Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmed'in Doğu Anadolu'daki en güçlü rakiplerinden biri olan Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan, TRT 1'in Mehmed: Fetihler Sultanı dizisiyle yeniden gündeme geldi. 15. yüzyılda Diyarbakır merkezli Akkoyunlu yönetimini ele geçiren Hasan Bey, Karakoyunlu Devleti'ne son veren ve Timurlular karşısında önemli zaferler kazanan hükümdar olarak tanınıyor. 1467'de Cihan Şah'ı, 1469'da Timurlu hükümdarı Ebû Said Mirza'yı mağlup ederek ülkesinin sınırlarını genişletti. Daha sonra Osmanlıların Anadolu'daki ilerleyişine karşı Karamanoğulları ve Venedik'le siyasi ilişkiler kurdu. Ancak 11 Ağustos 1473'te Fatih Sultan Mehmed'in ordusuyla karşılaştığı Otlukbeli Savaşı'nı kaybetti. Savaşta ölmedi; beş yıl sonra, Gürcistan seferinin ardından ağırlaşan hastalığı nedeniyle Tebriz'de yaşamını yitirdi. Eşleri arasında Trabzon İmparatoru'nun kızı Despina Hatun'un bulunması ve torunu Şah İsmail'in Safevî Devleti'ni kurması, Uzun Hasan'ın aile geçmişini de önemli hale getiriyor. Peki, Uzun Hasan Türk mü, kaç yaşında öldü, Fatih'e neden karşı çıktı ve Akkoyunlu tahtını kim devraldı?
UZUN HASAN KİMDİR?
Uzun Hasan, Şubat-Mart 1425 döneminde Diyarbakır'da doğan, 1452-1478 yılları arasında Akkoyunlu Devleti'ni yöneten Türkmen hükümdardır. Hasan Padişah ve Ebü'n-Nasr unvanlarıyla da tanınan Uzun Hasan, Oğuzların Bayındır boyuna mensuptur. 6 Ocak 1478 tarihinde Tebriz'de 52 yaşında hayatını kaybetti.
Tam adı Hasan bin Ali bin Kara Yülük Osman olarak da ifade edilen hükümdarın babası Celaleddin Ali Bey, annesi ise Sare Hatun'dur. Dedesi Kara Yülük Osman Bey, Akkoyunlu hanedanının kurucu hükümdarları arasında yer alır.
Diyarbakır'da yetişen Hasan Bey, küçük yaşta devlet yönetimi ve askerî faaliyetlerle ilgilenmeye başladı. Babasının seferleri sırasında şehir savunmasında görev aldı, gençlik yıllarında Harput, Erzincan ve Urfa çevresindeki mücadelelere katıldı.
1452 yılında ağabeyi Cihangir Mirza'nın Diyarbakır'dan ayrılmasını fırsat bilerek şehri ele geçirdi. Böylece Akkoyunlu yönetiminin başına geçti. Ağabeyleri ve diğer hanedan üyeleriyle yaşadığı taht mücadelelerinin ardından hâkimiyetini güçlendirdi.
Uzun Hasan, 1467'de Karakoyunlu hükümdarı Cihan Şah'ı mağlup etti. 1469'da Timurlu hükümdarı Ebû Said Mirza'nın ordusunu yenerek İran ve Azerbaycan'daki egemenliğini genişletti. Tebriz'i devletinin başlıca yönetim merkezi haline getirdi.
Bu başarıların ardından Akkoyunlu toprakları Doğu Anadolu, Azerbaycan, İran, Irak ve Kafkasya'nın önemli bölümlerine yayıldı. Uzun Hasan, Osmanlı Devleti'nin Anadolu'da güçlenmesine karşı çıkarak Karamanoğulları ve Venedik Cumhuriyeti'yle siyasi ve askerî ilişkiler geliştirdi.
