Küresel iklim siyasetinin en üst düzey karar alma mekanizması olan COP31 (Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı), 9–20 Kasım 2026 tarihleri arasında Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da düzenleniyor. İlk kez Türkiye’de gerçekleşen bu zirve, hem gezegenin iklim krizine karşı vereceği ortak sınav hem de ülkemizin çok taraflı diplomasi kapasitesi açısından kritik bir dönüm noktası olma özelliğini taşıyor.
Öncelikle “COP31 nedir?” sorusuyla başlayalım. COP, İngilizce “Conference of the Parties” (Taraflar Konferansı) ifadesinin kısaltmasıdır. Bu süreç, ilk olarak 1992 yılında Rio Dünya Zirvesi’nde kabul edilen ve 1994’te yürürlüğe giren Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne (UNFCCC) taraf olan 197 ülke ile Avrupa Birliği’nin oluşturduğu en yüksek karar organını ifade ediyor. İlk COP toplantısı 1995 yılında Berlin’de yapıldı; bu nedenle adı COP1 idi. O tarihten sonra her yıl düzenlendi. 31. oturumu olması sebebiyle COP31 olarak adlandırılmaktadır. Yani 31’incisi düzenlendiği için adı COP31’dir.
Temel amacı, önceki iklim zirvelerinde alınan soyut taahhütleri somut, ölçülebilir ve uygulanabilir projelere dönüştürmektir. “Geleceğin COP’u – Uygulama COP’u” mottosuyla yola çıkan zirve, küresel iklim yönetişiminde bir “uygulama dönemi” başlatmayı hedefliyor. İşte bu yüzden COP31’in sloganı ve yönelimi “Uygulama COP’u” olarak tanımlanmakta. Önceki konferanslarda taahhütler birikmiş, ancak uygulama, finansman ve sonuçlar yetersiz kalmıştır. Türkiye’nin çerçevesi üç kelimeyle özetleniyor: diyalog, uzlaşı, eylem. Amaç, sözleri yatırımlara, kararları somut projelere ve hayatlara dönüştürmek. Zirvede, toplam cirosu 1,69 trilyon dolar olan 180 şirket elektrifikasyon hamlesine destek verirken, enerji şirketleri ittifakı yıllık yatırım taahhüdünü 156 milyar dolara yükseltti. Ayrıca, Dünya Bankası ve Afrika Kalkınma Bankası eş başkanlığında bir elektrifikasyon finansmanı koalisyonu kuruldu.
COP, Birleşmiş Milletlerin iklimle ilgili en üst karar organıdır. Taraflar (neredeyse tüm ülkeler) her yıl bir araya gelerek iklim krizine karşı kolektif yanıtı gözden geçirir, müzakere eder ve karar alır. Kararlar oybirliğiyle, yani uzlaşıyla alınır. Bu yüzden COP’lar hem güçlü hem de yavaştır: Her ülke vetosunu kullanabilir, ama ortaya çıkan metin gerçek bir küresel mutabakat sayılır. Paris Anlaşması (2015) bu sürecin en önemli ürünüydü; küresel sıcaklık artışını 2°C’nin oldukça altında, mümkünse 1,5°C ile sınırlamayı hedeflemişti.
COP toplantıları tarihindeki en önemli dönüm noktalarından biri, 2015 yılında Fransa’nın başkenti Paris’te gerçekleştirilen COP21’dir.
Paris Anlaşması’nın önemli bir özelliği, ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadele konusunda kendi ulusal katkı beyanlarını hazırlamalarını ve belirli aralıklarla güncellemelerini öngörmesidir.
Ancak Paris’te ortaya konulan hedeflerle bugün gelinen nokta arasında önemli bir mesafe bulunmaktadır. Çünkü bir hedef belirlemek başka, o hedefi hayata geçirecek ekonomik, teknolojik ve siyasi düzeni kurmak başkadır.
İşte COP31’in önemini burada değerlendirmek gerekir. Dünya artık yalnızca iklim hedefleri belirleme aşamasında değildir. Bu hedeflerin nasıl finanse edileceği, hangi teknolojilerle uygulanacağı, ülkeler arasında sorumluluğun nasıl paylaşılacağı ve dönüşümün ekonomik maliyetinin kimler tarafından üstlenileceği tartışılmaktadır.
Bu bakımdan COP31’in, iklim diplomasisinin söylemden uygulamaya geçişinde önemli bir eşik olacağını ümit ediyoruz.
İklim mücadelesinin bundan sonraki temel sorusu, dünyanın ne yapması gerektiğinden ziyade, bunu kimin, hangi kaynakla, hangi teknolojiyle ve hangi sorumluluk anlayışıyla yapacağıdır.
