22 Kasım 2026, Pazar
SON DAKİKA
Pelin Akil Kimdir, Kaç Yaşında? Anıl Altan’la Ne Zaman Boşandı? Berke Özer sevgilisi Gloria Dinov ile el ele alışverişte görüntülendi Rihanna Bebeğiyle Çıplak Poz Verdi! Reklam Çekimi Gündem Oldu Defne Samyeli kızıyla metroya bindi Kemalettin Aydın Kimdir? Eşi Sevim Aydın Neden Öldü? Konya Yolundaki Feci Kaza Nasıl Oldu? Harry Potter Hayranlarına Müjde! Yeni Dizi İçin Yayın Tarihi ve Platform Belli Oldu MasterChef’te Gözler Üçüncü Eleme Adayında! Şükran ve Tolgahan’ın Yanına Kim Gidecek? LoL 2 Ne Zaman Çıkacak? New Dawn Yenilikleri Neler? GTA San Andreas Ne Zaman Çıktı? Hangi Platformlarda Var? Hikayesi Ve Haritasında Neler Yer Alıyor? Tango Live neden açılmıyor, yasaklandı mı? Tango kapatıldı mı? Pınar Altuğ’dan çok konuşulacak itiraf: Soyunma odama girip dudaklarıma yapıştı Nebulcaz.com Nedir? Nebulcaz Hakkında Bilmeniz Gerekenler
Dünya

İsrail ve Yunanistan İçin Ortak Hava Tatbikatlarının (2008–2026) Önemi Nedir?

Yazar, İsrail ve Yunanistan İçin Ortak Hava Tatbikatlarının (2008–2026) Önemine, iki ülke arasındaki Niteliksel Caydırıcılık Arayışına ve Pragmatist Hesaplara değiniyor.

İsrail ve Yunanistan İçin Ortak Hava Tatbikatlarının (2008–2026) Önemi Nedir?

Niteliksel Caydırıcılık Arayışı ve Pragmatist Hesaplar

İsrail Hava Kuvvetleri (IAF) ile Yunanistan Hava Kuvvetleri (HAF) arasında 2008–2026 döneminde icra edilen ortak hava tatbikatları, başlangıçta dönemsel ve sınırlı eğitim temaslarından Doğu Akdeniz ile Orta Doğu'nun hava harekât mimarisini şekillendiren kurumsal bir stratejik ortaklığa evrilmiştir [1]. Temelleri Aralık 1994 tarihli savunma işbirliği anlaşmasına uzansa da ancak Mayıs–Haziran 2008'deki Glorious Spartan tatbikatıyla somutlaşan bu yakınlaşma, Türkiye–İsrail ilişkilerinin 2009–2010 döneminde kopmasıyla IAF için hayati bir alternatif coğrafi eğitim sahasına dönüşmüştür [1]. İki hava kuvveti arasındaki işbirliği; Iniochos, Blue Flag, Minoas ve Noble Dina gibi tatbikatlar üzerinden uzun menzilli taarruz, Entegre Hava Savunma Sistemlerine (IADS) karşı harekât, dördüncü ve beşinci nesil muharip platformların Link-16 ağında müşterek kullanımı ile stratejik havada yakıt ikmal (AAR) prosedürlerinin test edildiği çok katmanlı bir harp laboratuvarı niteliği kazanmıştır. 

Kapak Fotoğrafı:Yunanistan Hava Kuvvetleri'nin (HAF) 56 F-16 uçağı ve İsrail Hava Kuvvetleri'nin (IAF) 120. Filo'ya ("Çöl Devleri") ait 2 adet B707 havada yakıt ikmal uçağı, 27 Mayıs 2024 tarihinde Girit'in güneyinde düzenlenen ortak canlı tatbikatta  bir araya geldi. İsrail Hava Kuvvetlerine ait  B707 yakıt ikmal uçağı.Yunanistan Hava Kuvvetlerine ait F-16 lara havada yakıt ikmali yaptı. Fotoğraf Yunanistan Hava Kuvvetleri.

Tatbikatlarda inşa edilen operasyonel güven, 2021'de imzalanan Kalamata Uluslararası Uçuş Eğitim Merkezi (IFTC) gibi milyar avroluk eğitim altyapısı projelerine ve 31 Ağustos 2026 tarihli yaklaşık 3 milyar avroluk "Aşil Kalkanı" (Achilles Shield) çok katmanlı hava savunma antlaşmasına doğrudan zemin hazırlamıştır [11], [88]. Bununla birlikte söz konusu ortaklık, iki ülke arasında Türkiye'ye veya üçüncü taraflara karşı otomatik bir karşılıklı savunma ittifakı doğurmamakta; NATO içi yetki dengeleri ile Ege'deki Uçuş Bilgi Bölgesi (FIR) gerilimlerinin çizdiği ihtiyatlı bir coğrafi-siyasi sınır içinde, caydırıcılık, platform modernizasyonu ve bölgesel enerji-güvenlik koridorlarının korunması ekseninde esnek bir dengeleme aracı olarak işlemektedir [1], [90]. Benzer biçimde, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) sahasındaki hava-deniz altyapısı ve adaya konuşlandırılan Barak MX sistemleri üçlü deniz/enerji güvenliği ile arama-kurtarma (SAR) harekâtları için somut bir destek düğümü oluştursa da [93], Lefkoşa yönetimi adanın savaş zamanı taarruz üssü olarak kullanımını resmen reddetmektedir. Mühimmat ve platform boyutunda ise HAF'ın ABD onay süreçlerindeki gecikmeleri SPICE ve Rampage gibi İsrail sistemleriyle telafi ettiği görülürken [97]; 2023 sonrası Gazze, Lübnan ve 2025–2026 İran savaşı kaynaklı çok cepheli harekât temposunun Iniochos 2026 gibi çok uluslu tatbikat katılımlarını geçici olarak daraltmasına karşın, Temmuz ve Kasım 2026'da Girit güneyinde yeniden başlayan geniş ölçekli gece ve gündüz AAR manevraları iki hava kuvveti arasındaki operasyonel sürekliliğin korunduğunu teyit etmektedir [2], [100]. 

1. Tarihsel Arka Plan ve Stratejik Kırılma Noktaları (2008–2026) 

İsrail ve Yunanistan arasındaki askeri-havacılık temaslarının kurumsallaşması üç belirgin stratejik evre üzerinden izlenebilir: 2000'lerin sonundaki başlangıç ve gizlilik evresi, 2010–2019 arasındaki ikili derinleşme ve hukuki altyapı inşası evresi ile 2020 sonrası çok taraflı bölgesel güvenlik mimarisi dönemi [1]. İki ülke ilk savunma işbirliği anlaşmasını Aralık 1994'te imzalamış olmakla birlikte, dönemin bölgesel dengeleri ve Atina'nın geleneksel dış politika öncelikleri nedeniyle bu metin 2000'lerin sonuna kadar fiilen hayata geçirilmemiştir [1]. Asıl kırılma noktası 28 Mayıs–12 Haziran 2008 tarihleri arasında icra edilen Glorious Spartan tatbikatıyla yaşanmış; Toplamda  Yunanistan ve İsrail Hava Kuvvetlerine ait 100’den fazla F-15 ve F-16 savaş uçağının katıldığı tatbikat, uluslararası basında İran’ın nükleer tesislerine yönelik olası bir uzun menzilli saldırının provası olarak yorumlandı. [1] 

Yapısal dönüşüm ise 2009–2010 yıllarında Türkiye–İsrail hattında yaşanan diplomatik ve askeri kopuşun ardından gerçekleşmiştir [1]. Ekim 2009'da Türkiye'nin İsrail'i Konya'daki Anadolu Kartalı tatbikatından çıkarması ve hava sahasını IAF uçuşlarına kapatması, kendi dar coğrafyası içinde uzun menzilli harekât ve alçak irtifa taarruz eğitimi icra etmekte zorlanan İsrail hava doktrininde ciddi bir eğitim boşluğu yaratmıştır. Mayıs 2010'daki Mavi Marmara krizi bu kopuşu derinleştirirken, Atina başlangıçta 31 Mayıs 2010 olayının hemen ardından icra edilmekte olan Minoas 2010 tatbikatını iptal etse de yılın ilerleyen döneminde ikili hava eğitimlerini yeniden başlatmıştır. 2010–2012 yılları arasında Yunan anakarası, Mora Yarımadası ve Necef Çölündeki Ovda üssünde sürdürülen karşılıklı uçuşlar; 2014'te İsrail'in Atina'ya ilk kez daimî askeri ataşe ataması (bu dosya önceki dönemde Bükreş ve Roma üzerinden yürütülmekteydi) ve Temmuz 2015'te Kuvvetlerin Statüsü Anlaşması'nın (Status of Forces Agreement-SOFA) imzalanmasıyla kurumsal güvenceye kavuşmuştur [1], [2], [12].