Fatih Sultan Mehmed ile rekabeti 11 Ağustos 1473'teki Otlukbeli Savaşı'nda belirleyici aşamaya ulaştı. Osmanlı ordusunun top ve tüfek üstünlüğüyle kazandığı savaşta Akkoyunlular ağır yenilgiye uğradı. Uzun Hasan savaş alanından sağ kurtulurken oğlu Zeynel Mirza hayatını kaybetti.
Uzun Hasan'ın eşleri arasında Selçukşah Begüm, Trabzon hükümdarının kızı Despina Hatun, Can Hatun ve Tarçıl Hatun bulunuyor. Uğurlu Mehmed, Halil, Yakup, Maksud, Zeynel, Yusuf ve Mesih adlı oğulları ile Alemşah Halime Begüm adlı kızı, hanedanın tarihinde öne çıkıyor.
Kızı Alemşah Halime Begüm, Safevî tarikatının lideri Şeyh Haydar ile evlendi. Bu evlilikten dünyaya gelen Şah İsmail, 1501 yılında Safevî Devleti'ni kurdu. Böylece Uzun Hasan, Safevî hükümdarı Şah İsmail'in anne tarafından dedesi oldu.
Osmanlılarla yaptığı savaşın ardından devlet yönetiminde etkisi azalan Hasan Bey, 1476'daki Gürcistan seferinden hasta döndü. Uzun süren rahatsızlığının ardından 6 Ocak 1478'de Tebriz'de hayatını kaybetti ve Nasriyye bahçesine defnedildi.
Uzun Hasan, günümüzde TRT 1'de yayımlanan Mehmed: Fetihler Sultanı dizisinde de yer alıyor. Tarihî hükümdarı oyuncu Rüzgar Aksoy canlandırırken Fatih Sultan Mehmed rolünü Serkan Çayoğlu üstleniyor.
UZUN HASAN NERELİ?
Uzun Hasan, Diyarbakır doğumludur. Akkoyunlu hanedanına mensup olan hükümdar, çocukluk ve gençlik yıllarını Diyarbakır ile çevresindeki bölgelerde geçirdi.
Babası Celaleddin Ali Bey, annesi Sare Hatun'dur. Ailesi, Doğu Anadolu ve çevresinde hüküm süren Akkoyunlu Türkmen hanedanının yönetici koluna mensuptur.
Diyarbakır, Uzun Hasan'ın ilk siyasi ve askerî faaliyetlerinin merkezi oldu. Daha sonra devletin İran ve Azerbaycan'daki hâkimiyetinin genişlemesiyle Tebriz ön plana çıktı.
Uzun Hasan, 1468'de Diyarbakır'dan ayrılmasının ardından yeniden doğduğu şehre dönemedi. Hükümdarlığının son dönemini Tebriz merkezli geçirdi.
UZUN HASAN KAÇ YAŞINDA ÖLDÜ?
Uzun Hasan, 6 Ocak 1478 tarihinde 52 yaşında hayatını kaybetti.
Akkoyunlu dönemi kayıtlarında doğum tarihi Şubat-Mart 1425 olarak veriliyor. Gün ve ay kesinleşmediği için 6 Ocak 1478'de henüz 53. doğum gününe ulaşmamıştı.
Bazı tarih anlatılarında doğum yılı 1423 olarak belirtiliyor. Ancak Akkoyunlu dönemine ilişkin ayrıntılı kayıtlar 1425 tarihini öne çıkarıyor.
1473'te Otlukbeli Savaşı'nda yenilen Uzun Hasan, bu savaşta ölmedi. 1476 yılında çıktığı son Gürcistan seferinden rahatsız döndü ve hastalığının ağırlaşmasının ardından Tebriz'de yaşamını yitirdi.
UZUN HASAN TÜRK MÜ, KÜRT MÜ?
Uzun Hasan, Oğuz Türklerinin Bayındır boyuna mensup Akkoyunlu Türkmen hanedanının hükümdarıdır.
Akkoyunlular, Doğu Anadolu, Azerbaycan, İran ve Irak'ta hüküm süren bir Türkmen siyasi topluluğuydu. Hanedanın kökeni Oğuzların Bayındır boyuna dayanıyordu.
