Pancar Yetiştiriciliğinden Fabrika Fikrine
Nuri Şeker’in şeker üretimine ilgisi, Uşak’ın Kalfa köyündeki tarlasında yaptığı pancar denemeleriyle gelişti. Türkşeker’in aktardığına göre Uşaklı halı tüccarı Celepzade Abdullah Bey, Almanya’dan getirdiği şeker pancarı tohumlarını çiftçilere dağıttı. Bu tohumlardan alan Nuri Bey, yetiştirdiği pancardan pekmez ve köpük helvası üretti.
Bu deneyimler, Uşak’ta bir şeker fabrikası kurma düşüncesinin başlangıcı oldu. Nuri Şeker, tarımsal üretimi fabrikada işlenecek bir ürüne dönüştürmek için girişimlerde bulundu.
Uşak Şeker Fabrikası’nın Kuruluşundaki Rolü
Nuri Şeker’in öncülüğünde yürütülen çalışmalar sonucunda 19 Nisan 1923’te Uşak Terakki-i Ziraat Türk Anonim Şirketi kuruldu. Fabrikanın kuruluşu, tek kişinin yatırımıyla değil, yerel girişimcilerin ve ortakların katılımıyla gerçekleşti. Atatürk Ansiklopedisi’nde şirketin 51 kişilik kurucu heyetle oluşturulduğu belirtiliyor.
Nuri Şeker, fabrika fikrinin hayata geçirilmesi için kamu yöneticileriyle de görüşmeler yaptı. Türk Tarih Kurumunun Belleten dergisinde yayımlanan çalışmada, girişimlerini Cumhuriyet’in ilanından önce başlattığı ve hükûmet desteği sağlamak amacıyla Ankara’da temaslarda bulunduğu anlatılıyor.
Fabrika 17 Aralık 1926’da İşletmeye Açıldı
Türkşeker’in kuruluş bilgilerine göre Uşak Şeker Fabrikası’nın temeli 6 Kasım 1925’te atıldı. Fabrika, 17 Aralık 1926’da işletmeye açıldı. İlk üretim yılında 1.263 ton pancar işlenerek 114 ton kristal şeker elde edildi.
Uşak’taki girişim, Türkiye’de şeker sanayisinin kurulmasına öncülük eden çalışmalardan biri oldu. Bununla birlikte fabrikaların kuruluş girişimi ile ilk üretime geçiş tarihleri farklıdır. Türkşeker kayıtlarına göre ilk Türk şekeri, 26 Kasım 1926’da işletmeye açılan Alpullu Şeker Fabrikası’nda üretildi. Uşak fabrikası aynı yıl aralık ayında faaliyete geçti.
Vefatı ve Adının Yaşatılması
Nuri Şeker, 9 Temmuz 1958’de hayatını kaybetti. Ölüm tarihi, Belleten’de yayımlanan çalışmada da bu şekilde kaydediliyor.
Kuruluşuna öncülük ettiği tesis, bugün Nuri Şeker Uşak Şeker Fabrikası adıyla anılıyor. Nuri Şeker’in yaşamı, Uşak’ta çiftçilikten sanayi girişimciliğine uzanan bir dönemin hikayesini oluşturuyor.