Açık kaynaklara göre Yunanistan'ın, İsrail'in ABD ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ile birlikte SOFA imzaladığı yalnızca üç ülkeden biri olması, bu askeri entegrasyonun hukuki derinliğini ortaya koymaktadır [1], [90]. Yunanistan coğrafyası, IAF'ın harekât planlamacıları için yalnızca Türkiye'nin bıraktığı boşluğu telafi eden bir yedek saha değil, İsrail hava sahasının sunamadığı coğrafi derinliği ve karmaşık topografyayı sağlayan stratejik bir simülasyon alanıdır [1]. IAF'ın Avrupa ve Asya Uluslararası İlişkiler Birimi yetkililerinin vurguladığı üzere, iki ülke arasındaki uzun açık deniz uçuş mesafesi, İsrail filolarına gerçek harekât tiyatrolarına yönelik uzun süreli intikal ve havada yakıt ikmal uçuşlarını birebir tatbik etme olanağı tanımaktadır [24]. Ayrıca Ege Denizi'nin karmaşık arşipel yapısı, Girit ve Mora Yarımadası'nın sarp dağlık yükseltileri ile Vouraikos Kanyonu gibi anakaradaki dar vadiler; radar maskelemesi, alçak irtifa arazi takip uçuşları ve karmaşık elektronik ha rp ortamında hedefe sızma (penetration) senaryoları için yüksek gerçekçilik sağlamaktadır [24], [167]. 

2020 sonrası dönemde ise Doğu Akdeniz'deki enerji jeopolitiği ve diplomatik normalleşme süreçleri ikili tatbikatları çok uluslu bir güvenlik şemsiyesine dönüştürmüştür [14]. 8 Ağustos 2013'te enerji mutabakatıyla başlayan Yunanistan–İsrail–GKRY üçlü ortaklığı, ABD'nin katılımıyla "3+1" formatına evrilmiş; Eylül 2020'de Kahire merkezli Doğu Akdeniz Gaz Forumu'nun (EMGF) kurulması ve aynı yıl imzalanan İbrahim Anlaşmaları, tatbikatların katılımcı profilini kökten genişletmiştir [14]. 2017'den itibaren Iniochos tatbikatında Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve İsrail aynı hava sahasını paylaşmaya başlamış; 2021'deki Blue Flag tatbikatına BAE Hava Kuvvetleri Komutanı'nın resmi ziyaretiyle Körfez–Doğu Akdeniz–NATO entegrasyonu görünür kılınmıştır [2]. Bu süreçte Fransa, ABD, İtalya, Hindistan, Suudi Arabistan ve Katar gibi aktörlerin aynı harekât alanlarında yer alması veya gözlemci göndermesi, Yunanistan ile İsrail'i bölgesel hava diplomasisinin merkez üsleri hâline getirmiştir [28]. 12 Haziran 2026'da ABD, Yunanistan, GKRY ve İsrail tarafından Doğu Akdeniz Enerji Merkezi'nin (EMEC) resmen kurulması ise enerji altyapısı güvenliği ile hava-deniz müşterek tatbikatları arasındaki bağı kurumsallaştırmıştır [14]. 

2. Ana Tatbikat Serileri ve Operasyonel Profilleri 

İki hava kuvvetinin ortak eğitim mimarisi, biri Yunanistan'da diğeri İsrail'de icra edilen iki amiral gemisi çok uluslu tatbikat serisi ile bunları tamamlayan ikili ve müşterek özel eğitim faaliyetleri üzerine oturmaktadır. 

2.1. Iniochos Tatbikat Serisi (Andravida Hava Üssü) 

Mora Yarımadası'nın kuzeybatısındaki Andravida Hava Üssü'nde konuşlu Hava Taktik Merkezi (ATC/KEAT) ev sahipliğinde yıllık olarak düzenlenen Iniochos (INVITEX), Atina FIR sahasının büyük bölümünü kapsayan 15 günlük yoğun bir hava harp simülasyonudur [30]. Tek Üs Konsepti (Single Base Concept) ile yürütülen tatbikatta, kara, deniz ve özel harekât unsurlarının katılımıyla katmanlı ve gerçekçi bir muharebe ortamı oluşturulmaktadır [28]. Açık kaynaklı askeri kayıtlarda IAF'ın Iniochos serisine 2016, 2017, 2018, 2021, 2022 ve 2025 yıllarında farklı ölçeklerde katılım sağladığı doğrulanmaktadır [2]. Katılım profili incelendiğinde; 2016'da G550 Nachshon Eitam erken ihbar uçağı ile yer alan IAF, 2018'de 117. Filo'ya ait dört F-16C Barak ile B200T Zufit ve G550 Nachshon Shavit destek uçaklarını kısa süreli olarak Andravida'ya intikal ettirmiştir. 2021 edisyonuna 69. Filo'nun F-15I Ra'am uçaklarıyla katılan İsrail; 2022'de ise Ramon Üssü'nden 11 adet F-16I Sufa (201. ve 253. Filolar), 122. Filo'dan G550 Nachshon Eitam ve 120. Filo'dan Boeing 707 Re'em tankeriyle tam kapsamlı konuşlanma gerçekleştirmiştir [33], [34]. 2025 yılında (12 aktif katılımcı ülke; destek ve gözlemcilerle 14–15 uluslararası unsur) ise katılım yalnızca bir adet G550 Nachshon Eitam platformu ile sınırlı kalmıştır [32], [91]. 

Iniochos senaryolarında IAF ve müttefik filolar; Entegre Hava Savunma Sistemlerine (IADS) karşı taarruz, A2/AD'ye karşı koyma (C-A2AD), Düşman Hava Savunmasının Bastırılması ve İmhası (SEAD/DEAD), Taarruzi Karşı Hava Harekâtı (OCA) ve havaalanı taarruzu, kritik altyapı ve köprülerin derinlikte vurulması (Air Interdiction), Dinamik Hedefleme (DT), Zamana Duyarlı Hedefleme (TST), Muharebe Arama Kurtarma (CSAR), Yüksek Değerlikli Hava Unsuru (HVAA) koruma/taarruzu ve Suüstü Harbi (ASuW) görevlerini icra etmektedir [28], [102]. Tatbikatın IAF açısından en kritik katkısı, uzun menzilli kuvvet projeksiyonu ile lojistik sürekliliğin sınanmasıdır [24]. İsrail'den kalkarak Atina FIR sahasına giren taarruz paketlerinin Boeing 707 tankerleri üzerinden sağlanan menzil uzatma kabiliyeti, yoğun elektronik harp (EH) baskısı altında komuta kontrol bağlarının korunması ve Yunan kuvvetlerinin "Kırmızı Kuvvet" (OPFOR) olarak üstlendiği yoğun önleme baskısı altında hedef taarruzunun tamamlanması, IAF'ın stratejik harekât doktrinini doğrudan beslemektedir.

2.2. Blue Flag Tatbikat Serisi (Ovda Hava Üssü)

IAF'ın 2009'da Anadolu Kartalı'ndan dışlanmasının ardından ABD'nin Red Flag konseptinden esinlenerek 2013'te başlattığı ve iki yılda bir Necef Çölündeki Ovda (Uvda) Hava Üssü'nde düzenlediği Blue Flag tatbikatında Yunanistan Hava Kuvvetleri en istikrarlı yabancı katılımcılardan biri olmuştur. HAF; 2013, 2015, 2017, 2019 ve 2021 edisyonlarının tamamında (özellikle Araxos üssündeki 335. Filo'nun F-16C/D Blok 52+ uçaklarıyla) yer almıştır [2]. Tatbikat süresince İsrail hava sahasının merkezinden güneyde Kızıldeniz'e kadar olan bölümü sivil trafiğe kapatılmakta, Eilat sivil havalimanının operasyonları dahi uçuş pencereleri boyunca durdurularak katılımcılara irtifa ve sürat kısıtlaması olmaksızın süpersonik uçuş, alçak irtifa sızma ile gerçek chaff/flare kullanımı için tam serbesti tanınmaktadır.

Necef Çölü'nün zorlu atmosferik ve coğrafi koşulları altında Yunan pilotlar, IAF'ın seçkin "Uçan Ejderha" (Flying Dragon) 115. Agresör Filosu'nun gerçekçi düşman hava unsurlarına (Red Air) ve 2017'den itibaren sahada aktif olarak kullanılan Patriot hava savunma bataryalarının oluşturduğu yoğun yerden havaya tehdit ortamına karşı görev yapmaktadır. Günlük iki dalga ve gece uçuşları hâlinde icra edilen yüksek tempolu senaryolarda (2017 edisyonuna ilişkin İsrailli askeri yetkililerin paylaştığı verilere göre 24 uçaklık taarruz kollarında ortalama 5, en iyi icralarda ise yüzde 5 dolayında simüle kayıp yaşanmıştır), Yunan pilotlar karmaşık Görüş Ötesi (BVR) füze angajmanı, Görüş içi menzildeki (WVR) manevraları ve özellikle 2019 ile 2021 edisyonlarında beşinci nesil F-35I Adir uçaklarıyla ağ merkezli (Link-16) müşterek çalışma kabiliyetlerini keskinleştirmiştir. 2023 yılı Blue Flag tatbikatı Gazze Savaşı nedeniyle iptal edilmiş olup, açık kaynaklarda 2025 yılında icra edilen bir Blue Flag edisyonuna dair doğrulanmış kayıt bulunmamaktadır [45]. 

