Almanya’da 30 Ocak 2027’de yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde Bavyera Eyalet Meclisi Başkanı Ilse Aigner, iktidar koalisyonunun ortak adayı olarak öne çıktı. Hristiyan Demokrat Birlik (CDU) Genel Başkanı ve Federal Başbakan Friedrich Merz, 8 Kasım akşamı partisinin başkanlık divanına Aigner’ı aday göstereceğini açıkladı. CDU yönetimi, 9 Kasım’da aldığı kararla Aigner’ın adaylığını resmen kabul etti. Sosyal Demokrat Partinin (SPD) yönetimi de aynı gün CSU’lu siyasetçiye desteğini duyurdu.
61 yaşındaki Aigner’ın seçilmesi hâlinde Almanya tarihinde ilk kez bir kadın cumhurbaşkanlığı makamına oturacak. Aynı zamanda Bavyera merkezli CSU’dan bu göreve gelen ilk siyasetçi olacak. Koalisyon ortakları CDU, CSU ve SPD’nin cumhurbaşkanını seçecek Federal Seçiciler Kurulunda çoğunluğa sahip olması, Aigner’ın seçimde önemli bir sayısal avantaja sahip olduğunu gösteriyor.
Söder’in Önerdiği, Merz’in Sonradan Desteklediği Aigner Nasıl Öne Çıktı?
Aigner’ın cumhurbaşkanlığına uzanan adaylık süreci, CDU ile CSU arasındaki siyasi rekabetin de bir parçası oldu. Bavyera Başbakanı ve CSU Genel Başkanı Markus Söder, Nisan 2026’da Aigner’ı cumhurbaşkanlığı için öneren ilk isimlerden biriydi. Söder, ekim ayında düzenlenen CSU kongresinde desteğini yineleyerek Aigner’ın bir sonraki cumhurbaşkanı olmasını gönülden istediğini söyledi.
Ancak Merz, aylar boyunca Aigner’ın olası adaylığı konusunda açık bir tutum almaktan kaçındı. CDU içinde Federal Meclis Başkanı Julia Klöckner, Eğitim Bakanı Karin Prien, eski CDU Genel Başkanı Annegret Kramp-Karrenbauer ve Hessenli siyasetçi Ines Claus gibi isimler de olası adaylar arasında değerlendirildi. Merz’in gecikmeli desteği farklı yorumlara yol açtı. Bazı siyasi gözlemciler Başbakanın aday belirleme sürecindeki inisiyatifi Söder’e kaptırdığını savunurken diğerleri CSU liderinin erken açıklamalarıyla Merz üzerinde baskı oluşturduğunu düşünüyor.
Aigner’ın adaylığı Söder açısından önemli bir siyasi başarı olarak değerlendiriliyor. Bununla birlikte kararın Bavyera eyaletinin siyasetinde de sonuçları olabilir. Geçmişte Söder’in olası haleflerinden biri olarak görülen Aigner’ın Berlin’e gitmesi, CSU liderinin parti içindeki potansiyel rakiplerinden birinin Bavyera siyasetinden ayrılması anlamına gelecek. Öte yandan Alman basınındaki değerlendirmelere göre, CSU’nun cumhurbaşkanlığı makamını elde etmesi, aynı partinin hem cumhurbaşkanlığını hem de başbakanlığı üstlenmesinin siyasi bakımdan zor görülmesi nedeniyle Söder’in gelecekte başbakan adayı olma ihtimalini de zayıflatabilir.
Elektronik Teknisyenliğinden Cumhurbaşkanlığı Adaylığına
1964 yılında Bavyera’nın Feldkirchen-Westerham kasabasında doğan Aigner, birçok üst düzey Alman siyasetçiden farklı olarak üniversite eğitimi almadı. Radyo ve televizyon teknisyenliği eğitimi gördükten sonra ailesinin elektrik işletmesinde çalıştı. Daha sonra helikopterler için elektronik sistemler geliştirdi.
Siyasi kariyerine 1990 yılında doğduğu kasabanın belediye meclisinde başlayan Aigner, 1994’te Bavyera Eyalet Meclisine, 1998’de ise Federal Meclise girdi. Angela Merkel hükûmetinde 2008-2013 yılları arasında Federal Tarım ve Tüketiciyi Koruma Bakanlığı görevini yürüttü. Bakanlığı sırasında EHEC salgını, yumurtalarda dioksin bulunması ve at eti skandalı gibi gıda güvenliği krizleriyle karşılaştı.
Bu süreçlerde hükûmetin kriz yönetimi ve tüketicilerin korunmasına yönelik politikaları tartışmalara neden oldu. Özellikle 2013’teki at eti skandalının ardından SPD’li milletvekilleri, Aigner’ı gıda denetimlerini güçlendirmek ve tüketicilerin bilgilendirilmesini sağlamak konusunda yeterince etkili adımlar atmamakla eleştirdi. Aigner ise hükûmetin eyaletlerle birlikte ulusal bir eylem planını hızla hayata geçirdiğini savundu. Bu tartışmalar Federal Meclis tutanaklarına da yansıdı.