COP31’in en dikkat çekici hedefi, “Elektrik Çağı”nı başlatmak olarak belirlendi. Bu kapsamda, küresel nihai enerji tüketiminde elektriğin payının 2035 yılına kadar %23’ten %35’e çıkarılması hedefleniyor. Bu hedef, sadece bir çevre politikası değil, aynı zamanda enerji güvenliğini güçlendirmeyi, enerjiye erişimi artırmayı ve maliyetleri düşürmeyi amaçlayan ekonomik bir strateji olarak öne çıkıyor.
Peki, COP31 neden Türkiye’de düzenleniyor?
COP31’in Türkiye’de düzenlenmesi, ülkenin uluslararası iklim müzakerelerinde üstlendiği yeni sorumluluğun ve diplomatik konumunun önemli bir göstergesidir. Antalya’nın ev sahibi şehir olarak seçilmesi, Türkiye’nin yalnızca coğrafi ve turistik imkânlarıyla değil, uluslararası toplantılara ev sahipliği yapma kapasitesiyle de öne çıkmasını sağlamaktadır. Ancak COP31’in Türkiye açısından anlamını yalnızca ev sahipliğiyle açıklamak eksik olur.
Türkiye, üç önemli özelliği aynı anda taşıyan ülkelerden biridir:
1. Avrupa ile Asya arasında bulunan stratejik konumu,
2. Akdeniz, Orta Doğu, Karadeniz, Kafkasya ve Orta Asya arasındaki bağlantıları,
3. Gelişmekte olan ülke kimliğiyle sanayileşmiş ekonomilerle gelişmekte olan ülkelerin beklentileri arasında yer alması.
Bu konum, Türkiye’ye iklim müzakerelerinde farklı ülkelerin önceliklerini bir araya getirme imkânı sunmaktadır.
Burada önemli bir diplomatik ayrıntı da bulunmaktadır. COP31’in ev sahipliği ve konferans başkanlığı düzenlemesi, Türkiye ile Avustralya arasında varılan iş birliği çerçevesinde şekillenmiştir. Türkiye, ev sahibi ve COP31 başkanlığını üstlenen ülke konumundadır; Avustralya ise müzakere süreçlerinde önemli bir sorumluluk üstlenmektedir. Pasifik ada ülkelerinin iklim kırılganlıklarının da bu ortaklıkta özel bir yeri vardır.
Bu düzenleme, iklim diplomasisinin yalnızca konferansın gerçekleştirileceği mekândan ibaret olmadığını, aynı zamanda müzakere yönetimi ve uluslararası uzlaşma üretme kapasitesiyle ilgili olduğunu göstermektedir. Türkiye’nin burada kazanabileceği en önemli değer, farklı siyasi ve ekonomik grupların konuşabildiği bir diplomatik zemin oluşturabilmesidir.
Türkiye’nin coğrafi konumu neden avantaj?
Türkiye, iklim değişikliğinin etkilerinin yoğun hissedildiği Akdeniz havzasında bulunmaktadır. Akdeniz havzası; sıcaklık artışı, kuraklık, orman yangınları, su kaynaklarının azalması, tarımsal üretimde dalgalanma ve deniz seviyesindeki yükselme gibi risklerle karşı karşıyadır.
Bunun yanında Türkiye:
• Avrupa’nın enerji ve ticaret sistemleriyle bağlantılıdır.
• Orta Doğu’nun enerji ve su güvenliği meselelerinin merkezine yakındır.
• Kafkasya ve Orta Asya ile tarihî, ekonomik ve kültürel ilişkilere sahiptir.
• Afrika ülkeleriyle gelişen diplomatik ve ekonomik ilişkiler yürütmektedir.
• Karadeniz havzasının çevresel ve ekonomik geleceğinde önemli bir konumdadır.
Bu coğrafi özellikler, Türkiye’yi yalnızca iklim krizinden etkilenen bir ülke değil, farklı bölgelerin iklim politikalarını buluşturabilecek bir ülke hâline getirebilir.
Fakat coğrafi avantajın diplomatik güce dönüşmesi kendiliğinden gerçekleşmez. Bunun için bilimsel birikim, müzakere kapasitesi, güvenilir politikalar ve somut uygulama örnekleri gerekir. Bu anlamda da ülkemizin yeterli bir potansiyeli ve birikimi vardır.
Ancak burada önemli bir ölçüt vardır: Ülkemizin diplomatik başarısı, yalnızca ev sahipliği yaptığı toplantının büyüklüğüyle değil, müzakerelerde ne ölçüde uzlaşma üretebildiğiyle değerlendirilecektir. Bunu da zirve sona erdiğinde net olarak göreceğimize inanıyorum.