2.3. İkili ve Müşterek Özel Eğitim Faaliyetleri ile Kronolojik Evrim 

Çok uluslu büyük serilerin yanı sıra, ikili stratejik ihtiyaçlara yanıt veren özel eğitim faaliyetleri de iş birliğinin omurgasını oluşturmuştur. Bu zincirin tarihsel miladı olan Glorious Spartan, 28 Mayıs–12 Haziran 2008 tarihleri arasında toplamda 100 İsrail ve Yunan F-15/F-16 savaş uçağını bir araya getirerek yakıt ikmal ve uzun menzil taarruz koordinasyonunu sınamış ve dönemin İran nükleer gerilimi bağlamında stratejik bir sinyalizasyon işlevi görmüştür [1]. Ardından Mayıs 2010 sonunda başlatılan ilk Minoas tatbikatı, 31 Mayıs'taki Mavi Marmara olayı sonrasında Atina tarafından iptal edilse de, yılın ilerleyen aylarında (basın haberlerine göre Ekim 2010'da Girit ve Batı Mora üzerinde) ortak hava eğitimleri yeniden icra edilmiş ve IAF'ın Türkiye sonrası dönemde Ege ve Doğu Akdeniz'deki kalıcı eğitim arayışının ilk somut karşılığı olmuştur [2], [46]. 

Deniz ve hava kuvvetlerini tek bir müşterek projeksiyonda birleştiren Noble Dina serisi ise İsrail, Yunanistan ve ABD'nin başlattığı, ilerleyen yıllarda GKRY, Fransa ve İtalya'nın da dâhil olduğu yıllık deniz-hava tatbikatı olarak öne çıkmıştır [1]. Denizaltı Savunma Harbi (ASW), deniz keşif-karakol, kritik enerji altyapısının korunması ve arama-kurtarma görevlerine odaklanan Noble Dina, Yunan denizaltıları ve HAF hava unsurları ile İsrail'in Sa'ar 6 korvetleri gibi modern platformları aynı harekât resminde buluşturmuştur. Buna ek olarak Haziran 2018'de 40 İsrail uçağının katıldığı çok cepheli savaş simülasyonu, Eylül 2023'te Yunanistan hava sahasında İran nükleer tesislerine yönelik olası bir saldırıyı simüle eden uzun menzil taarruz tatbikatı ve Temmuz ile Kasım 2026'da Girit güneyinde yürütülen geniş çaplı havada yakıt ikmal tatbikatları ikili eksenin yüksek gizlilik ve taktik odak taşıyan halkalarını oluşturmuştur [1], [2]. 

Buna karşın, açık kaynaklı askeri literatür ve resmi tatbikat arşivlerinde IAF ile HAF arasında "Game of Thales" adıyla icra edilmiş herhangi bir DACT (Farklı Tip Uçaklarla Hava Muharebesi Eğitimi) veya ikili tatbikat faaliyetine dair doğrulanmış bir kayıt tespit edilememiştir. Mevcut veriler Thales adlandırmasının bir tatbikat kodundan ziyade, Yunan Hava Kuvvetleri envanterindeki Mirage 2000-5 ve Rafale savaş uçaklarının aviyonik, radar ve elektronik harp sistemleri ile EMB-145H erken ihbar uçaklarındaki sensör mimarisini sağlayan Fransız savunma şirketi Thales Group ile ilişkili olduğunu göstermektedir [50]. Dolayısıyla IAF savaş uçaklarının Yunanistan'da Thales tabanlı aviyoniklere sahip Mirage ve Rafale filolarıyla icra ettiği DACT eğitimleri fiilen Iniochos ve ikili tatbikatlar bünyesinde gerçekleşmektedir. 

Tablo 1: İsrail (IAF) ve Yunanistan (HAF) Hava Kuvvetleri Arasında İcra Edilen Başlıca Ortak ve Çok Uluslu Hava Tatbikatlarının Kronolojik Evrimi (2008–2026) 

Yıl

Tatbikat Adı

Lokasyon

Katılan Ana Unsurlar

Temel Taktik Odak

2008

Glorious Spartan

Doğu Akdeniz / Yunanistan

IAF ve HAF (Toplamda 100’den fazla İsrail, Yunan F-15 ve F-16) [1]

Uzun menzilli taarruz, yakıt ikmal ve stratejik derinlik simülasyonu [1]

2010

Minoas 2010

Girit ve Batı Mora

IAF ve HAF muharip filoları [46]

Türkiye sonrası alternatif hava sahasında ikili hava harekâtı uyumu [46]

2013

Blue Flag 2013

Ovda Hava Üssü, İsrail

IAF (7 filo), HAF (F-16), ABD, İtalya [2]

Yoğun hava savunma (SAM) tehditlerine karşı taarruz ve DACT [12]

2015

S-300 Ortak Eğitimi / Blue Flag

Girit / Ovda Hava Üssü

IAF muharip uçakları, HAF S-300 ve F-16 filoları [41]

S-300 radar kilidi, karıştırma/aldatma teknikleri ve çok uluslu taarruz [54]

2016

Iniochos 2016

Andravida Hava Üssü, Yunanistan

HAF, IAF (G550 Nachshon Eitam dâhil) ve müttefikler [35]

Havadan erken ihbar entegrasyonu ve karmaşık hava harekâtı (COMAO) [35]

2017

Iniochos 2017 / Blue Flag 2017

Andravida / Ovda Hava Üssü

HAF (335. Filo F-16), IAF (F-16I, F-15), ABD, BAE, Hindistan, Avrupa güçleri [2]

Patriot SAM sürpriz tehditleri altında yüksek tempolu BVR/WVR [31]

2018

Iniochos 2018 / Noble Dina / İkili

Andravida / Doğu Akdeniz

IAF (117. Filo F-16C, G550, B200T), HAF, ABD, İngiltere, BAE, İtalya [2]

SEAD/DEAD, çok cepheli taarruz ve deniz-hava müşterek ASW [1]

2019

Blue Flag 2019 / Noble Dina

Ovda Hava Üssü / Doğu Akdeniz

IAF (F-35I, F-15), HAF (335. Filo F-16), İtalya (F-35A), ABD, Almanya, GKRY [2]

Beşinci nesil F-35 Link-16 ağ harekâtı ve deniz-hava koordinasyonu [2]

2021

Iniochos 2021 / Blue Flag 2021

Andravida / Ovda Hava Üssü

IAF (F-15I Ra'am, F-35I), HAF (F-16), ABD, İngiltere, Hindistan, Fransa, Almanya [10]

4. ve 5. nesil savaş uçaklarının heterojen muharebe entegrasyonu [10]

2022

Iniochos 2022 / Noble Dina

Andravida / Doğu Akdeniz

IAF (11 F-16I Sufa, G550 Eitam, B-707 tanker), HAF (Rafale, F-16), Fransa, ABD [8]

Stratejik AAR destekli uzun menzil taarruz, AEW&C ve ASW [8]

2023

Noble Dina / İkili Tatbikat

Doğu Akdeniz / Yunanistan

IAF uzun menzilli taarruz unsurları, HAF ve müttefik deniz-hava birlikleri [2]

İran senaryolu uzun menzil derin taarruz; Blue Flag 2023 Gazze savaşı nedeniyle iptal [2]

2024

Iniochos 2024 (IAF Katılımsız)

Andravida Hava Üssü, Yunanistan

HAF (Rafale, F-16V), Fransa, Katar, Suudi Arabistan, Romanya, İspanya [28]

Savaş temposu nedeniyle IAF yokluğunda çok uluslu IADS/CSAR [2]

2025

Iniochos 2025

Andravida Hava Üssü, Yunanistan

IAF (G550 Nachshon Eitam), HAF (F-16V, Rafale, Mirage 2000-5), BAE, Katar, Hindistan, ABD [29]

Link-16 komuta-kontrol, EW/SIGINT entegrasyonu ve sentetik simülatör [29]

2026

Iniochos 2026 (IAF Katılımsız) / Girit AAR Tatbikatları

Andravida / Girit Güneyi ve Ege

Mart'ta HAF (F-16V), Fransa, Slovenya, Arnavutluk; Temmuz ve Kasım'da IAF 120. Filo B-707 ile 30–40 HAF jeti, [101]

İran harekâtı kaynaklı Iniochos yokluğu sonrası gece/gündüz yoğun stratejik AAR tazeleme [9]

3. Hava Platformları, Mühimmatlar ve Teknolojik Entegrasyon 

3.1. Muharip Unsurlar, Nesil Geçişleri ve Ağ Merkezli Veri Bağı Entegrasyonu

İsrail ve Yunanistan hava kuvvetlerinin ortak harekât kapasitesi, iki envanterin son yirmi yılda geçirdiği yoğun modernizasyon ve nesil dönüşümüyle paralel olarak ilerlemiştir. IAF tarafında tatbikatların ana yükünü uzun menzilli konformal yakıt tanklarına (CFT) ve İsrail yerli aviyonik/elektronik harp süitlerine sahip çift koltuklu F16I Sufa filoları (201. ve 253. Filolar) ile F-16C/D Barak (101. ve 117. Filolar) ve ağır derin taarruz platformu F15I Ra'am (69. Filo) taşımıştır. Aralık 2016'da ilk örnekleri teslim alınan beşinci nesil F-35I Adir uçakları ise Aralık 2017'de harekât kabiliyetine ulaşmış, 2019 ve 2021 Blue Flag tatbikatlarında F-15 Baz ve dördüncü nesil müttefik filolarla ağ merkezli muharebe görevlerine dâhil edilmiştir. Açık kaynaklı savunma analizlerine göre Ocak 2026 itibarıyla 48 adede ulaşan (bağımsız havacılık analizlerinde 50 siparişten 2025'te operasyonel filo sayısının 36–39 uçakla sınırlı olduğu not edilmektedir [177]) IAF F-35I filosu ile Mayıs 2026'da onaylanan dördüncü F-35I ve ikinci F-15IA (F-15EX türevi) filo tedarikleri, İsrail'in önümüzdeki on yıldaki derin taarruz doktrinini şekillendirmektedir [60], [62]. 