2013’te Bavyera’ya dönerek eyaletin ekonomi bakanı ve başbakan yardımcısı olan Aigner, 2018’de Horst Seehofer’in yerine eyalet başbakanı olabilecek isimler arasında gösterildi. Ancak Markus Söder’le doğrudan bir liderlik mücadelesine girmekten vazgeçti ve başbakanlık görevini Söder üstlendi. Aynı yıl Bavyera Eyalet Meclisi Başkanlığına seçilen Aigner, bu görevde özellikle demokratik kurumların savunulmasına ve aşırı sağa yönelik eleştirilere ağırlık verdi. Aşırı sağcı Almanya İçin Alternatif (AfD) partisi milletvekillerinin meclis kurallarını ihlal ettiği durumlarda müdahalede bulunması da dikkat çekti.
Aigner, toplumsal kutuplaşmanın siyasi bir araç olarak kullanılmasını eleştirerek bunun toplumda derin uçurumlar yarattığını ve farklı bir ülke oluşturmayı hedeflediğini savundu. Bu yaklaşımını bir konuşmasında, “Açıkça söylüyorum: Ben böyle başka bir ülke istemiyorum.” sözleriyle ifade etti.
SPD ve Yeşillerden Destek, AfD ve Sol Partiden Tepki
Aigner’ın adaylığı iktidar koalisyonunun ötesinde de destek buluyor. SPD Genel Başkanı, Başbakan Yardımcısı ve Maliye Bakanı Lars Klingbeil, Aigner’ın Almanya’nın mevcut siyasi koşullarda ihtiyaç duyduğu “son derece güçlü bir birleştirici etkiye” sahip olduğunu belirtti. Klingbeil, CSU’lu siyasetçinin halkla yakın ilişkiler kurduğunu ve insanlarla eşit düzeyde iletişim kurabildiğini vurguladı. SPD yönetimi de 9 Kasım’da adaylığa resmen destek verdi. Yeşiller içinde de Aigner’a olumlu yaklaşan isimler bulunuyor. Ancak parti, adaylığa henüz koşulsuz destek açıklamadı.
Muhalefetteki AfD ve Sol Parti ise farklı gerekçelerle Aigner’ın adaylığına karşı çıkıyor. AfD Eş Genel Başkanı Alice Weidel, cumhurbaşkanının siyasi kampların üzerinde durması gerektiğini savunarak Aigner’ın Bavyera Eyalet Meclisi Başkanı olarak tarafsız davranamadığını ileri sürdü.
Sol Parti Eş Genel Başkanı Ines Schwerdtner ise CDU ve SPD’nin kendi siyasi çevrelerinin dışından, toplumun farklı kesimlerini bir araya getirebilecek bir aday aramasını tercih edeceğini belirtti. Schwerdtner, iktidar partilerinin en yüksek devlet makamını kendi aralarında paylaştığını söyledi.
Almanya’da Cumhurbaşkanını Kim, Nasıl Seçiyor?
Almanya’da cumhurbaşkanı, halk tarafından doğrudan değil, yalnızca bu amaçla toplanan Federal Seçiciler Kurulu (Bundesversammlung) tarafından seçiliyor. 30 Ocak 2027’de toplanacak kurul, 630 Federal Meclis milletvekili ile eyalet parlamentolarının belirlediği 630 temsilciden oluşacak. Toplam 1.260 üyeli kurulda ilk iki turda seçilebilmek için en az 631 oy gerekiyor. İlk iki turda mutlak çoğunluk sağlanamazsa üçüncü turda en fazla oyu alan aday kazanıyor.
Anayasa’ya göre cumhurbaşkanlığı için 40 yaşını doldurmuş ve Federal Meclis seçimlerinde oy kullanma hakkına sahip her Alman vatandaşı aday gösterilebiliyor. Görev süresi beş yıl ve bir kişi art arda en fazla iki dönem seçilebiliyor. Mevcut Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier’in ikinci görev süresi 18 Mart 2027’de sona erecek.
AfD’nin Yükselişi Cumhurbaşkanlığı Seçimini Neden Daha Önemli Kılıyor?
2027 seçimi, AfD’nin artan siyasi ağırlığı nedeniyle önceki cumhurbaşkanlığı seçimlerinden farklı bir tabloya sahne olacak. Partinin Federal Seçiciler Kurulundaki temsilinin önemli ölçüde artması bekleniyor. Wahlrecht.de’nin Ekim 2026’da güncellediği hesaplamalara göre AfD, 1.260 üyeli kurulda 260 ila 262 sandalyeye sahip olacak. Bu sayı, partinin kurulun yaklaşık yüzde 21’ini oluşturacağı ve CDU/CSU’nun ardından ikinci büyük siyasi gruba dönüşeceği anlamına geliyor. AfD, 2022’deki cumhurbaşkanlığı seçiminde 1.472 delegeden yalnızca 151’ine sahipti.
