürece vade sonu beklenmeden satılabilir.
Varant İşlemlerinde Analiz Araçları Neden Önemlidir?
Varantların fiyatını etkileyen değişkenler nedeniyle ürünlerin yalnızca güncel alış ve satış fiyatlarına bakılarak değerlendirilmesi yeterli olmayabilir.
Örneğin, aynı hisse senedine bağlı iki alım varantından birinin vadesine birkaç hafta, diğerinin vadesine birkaç ay kalmış olabilir. Bu iki varant, aynı hisse senedi hareketine farklı tepkiler verebilir.
Bu nedenle dayanak varlık, yön, vade ve risk düzeyine göre filtreleme yapabilmek değerlendirme sürecini kolaylaştırabilir.
Midas, yatırımcıların farklı ürünleri karşılaştırabilmesi için geliştirdiği varant ekranında bu tür filtreleme araçları sunar. Platformda ilgilenilen varantların vade bilgileri incelenebilir, ürünler takip listesine eklenebilir ve farklı fiyat senaryolarına göre olası kâr/zarar hesaplamaları yapılabilir.
Midas kullanıcıları varant işlemlerini mobil uygulamanın yanı sıra Atlas adlı web işlem platformu üzerinden de gerçekleştirebilir. Böylece yatırımcılar, fiyat takibi ve alım satım süreçlerinde farklı ekran seçeneklerinden yararlanabilir.
Ancak analiz araçlarının sunduğu hesaplamaların varsayımlara dayandığı ve gelecekte gerçekleşecek getirileri garanti etmediği unutulmamalıdır.
Varant Yatırımının Riskleri Nelerdir?
Varantlar, yüksek fiyat duyarlılığı ve sınırlı vadeleri nedeniyle önemli riskler barındırır.
En temel risk, varantın vade sonunda değersiz hale gelmesidir. Böyle bir durumda yatırımcı, satın alma sırasında ödediği primin tamamını kaybedebilir.
Bir diğer önemli risk zaman değeri kaybıdır. Dayanak varlığın fiyatı değişmese bile vadenin yaklaşması varant fiyatını olumsuz etkileyebilir.
Ayrıca piyasa oynaklığındaki değişimler, alış-satış kotasyonları arasındaki fark ve ihraççı kuruluşun yükümlülüklerini yerine getirebilme durumu da değerlendirilmelidir.
Varant satın alan yatırımcılar, vadeli işlem sözleşmelerindeki gibi teminat tamamlama çağrısıyla karşılaşmaz. Bununla birlikte ödenen primin tamamının kaybedilmesi ihtimali, varantların düşük riskli ürünler olduğu anlamına gelmez.
Varant Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Varant Hisse Senedi midir?
Hayır. Varant bir hisse senedi değildir. Hisse senedi şirket ortaklığını temsil ederken varant, belirli koşullarda dayanak varlığı alma veya satma hakkı veren bir menkul kıymettir.
Varant Nasıl Para Kazandırır?
Varantın piyasa fiyatının alış fiyatının üzerine çıkması ve yatırımcının bu fiyattan satış yapabilmesi durumunda kazanç elde edilebilir. Ayrıca vade sonunda belirli koşullarda ödeme oluşabilir. Ancak fiyat hareketlerinin beklenenden farklı gerçekleşmesi zarara neden olabilir.
Varantın Vadesi Dolunca Ne Olur?
Varantın vade sonundaki değeri, ürünün türüne ve dayanak varlığın fiyatına göre belirlenir. Nakdi uzlaşılı ürünlerde kârda sona eren varantlar için ilgili koşullara göre ödeme yapılabilir. Değersiz sona eren varantlar için ödeme yapılmaz.
Varantta En Fazla Ne Kadar Kaybedilir?
Satın alınan bir varantta en yüksek yatırım kaybı ödenen prim tutarıdır. İşlem komisyonları ve diğer masraflar da yatırımcının toplam maliyetine eklenir.
Varant ile VİOP Arasındaki Fark Nedir?
Varantlar, belirli bir prim ödenerek satın alınan menkul kıymetlerdir. VİOP'ta ise vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri üzerinden işlem yapılır. Özellikle vadeli işlem sözleşmelerinde teminat ve teminat tamamlama yükümlülükleri bulunabilir. Ürünlerin risk ve yükümlülük yapıları birbirinden farklıdır.
Sonuç
Varantlar, yatırımcıların dayanak varlıkların yükseliş ve düşüş yönündeki fiyat hareketlerine ilişkin beklentileri doğrultusunda işlem yapabilmesini sağlayan kaldıraçlı finansal araçlardır.
Ancak varantın değerini belirleyen tek unsur dayanak varlığın fiyatı değildir. Vade, kullanım fiyatı, zaman değeri ve oynaklık da yatırımın sonucunu etkiler.
Bu nedenle varant işlemlerinde yalnızca piyasanın hangi yönde hareket edeceğine değil, ürünün özelliklerine ve olası kayıplara da odaklanılmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.
Bu Bir İlandır
