Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın oğlu Bilal Erdoğan'ın Lübnan ziyareti, siyasi ve ekonomik hesapların bölgesel ilişkileri yeniden şekillendirme çabalarıyla iç içe geçtiği bir dönemde gerçekleşiyor. Toplumsal ve sivil bir çerçevede sunulsa da ziyaret hem konuğun kimliği hem de Türkiye Cumhurbaşkanı ile doğrudan bağlantısı hem de Beyrut ve Trablus'ta görüşmesi beklenen durak ve kişiler göz önüne alındığında, protokol görüşmelerinin sınırlarını aşan anlamlar taşıyor.
Ziyaret, Lübnan'ın resmî ve dinî mercilerinden ekonomik ve toplumsal aktörlere kadar birden fazla düzeyde Türkiye'ye bir pencere açması bakımından önem kazanıyor. Ankara, özellikle Suriye'de yaşanan dönüşümlerden ve bunların sunduğu ticari iş birliği, ulaşım ve ekonomik bütünleşme fırsatlarından yararlanarak Lübnan'la ilişkilerini ve varlığını güçlendirmeye çalışıyor.
Bu bağlamda Trablus, ziyaret programında özel bir rota ile öne çıkıyor; dinî ve tarihî simgelerinden geçen bu rota, kentin limanından özel ekonomik bölgesine ve Reşid Kerami Uluslararası Fuarı'na uzanan ekonomik konumunu ve potansiyelini de ön plana çıkarıyor. Türk tarihî mirasını barındıran kent, aynı zamanda Lübnan-Türkiye ilişkilerinin geleceğine dair her tartışmada kendine yer bulmasını sağlayacak ekonomik unsurlara da sahip.
Lübnan tarafında ziyaretin, yetkililer ve dinî mercilerle, siyasi, toplumsal ve ekonomik kişiliklerle görüşmelerin yanı sıra Lübnanlı dernek ve kurumlarla temasları da kapsaması bekleniyor. Türk tarafı, ziyaretin toplumsal ve sivil nitelikte olduğunu, belirli bir Lübnanlı kesimi hedeflemediğini ve iç siyasi çekişmeler çerçevesinde değerlendirilmemesi gerektiğini vurguluyor.
Ancak bu görüşmelerin niteliği ve Bilal Erdoğan isminin taşıdığı siyasi ağırlık, ziyarete gayriresmî bir konuk sıfatının ötesinde boyutlar kazandırıyor. Erdoğan, "İlim Yayma Vakfı" mütevelli heyeti başkanlığını yürütüyor ve Türk karar alma çevrelerine yakın bir konuma sahip; bu da hareketlerinin, Ankara'nın dış politikası ile Lübnan'daki güçler ve toplum bileşenleriyle ilişkileri bağlamında okunmasına yol açıyor.
Bu çerçevede, Saint Joseph Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi'nin eski dekanı Profesör Kerim Emil Bitar, ziyaretin, eş zamanlı üç bölgesel ve yerel dönüşümden yararlanan daha geniş bir Türk girişiminin parçası olduğunu değerlendiriyor.
Birincisi, Beşşar Esed yönetiminin düşmesi ve Suriye'deki güç dengelerinin değişmesi; bu gelişme Türkiye'nin bölgesel nüfuzunu belirgin biçimde genişletmesine imkân tanıdı. Ankara, yeni Suriye denkleminde başat bir aktör hâline geldi ve bu konumu, başta kuzeyi Suriye'nin iç kesimlerine tarihî, coğrafi ve ekonomik olarak bağlı olan Lübnan olmak üzere komşu ülkelerde daha büyük bir varlığa dönüştürmeye çalışıyor.
İkincisi, Saad Hariri'nin siyasi faaliyetten çekilmesinden bu yana Lübnan'da Sünni siyasi liderlikte yaşanan göreli boşluk. Bu boşluk, farklı bölgesel güçlerin Lübnan'ın Sünni çevresindeki kişilik, kurum ve aktörlerle ilişkilerini genişletme çabalarına kapı araladı. Zaten bazı Sünni çevrelerde belirli bir sempati rıhtımına sahip olan Türkiye, bu varlığını güçlendirmekle ilgileniyor gibi görünüyor; ancak bu durum, mutlaka alternatif bir siyasi liderlik oluşturma veya Suudi Arabistan'ın yerini alma arayışı anlamına gelmiyor.
