Engelli bireylerin bir hizmetten yararlanırken veya çalışırken karşılaştıkları engeller, herkes için aynı çözümle ortadan kalkmayabilir. Makul düzenleme, kişinin somut ihtiyacına göre yapılan gerekli ve uygun değişikliklerle eşit katılımı sağlamayı amaçlıyor. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmesi, bu düzenlemelerin yapılmamasını engelliliğe dayalı ayrımcılık kapsamında ele alıyor.
Makul düzenleme ne anlama geliyor?
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının yayımladığı sözleşme metninde kavram, engelli kişinin haklarını başkalarıyla eşit biçimde kullanabilmesi için ihtiyaç duyulan uyarlamalar üzerinden tanımlanıyor. Düzenlemenin gerekli ve uygun olması, yükümlü tarafa orantısız veya aşırı yük getirmemesi esas alınıyor.
Bu nedenle değerlendirme yalnız tanıya ya da engellilik oranına indirgenemez. Kişinin hangi işi yapacağı, hangi hizmeti kullanacağı ve önündeki somut engel birlikte ele alınmalıdır.
Erişilebilirlikle aynı şey mi?
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun kararlarında erişilebilirlik ile makul düzenleme arasında ayrım yapılıyor. Erişilebilirlik, ortam ve hizmetlerin genel olarak kullanılabilir olmasına yönelirken makul düzenleme belirli bir kişinin ihtiyacına odaklanıyor. Genel erişilebilirlik yükümlülükleri, bireysel talep gelmesini bekleyen bir uygulama olarak görülmüyor.
Örneğin çalışma masasının kullanım biçiminin kişiye uygun hale getirilmesi veya bilginin erişilebilir bir biçimde sunulması bir uyarlama ihtiyacını gösterebilir. Bunlar açıklayıcı örneklerdir; her somut talebin sonucu kendi koşullarına göre değerlendirilir.
Talepte hangi bilgiler yer almalı?
Yazılı başvuruda yararlanılmak istenen hizmeti, karşılaşılan engeli ve önerilen çözümü kısa paragraflarla anlatmak incelemeyi kolaylaştırabilir. İlgili birim, başvuru tarihi ve gelen yanıtın kaydını saklamak da süreci izlemek açısından yararlıdır.
Çözüm belirlenirken engelli kişinin görüşünün alınması önemlidir. Dışarıdan uygun görünen bir değişiklik, kişinin gerçek kullanım ihtiyacını karşılamayabilir.
Talep karşılanmazsa ne yapılabilir?
TİHEK resmi başvuru açıklamasına göre ayrımcılık iddiasıyla Kuruma başvurmadan önce ilgili taraftan uygulamanın düzeltilmesi istenir. Talep reddedilirse veya otuz gün içinde yanıt verilmezse Kuruma başvuru yapılabilir. İş Kanunu kapsamındaki bazı ayrımcılık iddialarında ise özel şikayet usullerinin önce izlenmesi gerekir.
Başvuru konusu, taraflar, talep ve önceki yazışmaların açık biçimde sunulması önem taşır. Kurumun incelemesi otomatik olarak olumlu karar verileceği anlamına gelmez.
Sık sorulan soru
Her engelli kişi aynı düzenlemeyi mi talep eder?
Hayır. Aynı ortamda bulunan iki kişinin ihtiyaçları farklı olabilir. Uygun çözüm, kişinin deneyimi ve somut koşullar dikkate alınarak belirlenir.
Görsel, yapay zeka ile hazırlanmış temsili illüstrasyondur; gerçek bir olayın fotoğrafı değildir.