Uzun Hasan da kendisini Oğuz Han ve Bayındır Han soyuyla ilişkilendiriyordu. Bayındır boyunun damgasını devlet sembolü olarak kullandı. Bu damga, Akkoyunlu paralarında, resmî belgelerde ve kitabelerde yer aldı.
Akkoyunlu Devleti'nin Kürt nüfusun yaşadığı bölgelerde hüküm sürmesi ve hanedanın Kürt bey aileleriyle evlilikler yapması, hükümdarın mensup olduğu Türkmen hanedanının kökenini değiştirmiyor.
Uzun Hasan'ın eşlerinden Can Hatun ve Tarçıl Hatun'un Kürt kökenli olduğu da aile geçmişine ilişkin bilgiler arasında bulunuyor.
UZUN HASAN'IN BABASI VE ANNESİ KİMDİR?
Uzun Hasan'ın babası Celaleddin Ali Bey, annesi Sare Hatun'dur. Her ikisi de Akkoyunlu hanedanıyla bağlantılı ailelerden geliyordu.
Celaleddin Ali Bey, Akkoyunlu hükümdarı Kara Yülük Osman Bey'in oğluydu. Sare Hatun ise Kara Yülük Osman Bey'in ağabeyi Pîr Ali Bey'in kızıydı.
Sare Hatun, Uzun Hasan'ın siyasi yaşamında önemli rol oynadı. Oğulları arasındaki taht mücadelesinde arabuluculuk yaptığı gibi devletler arasındaki diplomatik ilişkilerde de görev üstlendi.
1461 yılında Fatih Sultan Mehmed'in Trabzon üzerine düzenlediği sefer sırasında Osmanlı padişahıyla görüşen Sare Hatun, Akkoyunlu-Trabzon ilişkileri bakımından önemli bir diplomatik girişimde bulundu.
Uzun Hasan'ın ağabeyi Cihangir Mirza da Akkoyunlu tahtının önemli isimlerinden biriydi. İki kardeşin mücadelesi, Hasan Bey'in 1452'de yönetimi ele geçirmesiyle yeni bir aşamaya girdi.
UZUN HASAN'IN EŞLERİ KİMLERDİR?
Uzun Hasan'ın eşleri arasında Selçukşah Begüm, Despina Hatun, Can Hatun ve Tarçıl Hatun bulunuyor.
Selçukşah Begüm, Akkoyunlu hanedanından Kör Muhammed Bey'in kızıydı. Uzun Hasan, yaklaşık 15 yaşındayken amcasının kızı Selçukşah Begüm ile evlendi. Begüm, özellikle hükümdarlığının son yıllarında saray siyasetinde etkili oldu ve oğlu Halil'in veliaht ilan edilmesini destekledi.
Despina Hatun'un asıl adı Theodora Megali Komnini'ydi. Trabzon Rum İmparatoru IV. İoannis'in kızı olan Theodora ile yapılan evlilik, Akkoyunluların Trabzon İmparatorluğu'yla kurduğu siyasi ittifakın önemli bir parçasıydı.
Can Hatun ve Tarçıl Hatun ise Kürt kökenli ailelerle kurulan evlilik bağları arasında yer alıyor.
Uzun Hasan'ın oğullarından Uğurlu Mehmed'in annesi de Eğil beyinin kızıydı. Hanedan mensupları arasındaki aile ilişkileri, oğullarının taht üzerindeki haklarını ve siyasi ittifaklarını doğrudan etkiledi.
UZUN HASAN'IN OĞULLARI VE ÇOCUKLARI KİMLER?
Uzun Hasan'ın tarihî kayıtlarda adı geçen yedi oğlu Halil, Uğurlu Mehmed, Yakup, Maksud, Zeynel, Yusuf ve Mesih'tir.
Halil, babasının ölümünden sonra Akkoyunlu tahtına çıktı. Selçukşah Begüm'ün oğlu olan Halil, hükümdarlık sürecinde kardeşi Yakup'la mücadele etti.
