Bir piyasada alıcılar ve satıcılar karşılıklı yarar sağlayacak biçimde alışveriş yaptığında ekonomik değer oluşturmaktadır. Bununla birlikte vergiler, fiyat sınırlamaları veya piyasa gücünün belirli işletmelerde yoğunlaşması gibi etkenler, bu alışverişlerin bir bölümünün gerçekleşmesini önleyebilmektedir. Böylelikle tüketicilerin ve üreticilerin sağlayabileceği toplam ekonomik faydanın bir bölümü ortadan kalkar. İktisat literatüründe bu durum dara kaybı (deadweight loss) şeklinde adlandırılmaktadır.
Vergiler Ekonomik Refahı Nasıl Azaltıyor?
Tam rekabet şartlarının hakim olduğu piyasalarda arz ve talebin en etkin dengeyi bularak maksimum toplumsal yarar sağladığı, bununla birlikte piyasanın tekelci bir yapıya dönüşmesi veya rekabetin önlenmesi halinde fiyatların yapay olarak yükseltildiği kaydedilmektedir. Bu durum tüketicilerin bir bölümünü piyasa dışına ittiği ve işlem hacmini düşürmektedir. Uzmanlar, tüketicilerin kaybettiği yararın ve üreticilerin sağlayamadığı kazançların toplamının piyasada "dara kaybı" şeklinde adlandırılan net bir refah erimesine neden olduğunu bildirmektedir.
Dara kaybının tekelci uygulamaların yanı sıra, devletlerin piyasalara koyduğu ağır vergilerden ve fiyat kontrollerinden de kaynaklanabildiği kaydedilmektedir. Aşırı vergilendirilen mal ve hizmetlerde alım satım iştahının azalmasının ekonomik aktiviteyi baskıladığı vurgulanmaktadır. Uzmanlar, kaynakların en verimli biçimde dağıtılmasını amaçlayan düzenleyici politikaların ve rekabet denetimlerinin bu tür kayıpları en aza düşürmek hayati bir işlev üstlendiğini anımsatmaktadır.
Muhabir: Sibel BAY