HAF cephesinde ise 2010'larda Araxos üssünden konuşlu F-16C/D Blok 52+ (335. Filo) ve Mirage 2000-5 uçaklarıyla başlayan katılım, 2021 sonrasında 4.5 nesil Rafale DG/EG (332. Filo, Kasım 2026'da 24. ve son uçağın teslimatıyla tam filoya ulaşmıştır) ve AESA radarlı F-16V Viper (Mart 2026'da 50. modernize uçağın teslimatı ve Iniochos 2026 operasyonel değerlendirmesiyle) platformlarının eklenmesiyle niteliksel bir sıçrama yapmıştır [16], [59]. Ayrıca Yunanistan'ın "Ajanda 2030" kapsamında 40 adede kadar F-35A tedariki için ABD onayının alınması ve Andravida üssünün beşinci nesil altyapıya göre uyarlanması planları, iki hava kuvveti arasındaki platform simetrisini gelecek dönemde daha da artıracaktır [28], [169]. 

Doğu Akdeniz harekât alanında 4 ve 4.5 nesil muharip uçaklar ile beşinci nesil F-35I Adir arasındaki doktriner konumlanma, birbirini ikame etmekten ziyade ağ merkezli tamamlayıcılığa dayanmaktadır. Teknik açıdan F-16V'nin AN/APG-83 AESA radarı (20'den fazla hedef takibi, SAR/ISAR, mod içi geçiş, karıştırmaya dayanıklı SAASM GPS/INS ve yüksek hızlı Ethernet veri yolu ile) ve Rafale'in RBE2 AA radarı ile dahili SPECTRA öz savunma süiti, 4.5 nesil platformlara yoğun elektronik karıştırma altında dahi yüksek durumsal farkındalık sağlamaktadır [151], [170]. Buna karşılık F-35I Adir; gövde içi silah taşıma (2.585 kg / 5.700 lb dâhili kapasite) ve düşük radar kesit alanı sayesinde düşman IADS zarfına gizlilikle sızabilmekte, AN/APG-81, 6 kameralı DAS ve EOTS verilerini kask ekranında birleştirerek tekil bir taktik resim üretmektedir [172]. İsrail'in diğer F-35 kullanıcılarından farklı olarak sahip olduğu açık mimarili yerli görev bilgisayarı ve Elbit Systems EH süiti (EWC, dijital RWR, PAWS, LWS), ABD yazılım formatı kısıtlarına takılmadan yerli mühimmat ve sensörlerin entegrasyonuna imkân tanımaktadır [177]. Ayrıca Mayıs 2026'da Elbit/Cyclone ile imzalanan 34–35 milyon dolarlık uzun menzil sözleşmesi ve Eylül 2026'da duyurulan üç yerli modernizasyon paketiyle (silah, menzil ve EH) geliştirilen harici yakıt tanklarının menzili artırması hedeflenmektedir [181], [182]. Bir savunma blogu menzil artışını 2.200 km üzerine çıkaracak uyumlu tanklar olarak aktarsa da [177], Meta-Defense ve Global Defense Corp analizleri gövde dışı yakıt tanklarının uçağın radar izini artıracağını ve kullanımının hedef bölgedeki hava savunma tehdidine göre sınırlandırılacağını belirtmektedir [181], [183]. 

Müşterek çalışabilirlik (interoperability) açısından en kritik zemin NATO standardı Link-16 taktik veri bağı mimarisidir. Blue Flag 2019 ve 2021'de beşinci nesil F-35 uçaklarının (IAF F-35I ve İtalyan F-35A) düşük tespit olasılıklı yönlendirmeli MADL veri bağı ile topladığı yüksek çözünürlüklü sensör verilerini Link-16 ağı üzerinden Yunan F-16'ları gibi dördüncü nesil uçaklara aktararak kuvvet çarpanı oluşturması, tatbikatların temel doktriner çıktılarından biri olmuştur. F-35I yoğun tehdit sahasında "ilk giren" sensör ve elektronik taarruz/SEAD öncüsü olarak hedef verilerini ağa aktarırken; F-16V, Rafale, F-15I ve F-16I gibi 4 ve 4.5 nesil uçaklar harici istasyonlarla yüksek hacimli stand-off mühimmat (SCALP-EG, Rampage, SPICE) taşıyan taarruz ve hava savunma unsurları olarak işlev görmektedir [151]. Benzer şekilde Iniochos 2025'te gerçek zamanlı GPS izleme, Link-16 veri aktarımı ve Hava Taktik Merkezi (KEAT) komuta-kontrol hücrelerine (C2) veri besleyen ağ geçitleri aktif biçimde kullanılmıştır [29]. Öte yandan, İsrail'in F-35I Adir platformunda yerli aviyonik ve silah entegrasyonu barındıran ulusal katmanlar ile HAF Rafale uçaklarının Fransız menşeli Thales haberleşme mimarisi arasındaki doğrudan şifreli veri bağı entegrasyonunun teknik ayrıntıları açık kaynaklarda yer almamakta; harekât sahasında koordinasyonun ortak Link-16 ağ geçitleri ve C2 hücreleri üzerinden sağlandığı görülmektedir [51]. 

Tablo 2: IAF ve HAF'ın Ortak Tatbikatlara Katılan Başlıca Hava Platformları, Sensör/EH Kabiliyetleri ve Doktriner Rolleri (2026 İtibarıyla) 

Platform / Kuvvet

Temel Sensör ve Veri Bağı

Elektronik Harp ve Koruma Mimarisi

Müştereklik, Ağ ve IADS Rolü

F-35I "Adir" (IAF / 5. Nesil; 48 adet Ocak 2026 itibarıyla), [172]

AN/APG-81 AESA, 6 kameralı DAS, dahili EOTS, kask ekranı, MADL ve Link-16 uyumu [172]

Yerli Elbit Systems EH süiti (EWC, dijital RWR, PAWS, LWS) ve açık mimarili yerli görev bilgisayarı [177]

Sessiz penetrasyon, ileri SEAD/DEAD ve çok katmanlı sensör düğümü; 2.585 kg gövde içi yük [172]

F-15I Ra'am, F-16I Sufa, F-16C/D Barak (IAF / 4–4.5 Nesil)

Özelleştirilmiş yerli aviyonik, CFT ile uzun menzil, Link-16 veri bağı [62]

İsrail yerli EH süitleri ve öz savunma podları

Yüksek faydalı yük ve standoff derin taarruz paket liderliği [171]

G550 Nachshon, B-707 Re'em, KC-46A Gideon (IAF Destek), [67]

CAEW/SIGINT görev süitleri, otomatik boomlu yeni nesil tanker kabiliyeti (6 KC-46A siparişi, ilki Mayıs 2026'da teslim) [67]

KC-46A inert yakıt tankları, balistik zırh ve ileri düzey öz savunma sistemleri [67]

Link-16 ağ geçidi, stratejik havada yakıt ikmal ve C2 düğüm noktası [56]

F-16V Viper (HAF / 4.5 Nesil; 50+ teslimat), [170]

AN/APG-83 AESA radar (20+ hedef takibi, SAR/ISAR), yüksek hızlı Ethernet veri yolu, M6 yazılımı, Link-16, SAASM GPS/INS [170]

Yunan F-16 modernizasyonunda ASPIS II altyapısı (yeni nesil Block 70/72 serisinde Viper Shield) [174]

Yüksek mühimmat esnekliği (Rampage, SPICE) ve gelişmiş AESA farkındalığı; görünmezlik (stealth) taşımaz [153]

Rafale EG/DG (HAF / 4.5 Nesil; 24 adet), [151]

RBE2 AA AESA omnirole radar, görev bilgisayarı ve Link-16 entegrasyonu [151]

Dahili SPECTRA öz savunma ve elektronik harp süiti [151]

Yüksek hava-hava etkinliği ve SCALP-EG taşıyıcılığı; SPECTRA tek başına uzun menzilli IADS'yi aşmaya yetmez [151]

Mirage 2000-5, F-4E AUP, EMB-145H Erieye, Heron İHA (HAF Muharip & Destek)

Thales aviyonik, Litening II podu, Ericsson Erieye AESA AEW&C radarı, [52]

Thales EH sistemleri ve deniz/kara gözetleme sensörleri

Bölgesel hava sahası gözetimi, OPFOR, CSAR ve asimetrik tehdit takibi, [30]

3.2. Havada Yakıt İkmal (AAR) Operasyonları ve Kuvvet Çarpanları

IAF–HAF tatbikatlarının stratejik omurgasını Havada Yakıt İkmal (AAR) operasyonları oluşturmaktadır. Yunanistan Hava Kuvvetleri kendi envanterinde stratejik tanker uçağı bulundurmadığı için, İsrail'in 120. "Çöl Devleri" (Desert Giants) Filosu'na ait Boeing 707 Re'em tankerleriyle icra edilen eğitimler HAF pilotlarına başka türlü erişemeyecekleri bir bölgesel harekât yarıçapı ve havada kalış süresi kazandırmaktadır [57]. İsrail açısından ise bu uçuşlar, Nevatim Üssü'nden havalanan taarruz kollarının binlerce kilometrelik açık deniz rotalarında tanker koruma (tanker refakati), refakatli derin taarruz ve yakıt ikmal zamanlaması disiplinini gerçek harekât mesafelerinde test etmesini sağlamaktadır [24], [71]. Örneğin Iniochos 2022'ye 11 adet F-16I Sufa ile birlikte katılan 120. Filo Boeing 707 tankeri, bu uzun menzilli konuşlanma zincirinin kesintisiz biçimde işletilmesini mümkün kılmıştır [34]. 