Yakup Bey, Halil'in ardından Akkoyunlu hükümdarı oldu. Onun yönetimi, devletin kültürel ve siyasi tarihi açısından önemli bir dönem oluşturdu.
Uğurlu Mehmed, babasının askerî seferlerinde görev yaptı. Daha sonra taht mücadelesine girerek isyan etti ve Osmanlı Devleti'ne sığındı. Fatih Sultan Mehmed tarafından kabul edilen Uğurlu Mehmed, Sivas'ta görevlendirildi ve Osmanlı hanedanıyla evlilik bağı kurdu. 1477 yılında Erzincan'da öldürüldü.
Maksud Mirza, hanedanın yönetici üyeleri arasında bulunuyordu. Zeynel Mirza ise 11 Ağustos 1473'te Otlukbeli Savaşı'nda hayatını kaybetti.
Uzun Hasan'ın kızlarından Alemşah Halime Begüm, Safevî tarikatının lideri Şeyh Haydar ile evlendi. Bu evlilikten doğan Şah İsmail, ilerleyen yıllarda Safevî Devleti'nin kurucusu oldu.
Hanedan kayıtlarında Hanım Hatun ve Şahbey Hatun adlı kızlarının isimleri de geçiyor.
UZUN HASAN İLE FATİH SULTAN MEHMED NEDEN SAVAŞTI?
Uzun Hasan ile Fatih Sultan Mehmed arasındaki mücadele, Osmanlı Devleti'nin Anadolu'da genişlemesi ve Akkoyunluların Doğu Anadolu'daki hâkimiyetlerini güçlendirmesi nedeniyle başladı.
Fatih Sultan Mehmed, 1461 yılında Trabzon Rum İmparatorluğu'na son verdi. Uzun Hasan'ın Trabzon hükümdarının kızı Despina Hatun ile evli olması, bu gelişmeyi Akkoyunlular açısından da önemli hale getirdi.
İki hükümdar arasındaki diğer anlaşmazlık, Karamanoğulları üzerindeki hâkimiyet mücadelesiydi. Osmanlı ilerleyişine karşı çıkan Karaman beyleri, Uzun Hasan'ın desteğini aldı.
Uzun Hasan, Osmanlı Devleti'yle savaş halinde bulunan Venedik Cumhuriyeti'yle de diplomatik ilişkiler kurdu. Osmanlıların doğudan ve batıdan baskı altına alınabileceği bir ittifak oluşturmaya çalıştı.
1472'de Akkoyunlu kuvvetleri Tokat'a saldırdı. Karamanoğullarıyla bağlantılı askerî gelişmelerin ardından Osmanlı-Akkoyunlu savaşı kaçınılmaz hale geldi.
Fatih Sultan Mehmed, 1473 yılında büyük bir orduyla doğuya yürüdü. İki devletin orduları 11 Ağustos'ta Erzincan'ın Tercan yöresindeki Otlukbeli mevkiinde karşı karşıya geldi.
OTLUKBELİ SAVAŞI'NDA UZUN HASAN'I KİM YENDİ?
Uzun Hasan'ı 11 Ağustos 1473 tarihinde gerçekleşen Otlukbeli Savaşı'nda Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmed mağlup etti.
Savaşın ilk aşamalarında Akkoyunlu kuvvetleri Osmanlı öncü birliklerine karşı başarı kazandı. Ancak asıl meydan muharebesinde Osmanlı ordusu üstünlük sağladı.
Osmanlıların kullandığı top ve tüfekler, savaşın sonucunda belirleyici rol oynadı. Akkoyunlu ordusu büyük ölçüde süvari kuvvetlerine dayanırken Osmanlı ordusunun ateşli silah üstünlüğü Hasan Bey'in kuvvetlerini zor durumda bıraktı.
Uzun Hasan, Venedik'ten top ve tüfek desteği almaya çalışmıştı. Ancak gönderilen silahlar savaş öncesinde Akkoyunlu ordusuna ulaşmadı.
