Doğubayazıt'a gelen ziyaretçilerin İshak Paşa Sarayı'ndan sonraki durağı çoğu zaman aynı yer oluyor: Ahmed-i Hani Türbesi. Peki 17. yüzyılda yaşamış bu çok yönlü âlim kimdi? İşte Ahmed-i Hani'nin hayatı ve eserleri hakkında bilinmesi gerekenler.
Ahmed-i Hani kimdir?
Ahmed-i Hani, 3 Ocak 1651'de Ağrı'nın Doğubayazıt ilçesinde dünyaya geldi. 17. yüzyılda Osmanlı topraklarında yaşayan Hani; şair, yazar, edebiyatçı, dil bilimci, kelâmcı, mutasavvıf, astronom ve filozof olarak tanınıyor. Ailesi Hakkâri'nin Hân köyünden geldiği için hayatı boyunca "Hânî" mahlasıyla anıldı.
Medreseden medreseye bir ilim yolculuğu
İlk eğitimini babası Molla İlyas'tan alan Hani, babasını küçük yaşta kaybedince ağabeyi Molla Kasım'ın yanında yetişti. Doğubayazıt başta olmak üzere Van, Bitlis, Ahlat, Cizre ve Urfa'da ilim tahsil etti. Van'da Atâiyye Medresesi müderrisi Molla Camî'den icazet aldı. Eğitimini Anadolu ile sınırlı tutmayan Hani; Mısır, İran, Bağdat, Şam, Halep ve Buhara'da da çalışmalarını sürdürdü.
Astronomiye ve edebiyata tutkuyla bağlıydı
Dini ilimlerin yanında müspet bilimlere de ilgi duyan Hani, özellikle astronomi ve edebiyat alanlarında öne çıktı. Eserlerinde tasavvufi kavramlara sıkça yer veren Hani'ye göre insan, yeryüzünde Allah'ın aynasıydı ve günahlardan sakınarak "İnsan-ı Kâmil" olmalıydı.
Eserleri
Ahmed-i Hani'nin Kürtçe kaleme aldığı başlıca eserler şunlar:
- Mem û Zîn: En tanınan eseri olan mesnevi.
- Nûbihara Biçûkan: Çocuklar için hazırlanmış bir sözlük.
- Eqîdeya Îmanê: İnanç esaslarını anlatan eser.
- Dîvan: Şiirlerinden oluşan divanı.
Türbesi İshak Paşa Sarayı'nın yanında
Hayatı boyunca pek çok eser veren Ahmed-i Hani, 1707'de doğduğu topraklarda, Doğubayazıt'ta vefat etti. Bayezid beylerinin yanında kâtiplik de yapan Hani'nin türbesi, İshak Paşa Sarayı'nın yaklaşık 500 metre doğusunda yer alıyor. Türbe, bugün Doğubayazıt'ın en çok ziyaret edilen manevi mekânlarından biri.
Görseller: Wikimedia Commons (Mem û Zîn'in 1806-1807 tarihli el yazması nüshası: British Library, CC0; Ahmed-i Hani'nin temsili bir portresi: Zheen Archive Center, CC BY-SA 4.0; Ahmed-i Hani'nin türbesinin yakınındaki İshak Paşa Sarayı: Zorka Sojka, CC BY-SA 4.0)