Boeing 707 Re'em platformlarında yakıt ikmal kolunun (boom) operatör tarafından arka bölmeden tamamen manuel yönetilmesi yüksek mürettebat koordinasyonu gerektirirken, IAF bu yaşlanan filoyu Boeing KC-46A Gideon tankerleriyle değiştirme sürecindedir [68]. 11.830 km menzile, 94.000 kg (207.000 libre) yakıt aktarım kapasitesine, inert yakıt tanklarına, balistik zırha ve ileri düzey öz savunma sistemlerine sahip olan 6 adet KC46A siparişinin ilki, 4 Mayıs 2026'daki ilk uçuşunun ardından 27 Mayıs 2026 tarihinde IAF'a teslim edilmiştir [67]. İlerleyen aşamada 46. Filo Gideon bünyesinde göreve başlayıp 120. Filo ile birleşmesi planlanan bu uçaklar, IAF'ın Doğu Akdeniz ve Orta Doğu'daki menzil kapasitesini kökten güçlendirecektir [67]. Bununla birlikte, Temmuz 2026 ve 16–18 Kasım 2026 tarihlerinde Girit güneyinde ve Ege üzerinde gerçekleştirilen son büyük ikili AAR tatbikatlarında halen 120. Filo'nun Boeing 707 tankeri görev yapmış; Yunan basını (To Vima) Kasım 2026 tatbikatında gündüz safhasında 40, gece safhasında ise 30 Yunan savaş uçağı ile yüksek tempolu yakıt ikmal prosedürlerinin planlandığını ve icra edildiğini aktarmıştır [16], [89]. 

Kuvvet çarpanı ekosistemi yalnızca tanker uçaklarla sınırlı kalmamış; Havadan Erken İhbar ve Kontrol (AEW&C), insansız sistemler ve CSAR paketleriyle bütünleştirilmiştir. IAF'ın 122. Filo'ya ait Gulfstream G550 Nachshon Eitam (CAEW) ve Nachshon Shavit (SIGINT) uçakları Iniochos 2016, 2018, 2022 ve 2025 tatbikatlarında sahada yer alarak Yunan Embraer EMB-145H Erieye AEW&C uçaklarıyla aynı hava sahasında muharebe yönetimi ve sinyal istihbaratı görevleri icra etmiştir. Iniochos ve Blue Flag serilerinde ayrıca MQ-9A gibi MALE sınıfı İHA'lar, deniz gözetleme İHA'ları ve HAF envanterindeki Heron/Pegasus sistemleri dinamik hedefleme ile CSAR senaryolarına entegre edilmiş; düşman hattı gerisindeki pilot kurtarma görevlerinde yavaş uçan unsurların korunması (SLOMO) paketleri tatbik edilmiştir [30]. 

3.3. Uzun Menzilli Stand-Off Mühimmatlar ve Platform Entegrasyonu 

İsrail ile Yunanistan arasındaki taarruz mühimmatı entegrasyonu, savunma basınında belirtildiği üzere Atina'nın ABD menşeli havadan karaya mühimmat ve hedefleme podu tedariklerindeki onay gecikmelerini ve kısıtlamalarını aşma ihtiyacından beslenmektedir [98]. HAF'ın derin taarruz kapasitesinin mevcut omurgasını Mirage 2000-5Mk2 ve 24 adet Rafale uçağında kullanılan, Mayıs 2023'te MBDA ile yarı ömür modernizasyonu (MLR) sözleşmesi imzalanan SCALP-EG seyir füzeleri oluşturmaktadır [148]. Ancak Ekim 2026 tarihli Geopolitiki teknik analizine göre Yunan Rafale filosu, Ege coğrafyasında orta-kısa menzilli stand-off taarruz için kritik olan Safran AASM HAMMER (düşük irtifadan 15 km, yüksek irtifadan 60–70 km üzeri menzilli; 90 dereceye kadar eksen dışı atılabilen güdümlü mühimmat) ile Thales TALIOS hedefleme podlarından hâlen yoksundur ve bu kalemlerde sözleşme imzalanmamıştır [151]. Üstelik Dassault'nun Rafale aviyonik yazılımını İsrail silahlarına açmaması Hindistan örneğinde görüldüğü üzere Atina'yı İsrail menşeli hassas mühimmatları F-16C/D ve F-16V filosuna yöneltmeye mecbur bırakmıştır [151]. 

Bu çerçevede HAF, F-16 filosu için Rafael üretimi SPICE 1000 ve SPICE 2000 elektro-optik/kızılötesi ve veri bağı güdümlü mühimmat kitlerini (Yunan savunma basınında alımın yüzde 70 SPICE 1000 ve yüzde 30 SPICE 2000 oranında şekillendiği aktarılmaktadır [99]) ile IAI/Elbit ortak geliştirimi Rampage süpersonik havadan karaya füzesini tedarik etmiştir [97]. Savunma yayınlarındaki teknik verilere göre yaklaşık 570 kg ağırlığında (yaklaşık 150 kg harp başlığı), 4,7 metre uzunluğunda, katı yakıtlı motora ve yaklaşık 250 km menzile sahip olan Rampage; at-unut (no man-in-the-loop) mimarisi ve yüksek süpersonik dalış profiliyle hava devriyesi avcı uçakları ve kısa menzilli hava savunma sistemleri tarafından önlenmesini güçleştirmektedir [154], [155]. Standoff kapasitesi kara ve döner kanatlı platformlarda da İsrail sistemleriyle desteklenmektedir: Atina'nın Aralık 2024'te 38 adet İsrail yapımı PULS çok namlulu roketatar sistemi tedarikine yöneldiği ve Ocak 2025'te Ege adalarına Spike NLOS füze bataryaları konuşlandırma planlarını duyurduğu basına yansırken, Nisan 2026'da 300 km'ye kadar hassas roket atabilen 36 adet Elbit PULS sistemi için sözleşme imzalanmış [98], AH-64A Apache helikopterlerinin Haziran 2026'da Elbit tarafından elektro-optik modernizasyonunu ve Rafael Spike füzelerinin tedarikini ilerletmiştir [97]. Öte yandan Amerikan düşünce kuruluşu JINSA'nın raporunda Yunanistan'ın 2025 tarihli İsrail yapımı LORA füze alımına atıf yapılsa da [141], Air LORA havadan fırlatılan balistik füzesi veya Ice Breaker seyir füzesinin HAF envanterine kesinleşmiş girişine dair resmî doğrulamalar Hindistan Savunma Alım Konseyi'nin Aralık 2025 onaylarından farklı olarak [109] açık kaynaklarda henüz netleşmemiştir. 

Girit S-300 eğitimlerinden elde edilen bu pratik birikim, 2025'teki 12 günlük savaşın (yaklaşık 550 balistik füze ve 1.000 İHA'nın karşılandığı dönem [109]) ardından 28 Şubat 2026'da başlayan Roaring Lion / Epic Fury harekâtlarında İran hava savunma ağına karşı en üst yoğunlukta uygulanmıştır [100]. Açık kaynaklı harekât özetlerine göre IAF bu süreçte ilk 24 saatte 500 hedefe 1.200'ün üzerinde mühimmat bırakırken [100], ABD Hava Kuvvetleri de Operation Midnight Hammer kapsamında F-35A uçaklarıyla B-2 bombardıman uçaklarına eşlik ederek çok sayıda İran SAM bataryasına karşı SEAD görevi icra etmiştir [161]. 

Eğitim sahasında ise Iniochos tatbikatları; HAF Elektronik Harp Okulu ve yeni kurulan Operasyonel Sentetik Eğitim Filosu (STS) F-16 simülatörleri ile birleştirilerek canlı-sanal hibrit (live-blended) bir yapıya dönüştürülmüştür [102]. Iniochos 2025'te İsrail'in G-550 Eitam (AEW/SIGINT) uçağının İtalyan Tornado ECR elektronik taarruz uçaklarıyla aynı ağda görev yapması elektromanyetik spektrum entegrasyonunu sergilemiştir [125]. Hava ve hava savunma eksenindeki bu etkileşim 2026 yılında siber ve çok katmanlı sensör mimarisine taşınmış; Ocak 2026'da Yunanistan ve İsrail siber tehditler ile İHA sürülerine karşı iş birliğini derinleştirme kararı almış [168], 31 Ağustos 2026'da imzalanan yaklaşık 3 milyar avroluk Aşil Kalkanı (ve 26 milyon avroluk ek Drone Dome) anlaşmasıyla Atina, David's Sling, Barak MX, SPYDER ve ELTA üretimi EL/M-2084 MMR çok görevli radarlarını Rafael tarafından geliştirilecek yapay zekâ destekli ulusal komuta-kontrol merkezine entegre etme sürecini başlatmıştır [88]. ORSAM'ın Eylül 2026 tarihli raporunda da vurgulandığı üzere, bu sistemin Ege dengesindeki asıl stratejik ağırlığı önleyici füzelerden ziyade sağladığı sensör kapsama ve bilgi füzyonu yeteneğinde yatmaktadır. 