Otlukbeli yenilgisi, Akkoyunlu Devleti'nin batıya doğru genişleme hedeflerine ağır darbe vurdu. Uzun Hasan'ın oğlu Zeynel Mirza savaşta öldü.
Hükümdar ise savaş alanından kurtularak Tebriz'e döndü. Bu mağlubiyetten sonra Osmanlılara karşı yeniden büyük bir askerî harekât düzenlemedi.
UZUN HASAN KİMİ ÖLDÜRDÜ, HANGİ DEVLETLERİ YENDİ?
Uzun Hasan'ın hükümdarlığındaki en önemli askerî başarı, 10 Kasım 1467 tarihinde Karakoyunlu hükümdarı Cihan Şah'a karşı kazandığı zaferdi.
Cihan Şah, Akkoyunlu kuvvetlerini etkisiz hale getirmek amacıyla sefere çıkmıştı. Ancak ordusunun bir bölümünü dağıttığı sırada Uzun Hasan'ın ani baskınıyla karşılaştı.
Savaş sırasında Cihan Şah öldü. Bu gelişme Karakoyunlu Devleti'nin çözülmesini hızlandırdı ve Akkoyunluların bölgedeki gücünü artırdı.
Uzun Hasan'ın diğer büyük zaferi 29 Ocak 1469'da Timurlu hükümdarı Ebû Said Mirza'ya karşı gerçekleşti. Timurlu ordusu mağlup edildi, Ebû Said esir alındı ve öldürüldü.
Bu zaferlerin ardından Uzun Hasan, Azerbaycan, İran ve Irak'taki hâkimiyetini genişleterek Akkoyunlu Devleti'ni dönemin en güçlü bölgesel devletlerinden biri haline getirdi.
UZUN HASAN NASIL ÖLDÜ, ONU KİM ÖLDÜRDÜ?
Uzun Hasan, 6 Ocak 1478 tarihinde Tebriz'de geçirdiği ağır hastalığın ardından hayatını kaybetti. Otlukbeli Savaşı'nda öldürülmedi ve ölümünü bir suikasta bağlayan tarihî bir kayıt bulunmuyor.
1473'te Fatih Sultan Mehmed'e yenilen hükümdar, sonraki yıllarda devlet yönetimini sürdürdü. Ancak yenilginin ardından yaşadığı siyasi ve askerî sorunlar, hükümdarlığının son dönemini etkiledi.
1476 yılında Gürcistan'a düzenlediği seferden hasta döndü. Sağlık durumu ilerleyen dönemde ağırlaştı.
Hastalığı sırasında oğulları arasındaki taht mücadelesi de büyüdü. Uğurlu Mehmed'in isyanı ve ardından öldürülmesi, hanedan içindeki çatışmaları artırdı.
Uzun Hasan, 6 Ocak 1478'de Tebriz'de yaşamını yitirdi. Naaşı, yaptırdığı Nasriyye bahçesine defnedildi.
Ölümünün ardından Akkoyunlu tahtına oğlu Sultan Halil çıktı. Ancak hanedan üyeleri arasındaki mücadeleler devam etti ve devlet giderek zayıfladı.
UZUN HASAN'IN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ: BOYU VE KİLOSU KAÇTI, NASIL GÖRÜNÜYORDU?
Uzun Hasan'ın boyunun kaç santimetre olduğuna ilişkin kesin bir tarihî ölçüm bulunmuyor.
Hükümdarı bizzat gören Venedikli elçi Kontarino Zeno, onu uzun boylu, yakışıklı ve konuşkan bir kişi olarak tasvir etti.
Bu fiziksel özelliği nedeniyle Hasan Bey, tarih boyunca Uzun Hasan adıyla tanındı.
Ancak boyunun 190 veya 200 santimetre olduğu yönündeki kesin rakamlar tarihî bir ölçümle desteklenmiyor. Döneminin yazılı tanıklıkları, uzun boylu olduğunu ortaya koysa da santimetre cinsinden bir değer vermiyor.