Üçüncüsü, ticaret ve enerji yolları, limanlar ve ulaşım koridorları üzerindeki rekabet ile bölgesel dengelerin yeniden şekillenmesi ışığında Doğu Akdeniz'in artan stratejik önemi. Lübnan, çok sayıda krize rağmen bu jeopolitik denklemin bir parçası olmaya devam ediyor.
Ziyaretin zamanlaması konusunda, özellikle Mekke Anlaşması'nın ardından gerçekleşmesi bakımından Bitar, bunun Sünni sahnede etkili bölgesel güçler arasındaki ilişkilerde yaşanan dönüşümler bağlamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Türkiye artık Suudi Arabistan ile çatışma mantığıyla hareket etmiyor; iki ülke arasındaki ilişkiler, pragmatik yakınlaşma ve eş güdüm aşamasına geçti.
Trablus'ta ise ziyaret, kentin tarihi ile mimari ve dinî kimliğiyle daha doğrudan bağlantılı bir nitelik taşıyor. Lübnan-Türk Derneği Başkanı Dr. Halid Tedmuri'nin Almodon'a doğruladığına göre, Erdoğan önce Dârü'l-Fetva'ya gidecek, ardından Trablus müftüsüyle birlikte yürüyerek Saat Kulesi'nde durak vereceği Tel Meydanı'na doğru ilerleyecek. Oradan Ulu Mansuri Camii'ne geçecek; burada cuma namazından önce ezan okuması ve Kur'an-ı Kerim'den ayetler tilavet etmesi bekleniyor.
Gezi ardından Trablus'un eski çarşıları ve hanlarında devam edecek, Trablus Kalesi'ne ve ardından Mevlevi Tekkesi'ne uzanacak. Bu rota, kentin ticari ve tarihî merkezinden dinî ve mimari dokusuna kadar en önemli simgelerinden birçoğunu bir araya getiriyor; bu gezi, Trablus tarihinden ve kentin Osmanlı dönemiyle bağlarından kesitleri yeniden canlandırıyor.
Trablus: Hafıza ve ekonomi arasında
Bu gezi yalnızca tarihî boyutuyla sınırlı tutulamaz. Trablus, özellikle limanı, özel ekonomik bölgesi ve Reşid Kerami Uluslararası Fuarı ile Lübnan-Türkiye ilişkilerine dair her tartışmanın merkezinde yer alan bir ekonomik konuma sahip; ayrıca coğrafi konumu, Lübnan'ı Suriye üzerinden Türkiye'ye ve Arap pazarlarına bağlama fikrine de olanak tanıyor.
Buradan hareketle ekonomik dosyalar, ister Trablus Limanı'nı geliştirme ve özel ekonomik bölgeye yatırım yapma imkânları açısından, ister ulaşım ve bölgesel bağlantı projeleri açısından olsun, ziyarette gündeme gelen temel başlıklardan biri olarak öne çıkıyor. Gündemde dolaşan öneriler arasında karayolu ve demiryolu taşımacılığı ile enerji alanında iş birliği, Suriye toprakları üzerinden elektrik bağlantısı da dâhil olmak üzere yer alıyor. Ancak bu fikirlerin uygulanabilir projelere dönüşmesi için resmî mutabakatlara, fizibilite çalışmalarına ve finansmana ihtiyaç bulunuyor.
Bu dosyalar, gerekli siyasi, güvenlik ve altyapı koşulları sağlandığında Trablus'u Lübnan, Türkiye ve Arap pazarları arasında bir bağlantı noktası hâline getirebilecek coğrafi konumu ışığında ek bir önem kazanıyor. Limanın ve ekonomik bölgenin geliştirilmesi, kentteki hayati tesislerin yeniden faaliyete geçirilmesi de yeni yatırımlara kapı aralayabilir, yerel ekonomiyi canlandırmaya ve istihdam sağlamaya katkıda bulunabilir.
Sonuç olarak Bilal Erdoğan'ın Lübnan ziyareti, Türkiye'nin açılımının niteliğini ve sınırlarını sınama fırsatını ortaya koyuyor: Ziyaret, toplumsal temas ve tarihî bağların yeniden canlandırılması çerçevesinde mi kalacak, yoksa yeni bölgesel tablonun çizilmesinde bir başlangıç olacak somut ekonomik iş birlikleri ve projelere kapı mı aralayacak?