4. Kıbrıs (GKRY) Harekât Alanının Operasyonel ve Hukuki Karşılığı 

4.1. Üs Altyapısı, Lefkoşa FIR ve Müşterek Harekât/SAR Kullanımı

GKRY, "3+1" formatı, Doğu Akdeniz Gaz Forumu (EMGF) ve Doğu Akdeniz Enerji Merkezi (EMEC) [128] ile ABD destekli EuroAsia/Great Sea elektrik enterkonnektörü gibi diplomatik-enerji girişimlerinin ötesinde , Doğu Akdeniz'deki hava-deniz harekâtları için ileri lojistik ve arama-kurtarma (SAR) düğümü işlevi görmektedir. Operasyonel altyapı esas olarak üç merkezde yoğunlaşmaktadır: adanın güneybatısındaki Baf (Andreas Papandreou) Hava Üssü , Larnaka Ortak Kurtarma Koordinasyon Merkezi (JRCC) ve limanı ile Mari'deki Evangelos Florakis Deniz Üssü . Think-tank ve savunma derlemelerine göre İsrail ile GKRY arasında Ocak 2012'de imzalanan savunma işbirliği ve gizli bilgi paylaşımı anlaşmalarının ardından açık deniz enerji altyapısının korunması ve acil durumlar kapsamında İsrail hava-deniz unsurlarına belirli erişim kolaylıkları ile Lefkoşa FIR içinde kısmi SAR erişimi tanınmıştır. Paralel biçimde Fransa'nın da Larnaka ve Limasol limanlarını yılda yaklaşık otuz geminin uğraması bölgesel destek noktası olarak kullanması ve açık kaynaklara göre 2025'te GKRY ile stratejik ortaklık, 2026'da ise SOFA imzalaması adanın çok uluslu lojistik ağırlığını artırmıştır.[113] [131][133][108] 

Bununla birlikte açık kaynaklara yansıyan resmî açıklamalar, Kıbrıs'taki üslerin İsrail Hava Kuvvetleri (IAF) tarafından savaş zamanı taarruz üssü olarak kullanıldığı yönündeki iddiaları net bir şekilde yalanlamaktadır. 2024 yılında GKRY Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis, Kıbrıs havalimanlarının veya Baf üssünün İsrail'in askerî harekâtlarına açıldığı iddialarını resmen yalanlayarak, tatbikat/insani yardım erişimi ile muharip üs kullanımı arasında kesin bir hukuki-siyasi çizgi çekmiştir. Bu kısıtın güvenlik gerekçesi, Lübnan Hizbullahı liderliğinin Kıbrıs üslerinin İsrail'e açılması hâlinde adanın savaşın hedefi olacağı yönündeki uyarıları ve 1 Mart 2026'da İran savaşı sırasında Hizbullah tarafından fırlatıldığı bildirilen bir İHA'nın Kıbrıs'taki İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri (RAF) üssünü vurmasıyla somutlaşmıştır [135]. Dolayısıyla Kıbrıs sahası IAF için kalıcı bir ileri taarruz konuşlanma üssünden ziyade; tahliye koridorları, acil iniş/lojistik kolaylıkları, SAR/CSAR koordinasyonu ve deniz-enerji güvenliği tatbikat alanı olarak işlev görmektedir. 

4.2. Doğrulanmış Tatbikatlar, Deniz/Enerji Güvenliği ve Sensör Mimarisi 

Açık kaynaklarda teyit edilen tatbikat kayıtları, Güney Kıbrıs eksenindeki askerî iş birliğinin ikili tatbikatlardan üçlü hava-deniz entegrasyonuna doğru genişlediğini ortaya koymaktadır. İsrail ve GKRY; 2014'te başlayan Onisilos-Gideon serisinin yanı sıra Nikokles-David, Blue Sun-Jason (Mayıs 2023 hava tatbikatı) ve Agapinor (2022 ve 2023) tatbikatlarını gerçekleştirmiştir. Kaynaklara göre Agapinor-2022, IAF filoları, özel kuvvetler, istihbarat ile C4I ve siber savunma birimlerinin katılımıyla iki ülke arasındaki en geniş kapsamlı müşterek tatbikat olmuştur. Çok uluslu deniz-hava boyutunda ise İsrail Donanması liderliğindeki Noble Dina (Mart 2023; denizaltı savunma harbi, hava-deniz savunması ve SAR) öne çıkarken, 22 Aralık 2025 tarihindeki Kudüs üçlü zirvesi (10. Üçlü Zirve) ve hemen ardından imzalanan 2026 Üçlü Askerî İşbirliği Planı sahadaki tempoyu artırmıştır [3], [112]. 

Bu kapsamda 2 Eylül 2026'da Larnaka JRCC ve Yunan Deniz Kuvvetleri (HNGS) koordinesinde kapsamlı bir Kıbrıs–Yunanistan SAR tatbikatı düzenlenmiş; Yunan F-16 Viper'ları, Adrias fırkateyni, paraşütçü birlikler ve ilk kez bir Yunan Sahil Güvenlik uçağının katıldığı tatbikatı Kıbrıs sahasında icra edilmiş  ; 11 Kasım 2026'da ise Mari açıklarında sekiz ülkenin katılımıyla SAR ve terörle mücadele tatbikatı yapılmıştır. Akabinde 19 Kasım 2026'da HNGS duyurusuyla teyit edilen üçlü tatbikatında Yunan fırkateyni (F459), iki Yunan F-16 uçağı, GKRY açık deniz karakol gemisi ve İsrail Donanması hücumbotu Kıbrıs güneyinde hava savunma ve taktik manevralar çalışmıştır . Öte yandan açık kaynak istihbarat (OSINT) ve sosyal medya derlemelerinde 2026 başlarında Lübnan'dan Kıbrıs yönüne yönelen İHA'ların Yunan F-16'larınca önlendiği ve Kıbrıs'a Yunan F-16 konuşlandırmaları yapıldığına dair aktarımlar yer almaktadır [94] [95][[98][133]. 

Hava savunma ve sensör mimarisinde adadaki en somut gelişme, GKRY'nin 2024 yılında IAI üretimi Barak MX entegre hava ve füze savunma sistemini tedarik etmesi ve Eylül 2025'te adada konuşlandırıldığına işaret eden görüntülerin savunma basınına yansımasıdır [93]. Çok görevli radarlar ve dikey fırlatmalı önleyicilerle üretici ve savunma yayını verilerine göre 15–150 km menzil ve 20–30 km irtifa zarfında uçak, İHA, seyir füzesi ve taktik balistik füzelere karşı koruma sunan Barak MX [143], Yunanistan'ın Ağustos 2026'da sipariş ettiği aynı sistemle ortak bir teknik mimari paylaşmaktadır [144]. GKRY'nin ayrıca İsrail'den iki Typhoon silah istasyonu ve radar donanımlı ikinci bir deniz karakol gemisi sipariş etmesi deniz-hava gözetleme kapasitesini desteklemektedir [146]. Ancak stratejik gerçekçilik açısından iki önemli sınır kaydedilmelidir: Birincisi, 2025 sonlarında Yunan medyasında yer alan yaklaşık 2.500 kişilik üçlü acil müdahale gücü önerisinin açık kaynaklı INSS ve derleme raporlarına göre resmî bir kuruluş veya anlaşmaya dönüşmediği teyit edilmektedir. İkincisi, adanın Türk anakarasına yakınlığı dikkate alındığında Barak MX ve periyodik devriyeler Ankara'nın tepkisini çekse de [93] adayı tek başına tam kapsamlı bir erişimi engelleme/alan hâkimiyeti (A2/AD) kalkanına dönüştürmekten uzaktır. Barak MX sisteminin Yunanistan ve İsrail'e sunacağı temel avantaj, Akdeniz'deki menzil ve kapsama sınırları dâhilinde kalsa dahi, gelişmiş sensör ağı üzerinden Türk Hava Kuvvetleri unsurlarının uçuş profilleri ve sorti sıklıklarına dair düzenli veri akışı sağlaması olacaktır. 

5. Hukuki-Operasyonel Müdahale Sınırları ve Ege/FIR Gerilimleri 

5.1. Karşılıklı Savunma İttifakı Yokluğu: SOFA Çerçevesi ve Diplomatik Sınırlar 

İsrail–Yunanistan savunma işbirliği, hacim ve teknolojik derinlik bakımından tarihsel bir eşiği aşmış olmasına karşın üçüncü bir devlete karşı bağlayıcı muharip müdahale veya otomatik karşılıklı savunma taahhüdü içermemektedir. Resmî yasama belgeleri ve ABD Kongre Kütüphanesi (Library of Congress) hukuk derlemesi, iki ülke arasındaki temel hukuki çerçevenin Temmuz 2015'te imzalanan ve İsrail tarafından 2017'de iç hukuk düzenlemesi ile yürürlüğe konulan Kuvvetlerin Statüsü Anlaşması (SOFA) olduğunu ortaya koymaktadır [90]. Yunanistan SOFA'sı; misafir kuvvetlerin ev sahibi ülke hukukuna uyumu, disiplin suçlarında gönderen devletin münhasır yargı yetkisi, silah taşıma ve üniforma kuralları, bilgi güvenliği, tıbbi destek, acil tahliye ve güvenlik olaylarının soruşturulması gibi idari-lojistik başlıkları düzenlemektedir [90]. Anlaşmanın 17. maddesi dahi yorum ve uygulama uyuşmazlıklarının yargı mercileri yerine doğrudan iyi niyetli ikili işbirliği ile çözümünü öngörmekte olup herhangi bir kolektif savunma maddesi barındırmamaktadır [90]. 