UZUN HASAN'IN ŞAH İSMAİL İLE AKRABALIĞI NEDİR?
Uzun Hasan, Safevî Devleti'nin kurucusu Şah İsmail'in anne tarafından dedesidir.
Kızı Alemşah Halime Begüm, Safevî tarikatının lideri Şeyh Haydar ile evlendi. Bu evlilikten dünyaya gelen İsmail, 1501 yılında Safevî Devleti'ni kurdu.
Uzun Hasan'ın Trabzon hükümdarının kızı Despina Hatun ile yaptığı evlilik de Akkoyunlu hanedanının bölgedeki siyasi ilişkileri açısından önem taşıyordu.
Akkoyunlu ve Safevî hanedanları arasındaki akrabalık bağı, İran ve Azerbaycan'daki siyasi gelişmeler üzerinde etkili oldu.
Şah İsmail'in 1501 yılında Tebriz'de hükümdarlığını ilan etmesiyle bölgede yeni bir devlet ortaya çıktı.
UZUN HASAN KANUNLARI NEDİR?
Uzun Hasan Kanunları, Akkoyunlu hükümdarının vergi, ticaret ve devlet yönetimini düzenlemek amacıyla yürürlüğe koyduğu kurallar bütünüdür.
Hasan Padişah Kanunları olarak da bilinen düzenlemeler, göçebelerden, köylülerden, şehir halkından, tüccarlardan ve zanaatkârlardan alınacak vergilerle ilgili hükümler içeriyordu.
Uzun Hasan, Akkoyunlu Devleti'nin genişleyen topraklarında vergi düzenini belirli kurallara bağlamaya çalıştı. İdarî uygulamalarla ticari faaliyetlerin düzenlenmesi de bu çalışmaların önemli parçaları arasında yer aldı.
Kanunların bazı hükümleri Osmanlıların Doğu Anadolu'da hâkimiyet kurmasından sonra da bir süre uygulandı. İran'da ise Akkoyunlu döneminden kalan vergi düzenlemeleri daha uzun süre etkisini korudu.
Uzun Hasan, bilim insanlarını ve din âlimlerini de destekledi. Ali Kuşçu'ya ilgi gösterdi, ilmî toplantılar düzenledi ve döneminin tarihçilerinden Ebû Bekr-i Tihrânî'ye Akkoyunlu tarihini anlatan Kitâb-ı Diyârbekriyye adlı eseri hazırlattı.
MEHMED FETİHLER SULTANI DİZİSİNDE UZUN HASAN'I KİM OYNUYOR?
TRT 1'de yayımlanan Mehmed: Fetihler Sultanı dizisinde Uzun Hasan karakterini Rüzgar Aksoy canlandırıyor.
15 Eylül 2026'da başlayan dördüncü sezonda Akkoyunlu Devleti'nin hükümdarı Uzun Hasan, Fatih Sultan Mehmed'in Anadolu'daki en güçlü rakiplerinden biri olarak hikâyeye dahil oldu.
Dizide Fatih Sultan Mehmed'i Serkan Çayoğlu, Mirza Uğurlu'yu Hasan Denizyaran canlandırıyor. Mirza Zeynel karakterini Ata Şimşek, Mirza Mesih'i Noyan Uzer ve Mirza Maksud'u Diyar Okuyucu oynuyor.
Uzun Hasan rolünü üstlenen Rüzgar Aksoy, 5 Ocak 1981 tarihinde İstanbul'da doğdu. Haliç Üniversitesi Konservatuvarı mezunudur.
Oyunculuk kariyerinde Adanalı, Kara Sevda ve Kuruluş Osman gibi yapımlarda yer aldı. Kuruluş Osman dizisindeki Turgut Bey karakteriyle de tanındı.
Mehmed: Fetihler Sultanı dizisinde Akkoyunlu hükümdarı ile Osmanlı padişahı arasındaki siyasi rekabet, tarihî olaylardan hareketle dramatize ediliyor.
