Şahmeran hikayesi, Türk, İran, Irak ve Anadolu kültürlerinde üst bedeni kadın, belden aşağısı yılan biçimindeki bilge kraliçe figürü etrafında şekillendi. Asırlık anlatı Tarsus ve Mardin'de yüzyıllarca yaşadı. Halk bilimi araştırmaları bu efsanevi varlığı tıp ilminin ve bitkisel şifanın sırlarıyla ilişkilendirdi.
Şahmeran kimdir ve gerçek hikayesi nedir?
Şahmeran, Anadolu mitolojisinde Maran adlı yılanların bilge kraliçesi, gerçek hikayesi ise Tarsus'ta oduncu Cemşab ile yaşadığı dostluk ve ihanet etrafında gelişen köklü halk efsanesi. Kökeni Farsça şah ve maran sözcüklerinin birleşiminden doğdu. Yılanların şahı unvanına rağmen geleneksel tasvirlerde hep güzel bir kadın yüzü resmedildi. Söylencenin kırılma noktasını geçimini odunculukla sağlayan Cemşab'ın bal dolu mağarada yılan krallığına rastlaması başlattı.
Cemşab ve yedi katlı yer altı mağarasındaki yılan krallığı
Tarsus'ta yaşayan yoksul oduncu Cemşab, ormanda arkadaşlarıyla bal dolu derin bir mağara keşfetti. Açgözlü arkadaşları genci kuyuda yalnız bıraktı. Mağara duvarından sızan ışığı cebindeki bıçakla genişleten Cemşab, yedi katlı yer altı ülkesinin çiçeklerle kaplı gizli bahçesine ulaştı. Yılanların kraliçesi misafirine şifalı bitkilerin sırlarını öğretti. Ailesini özleyen genç yıllar geçince memleketine hamama girmeme ve yeri gizleme sözüyle döndü.
Ülkenin padişahı ağır bir hastalığa tutuldu ve vezir tek çarenin yılanlar şahının etini yemek olduğunu ilan etti. Şehir halkı zorla hamama sokuldu. Suya giren Cemşab'ın derisi pullanınca büyük sır açığa çıktı ve mağaranın yeri bulundu. Yakalanan bilge kraliçe son vasiyetinde bedeninin toprak çanakta kaynatılmasını, ilk suyun vezire içirilmesini, etinin de padişaha yedirilmesini istedi. İlk suyu içen kötü kalpli vezir anında öldü, padişah iyileşti ve ikinci suyu içen Cemşab halk anlatılarında Lokman Hekim unvanına kavuştu. Trajik son Tarsus'taki tarihi hamamdan Mardin konaklarına uzanan yöresel inanışları doğurdu.
Tarsus hamamı rivayeti ve Mardin kültüründeki koruyucu simgeler
Mersin'in Tarsus ilçesindeki Roma döneminden kalma Eski Hamam halk hafızasında kanlı vasiyetin gerçekleştiği mekan kimliğini kazandı. Yöre sakinleri hamam duvarlarındaki kızıl izleri kraliçenin kanına yordu. Yer altındaki Maran yılanları ölümden habersiz kaldı. Söylencede gerçeği öğrendikleri gün yılanların Tarsus'u istila edeceği anlatıldı. Adana Ceyhan'daki Yılankale de Çukurova anlatılarında önemli bir merkez haline geldi. Mardin kültüründe ise bakır işlemeler, takılar ve duvar tablolarındaki yılanlı kadın figürü haneleri kötülükten koruyan bereket simgesine dönüştü.