Bu hukuki kısıt, Atina'nın diğer savunma paktları ile kıyaslandığında daha net görülmektedir. Yunanistan ile Fransa arasında 27 Eylül 2021'de imzalanan ve açık kaynaklı diplomasi kayıtlarına göre Nisan 2026'da beş yıllık zımni yenileme mekanizmasıyla "güçlendirilmiş kapsamlı stratejik ortaklığa" yükseltilen savunma anlaşmasının 2. maddesi, taraflardan birine yönelik silahlı saldırı hâlinde silahlı kuvvet kullanımı dâhil karşılıklı yardım taahhüdü içermektedir [106], . Paris ve Atina tarafından NATO Antlaşması'nın 5. maddesinin bir başka İttifak üyesinden gelebilecek tehditleri kapsamamasından doğan boşluğu kapatmaya dönük olarak sunulan bu bağlayıcı hüküm , İsrail ile imzalanan ikili belgelerde yer almamaktadır. İsrail Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü (INSS) analizlerini aktaran savunma değerlendirmeleri de Tel Aviv'in Doğu Akdeniz'deki ortaklıklarının resmî bir askerî ittifak oluşturmadığını ve İsrailli karar alıcıların yaklaşımının "çıkarlarımız var ancak yükümlülüklerimiz yok" ilkesine dayandığını vurgulamaktadır. Doktriner açıdan bakıldığında, 2025'teki 12 günlük çatışma ve Şubat 2026'da başlayan İran savaşı gibi çok cepheli tehditlerle meşgul olan İsrail'in , kendi doğrudan güvenlik öncelikleri dışındaki Ege krizlerine muharip olarak müdahil olması stratejik öncelikleri ile örtüşmemektedir. Siyasi düzlemde de mutlak bir uyum söz konusu değildir; savunma basınına göre Ekim 2023 sonrası İsrail'e güçlü diplomatik destek veren Atina'nın, ilerleyen dönemde iç kamuoyu baskısıyla Avrupa Birliği (AB) içindeki İsrail yanlısı tutumunda kısmi esnemeler sergilemesi, siyasi desteğin konjonktürel sınırlarını göstermektedir .[108][108][1][110][100][110] 

Tablo 3: Doğu Akdeniz ve Ege'deki Hukuki / Kurumsal Savunma Çerçevelerinin Karşılaştırmalı Analizi 

Hukuki / Kurumsal Çerçeve

Taraflar ve Tarih

Karşılıklı Muharip Yardım Hükmü

Temel İşlev ve Siyasi-Operasyonel Sınır

İsrail–Yunanistan SOFA [90]

İsrail–Yunanistan (İmza: Temmuz 2015; İsrail uygulama yasası: 2017) [90]

Yok [90]

Ortak tatbikatlar ve ziyaretçi kuvvetler için yargı yetkisi, silah taşıma, bilgi güvenliği ve acil tahliye çerçevesi sağlar [90].

Yunanistan–Fransa Stratejik Ortaklığı (Madde 2) [106]

Yunanistan–Fransa (İmza: 2021; Yenileme: Nisan 2026) [106], [108]

Var (Silahlı kuvvet dâhil karşılıklı yardım) [107]

NATO 5. maddesinin İttifak içi uyuşmazlıklardaki boşluğunu ikili düzeyde dengelemeyi hedefler [108].

ABD–Yunanistan MDCA [107]

ABD–Yunanistan (Uzatılmış çerçeve) [111]

Yalnızca üs/erişim düzenlemesi (NATO kapsamı saklı) [107]

ABD kuvvetlerine Yunanistan'daki üslere erişim ve ileri konuşlanma kolaylığı tanır; Washington'un bölgesel dengelerine tabidir [107].

İsrail–GKRY Savunma Düzenlemeleri

İsrail–GKRY (Ocak 2012 anlaşmaları ve yıllık planlar)

Yok

Tatbikat, SAR, istihbarat paylaşımı ve silah tedarikini kapsar; savaş zamanı saldırı üssü kullanımını içermez.

5.2. NATO, ABD ve Fransa Ekseninde Angajman Kuralları ve Yetki Sınırları 

Yunanistan'ın 1960'lardan bu yana NATO Entegre Hava Savunma Sistemi'nin parçası olması, ABD ile uzatılan Karşılıklı Savunma İşbirliği Anlaşması (MDCA) kapsamında Amerikan kuvvetlerine sağlanan üs erişimi [107] ve Fransa ile yenilenen savunma paktı [108], IAF–HAF faaliyetlerinin kurumsal ve siyasi tavanını belirlemektedir. Washington, Doğu Akdeniz'deki İsrail-Yunanistan-GKRY enerji ve güvenlik yakınlaşmasını ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun Kasım 2026'da üçlü elektrik bağlantısı projesine verdiği destekte görüldüğü üzere siyasi olarak desteklemektedir [110], [113]. Ancak bu diplomatik destek, iki NATO müttefiki olan Türkiye ve Yunanistan arasındaki olası bir krizde NATO komuta yapılarının veya ABD unsurlarının taraf tutacağı anlamına gelmemektedir. 

NATO, ABD ve Fransa'nın Doğu Akdeniz'deki fiilî angajman kuralları (ROE) gizlilik dereceli doktrin belgeleri olduğu için açık kaynaklarda metin düzeyinde doğrulanamamaktadır; bununla birlikte tedarik ve komuta-kontrol tercihleri kurumsal sınırları açıkça yansıtmaktadır. Örneğin China-CEE Enstitüsü'nün Kasım 2026 tarihli analizinde, Atina'nın Ağustos 2026'da Aşil Kalkanı anlaşmasını AB ve NATO tedarik mekanizmalarının dışında ikili düzeyde imzalamasının, Avrupa güvenlik mekanizmalarındaki yetersizliklere karşı geliştirilen esnek bir ulusal silahlanma tercihi olduğu değerlendirilmektedir [114]. Operasyonel sahada ise IAF–HAF tatbikatları NATO'nun kolektif komuta şemsiyesi altında değil, ulusal harekât yetkisi ve ikili ya da davetli çok uluslu tatbikat (INVITEX) statüsünde icra edilmektedir [115]. Bu kurumsal ayrım, tatbikatların İttifak içi hukuki yetki çatışmalarına veya üçüncü aktörlere yönelik çok uluslu ROE tartışmalarına konu olmasını önlemektedir. 

5.3. Ege ve Doğu Akdeniz Hava Sahası / FIR Anlaşmazlıklarının Tatbikat Tasarımına Yansıması 

Ege Denizi'ndeki temel hava hukuku ihtilafı, Dışişleri Bakanlığı değerlendirmelerinde aktarıldığı üzere, Yunanistan'ın 1931'de karasuları 3 deniz mili iken ilan ettiği ve 1936'da karasularını 6 deniz miline çıkarmasına rağmen muhafaza ettiği 10 deniz millik ulusal hava sahası iddiası ile 1952'de üstlendiği Atina FIR sorumluluğunun sınırları üzerinde yoğunlaşmaktadır [117], [118]. Ankara, 6-10 deniz mili arasındaki kuşağın uluslararası hava sahası olduğunu ve FIR sorumluluğunun askerî uçaklara uçuş planı sunma yükümlülüğü veya egemenlik hakkı doğurmadığını savunurken [118]; Atina hem 10 millik hava sahası egemenliğini hem de Atina FIR içindeki bildirim yetkisini korumaktadır [119]. Bu uyuşmazlık 2026 sonbaharında doğrudan saha gerilimine dönüşmüştür: havacılık ve Yunan basın kaynaklarına göre Türkiye'nin 25 Eylül–27 Ekim 2026 dönemi için 25. meridyen boyunca beş merkezi Ege sahası ve altı hava rotası tanımlayan A3788/26 numaralı NOTAM'ı yayımlaması, Atina'nın 12–20 Ekim 2026 tarihli karşı NOTAM ile yanıt vermesi ve Ankara'nın A4388/26 ile Yunan bildirimini "hükümsüz" ilan etmesi aynı hava sahasında örtüşen askerî faaliyet pencereleri yaratmıştır [92], [121]. Ardından 17 Kasım 2026'da Yunan Genelkurmayı (GEETHA), ikisi silahlı dört Türk F-16'sı ve Bayraktar tipi dâhil beş İHA'nın Ege'nin kuzeydoğu, orta ve güneydoğu kesimlerinde gerçekleştirdiği uçuşlar üzerine önleme yapıldığını ve Midilli–Sakız arasında it dalaşı yaşandığını açıklamıştır [119], [123]. Basın aktarımlarında bu olayla bağlantılı olarak 10 ila 17 arasında hava sahası ihlali ve 9–10 hava trafik kuralı ihlali iddiası zikredilirken [119], Yunan medyasında uzun havada kalışlı Türk İHA uçuşlarının HAF önleme filoları üzerinde ciddi operasyonel ve ekonomik maliyet baskısı yarattığı vurgulanmıştır [119]. 

