Ceza hukukunda birden fazla kişinin aynı suçun meydana gelmesine neden olması, her zaman birlikte suç işledikleri anlamına gelmiyor. Kişilerin ortak bir suç işleme kararı almadan, birbirlerinden bağımsız hareket ederek aynı hukuki neticenin ortaya çıkmasına yol açmaları durumunda yan yana faillik kavramı gündeme geliyor. Avukat Bülent Cansu, ceza hukukunda önemli bir yere sahip olan yan yana faillik kavramının ne anlama geldiğini, müşterek faillikten farklarını ve uygulamadaki örneklerini değerlendirdi.
Yan yana faillik ne anlama geliyor?
Avukat Bülent Cansu'nun değerlendirmesine göre yan yana faillik, birden fazla kişinin aralarında ortak bir suç işleme kararı veya iştirak iradesi bulunmaksızın, birbirinden bağımsız davranışlarıyla aynı suçun meydana gelmesine neden olması şeklinde açıklanabilir.
Bu durumda kişiler aynı olay içerisinde yer alsalar da aralarında birlikte hareket etme iradesi bulunmaz. Her kişi kendi davranışından ve bu davranışın hukuki sonuçlarından sorumlu tutulur.
Yan yana faillik özellikle birden fazla kişinin birbirinden bağımsız kusurlu davranışlarının aynı neticenin ortaya çıkmasına yol açtığı olaylarda önem kazanır.
Yan yana faillik örnekleri
Yan yana faillik kavramının anlaşılması için farklı olaylar üzerinden değerlendirme yapılabilir.
Trafik kazasında yan yana faillik:
Bir kavşakta A isimli sürücü hız sınırını aşarken B isimli başka bir sürücü kırmızı ışıkta geçer. Sürücülerin birbirlerinden haberi ve ortak hareket etme kararları bulunmamaktadır. Ancak her iki sürücünün trafik kurallarına aykırı davranışlarının etkisiyle meydana gelen kazada bir kişi yaralanır.
Bu olayda sürücülerin kusurlu davranışları ile meydana gelen yaralanma arasındaki nedensellik bağı ayrı ayrı incelenir. Şartların oluşması hâlinde yan yana faillik değerlendirmesi yapılabilir.
Birbirinden habersiz ateş eden iki kişi:
Birbirlerinden habersiz şekilde aynı kişiye ateş eden iki kişinin eylemleri sonucunda mağdur hayatını kaybeder. Bu olayda kişilerin ortak bir suç işleme kararı bulunup bulunmadığı ve hangi davranışın ölüm sonucuna neden olduğu araştırılır.
Özellikle ölüm neticesinin hangi failin davranışından kaynaklandığının belirlenemediği durumlarda hukuki değerlendirme daha da önem kazanır. Her iki kişinin cezai sorumluluğu kastları, eylemleri ve neticeyle bağlantıları dikkate alınarak belirlenir.
İş kazasında yan yana faillik:
Bir iş yerinde farklı görevlerde bulunan iki yetkili, birbirlerinden bağımsız olarak yerine getirmeleri gereken iş güvenliği önlemlerini almaz. Bu ihmallerin birlikte etkisiyle bir işçi yaralanır.
Yetkililerin ortak bir suç işleme iradesi bulunmasa bile, ihmallerinin meydana gelen netice üzerindeki etkisi araştırılır. Somut olayın koşullarına göre yan yana faillik gündeme gelebilir.
Yan yana faillik ile müşterek faillik arasındaki fark
Avukat Bülent Cansu'nun dikkat çektiği temel ayrımlardan biri, yan yana faillik ile müşterek faillik arasındaki farktır.
Müşterek faillikte kişiler ortak suç işleme kararı doğrultusunda hareket eder ve suçun gerçekleştirilmesi üzerinde birlikte hâkimiyet kurar.
Yan yana faillikte ise kişiler arasında böyle bir ortak irade bulunmaz. Her biri kendi davranışıyla suçun meydana gelmesine katkıda bulunur.
Örneğin önceden anlaşarak bir iş yerini soyan iki kişi müşterek fail olarak değerlendirilebilir. Buna karşılık birbirinden habersiz hareket eden ve bağımsız davranışları aynı suç sonucunu doğuran kişilerin durumu, olayın şartlarına göre yan yana faillik kapsamında incelenebilir.
TCK'nın 22. maddesi yan yana faillik açısından neden önemli?
Yan yana faillik tartışmalarında Türk Ceza Kanunu'nun 22. maddesi, özellikle taksirli suçlar bakımından önem taşıyor.
TCK'nın 22/5. maddesinde, birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda herkesin kendi kusurundan dolayı sorumlu olacağı ve her failin cezasının kusuruna göre ayrı ayrı belirleneceği hükme bağlanıyor.
Dolayısıyla bir olayda birden fazla kişinin kusurunun bulunması, herkesin aynı oranda cezalandırılacağı anlamına gelmiyor. Kişilerin yükümlülükleri, ihmal veya davranışları, kusur dereceleri ve meydana gelen neticeyle aralarındaki nedensellik bağı ayrı ayrı değerlendiriliyor.
Yan yana faillik ayrı bir suç mudur?
Yan yana faillik, Türk Ceza Kanunu'nda bağımsız bir suç olarak düzenlenmiyor. Ceza hukuku doktrininde kullanılan ve birden fazla kişinin birbirinden bağımsız davranışlarıyla aynı suçun gerçekleşmesine neden olduğu durumları açıklayan bir kavram olarak karşımıza çıkıyor.
Avukat Bülent Cansu'nun değerlendirdiği üzere, bu tür olaylarda yalnızca suçun birden fazla kişinin davranışıyla meydana gelmiş olmasına bakılarak otomatik bir sorumluluk belirlenemez. Her kişinin eylemi, kusuru, kast veya taksir durumu ve ortaya çıkan neticeyle bağlantısı somut deliller ışığında incelenmelidir.
Bu nedenle yan yana faillik ile müşterek faillik arasındaki ayrım, özellikle birden fazla kişinin dahil olduğu ceza soruşturmalarında ve yargılamalarda önemli sonuçlar doğurabiliyor.