AfD’nin seçimde kendi adayını göstermek istediğini açıklaması da dikkat çekiyor. Bununla birlikte partinin artan temsili, seçim sonucunu tek başına belirleyebileceği anlamına gelmiyor. CDU/CSU’nun 431 ila 432, SPD’nin ise 251 ila 253 üyeyle temsil edilmesi bekleniyor. Böylece iktidar koalisyonunun toplam 682 ila 685 delegesi bulunacak. Bu sayı, ilk iki turda cumhurbaşkanı seçebilmek için gereken mutlak çoğunluğun yaklaşık 50 oy üzerinde.
Ancak seçimin siyasi önemi yalnızca Federal Seçiciler Kurulunun bileşimiyle sınırlı değil. Ocak 2027’de seçilecek cumhurbaşkanı, Almanya’da bir sonraki genel seçimlerin yapılmasının öngörüldüğü 2029 yılında da görevde olacak. AfD’nin güçlenmesi ve geleneksel partilerin parlamentoda çoğunluk oluşturmakta zorlanması ihtimali, cumhurbaşkanının hükûmet kurma süreçlerindeki anayasal rolüne ilişkin tartışmaları da gündeme taşıyor.
Almanya’da cumhurbaşkanı, Federal Meclise başbakan adayı önermekle görevli. Başbakan seçiminde anayasanın öngördüğü süreç sonunda mutlak çoğunluk sağlanamaması hâlinde ise belirli koşullarda azınlık hükûmetinin kurulması veya Meclisin feshedilerek erken seçime gidilmesi seçenekleri arasında karar verebiliyor. Dolayısıyla 2029 seçimlerinin ardından parçalı bir parlamento ortaya çıkarsa cumhurbaşkanının anayasal yetkileri siyasi bakımdan daha fazla önem kazanabilir.
Bu yetkiler, cumhurbaşkanının siyasi tercihlerine göre serbestçe hareket edebileceği anlamına gelmiyor. Federal Mecliste mutlak çoğunluğu kazanan bir başbakan adayını atamakla yükümlü olan cumhurbaşkanı, parlamentoyu da yalnızca Anayasa’nın öngördüğü belirli koşullarda feshedebiliyor. Bununla birlikte hükûmet kurma süreçlerinde yaşanabilecek bir tıkanma, yeni cumhurbaşkanının görev süresindeki önemli anayasal sınavlardan biri olabilir.
Cumhurbaşkanlığı Makamının Yetkileri Neler?
Almanya’da yürütme yetkisinin merkezinde başbakan ve federal hükûmet bulunurken cumhurbaşkanı devletin en üst düzey temsilcisi konumunda. Cumhurbaşkanı ülkeyi uluslararası alanda temsil ediyor, büyükelçileri kabul ediyor, federal yasaları anayasal yetkileri çerçevesinde inceleyip imzalıyor ve belirli koşullarda af yetkisini kullanabiliyor. Ayrıca federal başbakanın seçilmesi sürecinde aday öneriyor; başbakanı ve federal bakanları anayasal kurallar çerçevesinde atıyor.
Cumhurbaşkanının özellikle siyasi krizlerde önemli yetkileri bulunuyor. Federal Mecliste başbakan seçiminin sonuçsuz kalması veya başbakanın güvenoyu alamaması gibi anayasanın öngördüğü durumlarda, yine belirli koşullara ve usullere bağlı olarak parlamentoyu feshedip erken seçimin önünü açabiliyor. Ancak bunu dilediği zaman yapamıyor.
Siyasi yetkilerinin yanında cumhurbaşkanından toplumsal uzlaşıyı güçlendirmesi, demokratik değerleri savunması ve parti siyasetinin üzerinde bir tutum benimsemesi bekleniyor.
Aigner, Bavyera Eyalet Meclisi Başkanlığındaki sekiz yıllık deneyiminin bu görev için kendisini hazırladığını düşünüyor. Sosyal medyada yaptığı bir paylaşımda, “Benim hedefim herkesin başkanı olmak; parti siyasetinde tarafsız, ancak demokrasimizin ve anayasamızın onurunu korumak söz konusu olduğunda net bir duruş sergilemek.” ifadelerini kullandı.
CDU, CSU ve SPD’nin Federal Seçiciler Kurulundaki yaklaşık 50 oyluk çoğunluk avantajı, Aigner’ın ilk turda seçilmesini mümkün kılıyor. Ancak gizli oylama nedeniyle sonuç henüz kesinleşmiş değil. Aigner’ın seçilmesi, Almanya’nın ilk kadın cumhurbaşkanının göreve gelmesinin yanı sıra CSU’nun tarihinde ilk kez bu makamı üstlenmesi anlamına gelecek. AfD’nin Federal Seçiciler Kurulundaki temsilini yaklaşık iki katına çıkardığı ve 2029 genel seçimleri sonrasındaki hükûmet dengelerinin tartışıldığı bir dönemde yapılacak seçim, cumhurbaşkanlığı makamının siyasi ve anayasal rolünü de yeniden gündeme taşıyor. (P)