Bu sürtüşme dinamikleri, IAF–HAF ortak tatbikatlarının coğrafi tasarımını ve kriz tırmandırma yönetimini doğrudan şekillendirmektedir. HAF'ın yıllık Iniochos tatbikatı Mora'daki Andravida Hava Üssü merkezli "Tek Üs Konsepti" ile Atina FIR'ının ağırlıklı olarak batı ve orta-güney sektörlerinde planlanmaktadır [115]. Daha belirgin bir önlem olarak, IAF 120. Filo'nun Boeing 707 tanker uçağıyla Kasım 2025, Temmuz 2026 ve 16–18 Kasım 2026 tarihlerinde HAF muharip uçaklarıyla gerçekleştirdiği yakıt ikmali tatbikatları özellikle Girit'in güneyindeki deniz sahası ve Yunan hava sahasının tartışmasız güney/batı eksenleri üzerine kurgulanmıştır [89]. Böylece IAF tanker unsurları, 25. meridyen civarındaki 6–10 deniz millik önleme ve NOTAM ihtilaf kuşağından fiziksel olarak izole edilmektedir [89]. Tırmanma yönetimi düzeyinde ise hem İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) hem de HAF, resmî bildirilerinde bu uçuşları "yıllık eğitim programının rutin parçası" olarak tanımlamakta ve üçüncü ülkeleri doğrudan hedef alan ifadelerden kaçınmaktadır [116]. Buna karşın Ankara cephesinde Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın Atina–Telaviv askerî yakınlaşmasının bölgede yeni istikrarsızlıklara ve savaşlara yol açabileceği yönündeki uyarıları [110], coğrafi izolasyona rağmen stratejik algılamadaki gerilimin sürdüğünü göstermektedir. 

Yazının bu bölümde bu konunun daha iyi anlaşılması için STRASAM’dan Dr. Hüseyin FAZLA'nın kaleme almış olduğu 10 bölümlük yazı dizisinin linklerini aşağıya bırakıyorum. Okumanızı şiddetle tavsiye ederim. 

1) Yunan İddialarına Karşı Türkiye’nin Cevapları; Bölüm-1

2) Yunan İddialarına Karşı Türkiye’nin Cevapları: Bölüm-2

3) Yunan İddialarına Karşı Türkiye’nin Cevapları: Bölüm-3

4) Yunan İddialarına Karşı Türkiye’nin Cevapları: Bölüm-4

5) Yunan İddialarına Karşı Türkiye’nin Cevapları: Bölüm-5

6) Yunan İddialarına Karşı Türkiye’nin Cevapları: Bölüm-6

7) Yunan İddialarına Karşı Türkiye’nin Cevapları: Bölüm-7

8) Yunan İddialarına Karşı Türkiye’nin Cevapları: Bölüm-8

9) Yunan İddialarına Karşı Türkiye’nin Cevapları: Bölüm-9

10) Yunan İddialarına Karşı Türkiye'nin Cevapları: Bölüm-10 (Son)

6. Savunma Sanayii ve Eğitim Altyapısı İşbirliğine Yansımalar 

Yirmi yıllık ortak tatbikat geleneğinin ürettiği kurumsal güven ve doktriner uyum, doğrudan büyük ölçekli savunma sanayii ve eğitim altyapısı ortaklıklarına dönüşmüştür [11]. Bu dönüşümün en somut örneği, 16 Nisan 2021'de Yunanistan ile İsrail arasında devletlerarası (G2G) modelle imzalanan ve Elbit Systems tarafından Mora'daki Kalamata Hava Üssü'nde (120. Hava Eğitim Kanadı) kurulan Uluslararası Uçuş Eğitim Merkezi (IFTC) projesidir [11]. 22 yıllık kamu-özel işbirliği (PPP) çerçevesinde basında 1,375 milyar avro, Elbit Systems duyurusunda ise 1,68 milyar dolar bütçeyle açıklanan bu proje, Yunanistan–İsrail savunma ilişkilerinin bugüne kadarki en büyük tekil girişimi niteliğindedir [11]. 

Anlaşma kapsamında yaşlanan Yunanistan Hava Kuvvetlerine ait T-2E Buckeye uçaklarının yerini almak üzere İtalya’dan 10 adet Leonardo M-346 Blok 5+ ileri jet eğitim uçağının (ilk ikisi Mayıs 2023'te teslim edilmiş, tamamı Eylül 2025'e kadar filoya katılmıştır; Ocak 2025 itibarıyla 4 adet ilave tedarik planı da Yunan basınında gündeme gelmiştir) temini, 25 adet T-6A Texan II temel eğitim uçağının modernizasyonu ve bakımı ile beşinci nesil uçuş simülatörlerinin, 2.000 m²'lik yer eğitim tesisinin ve 1.300 m²'lik lojistik merkezinin işletilmesi Elbit Systems yönetimine verilmiştir [11], [79]. Associated Press verilerine dayanan raporlara göre T-6 filosuyla yılda 7.000, M-346 filosuyla ise yılda 3.500 saatin üzerinde uçuş eğitimi sunacak şekilde kurgulanan merkez, Elbit'in entegre sanal aviyonik sistemleri ile Yunan pilotlarını doğrudan Rafale, F-16V ve gelecekteki F-35 harekât ortamına hazırlamaktadır [11]. Üstelik 2023'te NATO Avrupa Uçuş Eğitimi (NFTE) ağına dâhil olan 120. Kanat bünyesindeki IFTC için Almanya (2025'ten itibaren yıllık 16 pilot) ve Hırvatistan ile eğitim programları gündeme gelmiş olmakla birlikte, bazı bağımsız havacılık kaynakları yabancı öğrenci sayılarına ilişkin resmî bir listenin henüz yayımlanmadığına dikkat çekmektedir [11]. 

Tatbikatların açtığı bu sanayi kanalı 2024–2026 döneminde hava savunma, insansız sistemler ve uzun menzilli ateş desteği alanlarına da yayılmıştır. PULS çok namlulu roketatar ve Spike NLOS/Apache modernizasyon adımlarını takiben süreç, Temmuz 2026'da 3,5 milyar avroluk çerçeve onayının ardından 31 Ağustos 2026'da imzalanan yaklaşık 3 milyar avroluk (10 milyar şekelin üzerinde) Aşil Kalkanı (Achilles Shield) sözleşmesiyle zirveye ulaşmış; IAI üretimi ELM-2084 radarları, BARAK MX orta menzilli sistemleri ile Rafael üretimi David's Sling ve SPYDER hava savunma bataryalarının Yunan ulusal hava savunma ağına entegrasyonu kararlaştırılmıştır [2], [88]. 

7. Sonuç ve 2026 Sonrası Değerlendirme 

2008–2026 arasındaki on sekiz yıllık süreç, İsrail–Yunanistan hava iş birliğinin başlangıçtaki taktik eğitim telafisi aşamasından çıkarak kalıcı bir bölgesel güvenlik ve savunma sanayii mimarisine dönüştüğünü göstermektedir. Ankara açısından bu yakınlaşma, Türkiye'nin Mavi Vatan deniz yetki alanları doktrini, Ege'deki hava sahası stratejileri ve Doğu Akdeniz'deki enerji/güvenlik çıkarları çerçevesinde yakından izlenen bir dengeleme hamlesi olarak değerlendirilmektedir [13], [82]. Yunanistan ise kendi açısından sayısal üstünlüğe ve yerli savunma sanayii atılımına sahip Türkiye karşısında hava ve hava savunma sahasında niteliksel bir üstünlük koruyabilmek amacıyla hem Rafale/F-16V/F-35 tedariklerini hem de İsrail ile ortak tatbikat ve Aşil Kalkanı gibi sensör-ağ projelerini caydırıcı bir kalkan olarak konumlandırmaktadır [13]. Nitekim 3–9 Nisan 2026 tarihlerinde Türk Deniz Kuvvetlerinin TCG Anadolu, 30 büyük suüstü muharibi, 8 denizaltı, 21 amfibi platform ve 24 silahlı İHA'yı kapsayan 15.000 personelli Mavi Vatan 2026 tatbikatını icra etmesi [86], [87]; Milli Muharip Uçak KAAN'ın envantere girmesine kadar uzanan süreçte ortaya çıkabilecek ara dönem kapasite boşluklarını kapatmak amacıyla Türkiye, hava kuvvetleri modernizasyonunu ve tedarik planlamasını eş zamanlı biçimde yürütmektedir. Bu kapsamda F-16 modernizasyon programlarının sürdürülmesi, F-35A ve F-16 Block 70 tedarik süreçlerinin ele alınması ve 2030 yılında Eurofighter Typhoon Tranche 4 uçaklarının envantere katılmasının öngörülmesi, geçiş dönemindeki operasyonel sürekliliği güvence altına almaya yönelik adımlar olarak öne çıkmaktadır.

Geleneksel insanlı platformların yanı sıra insansız sistemler de bu mimarinin temel unsurlarını oluşturmaktadır. Erken dönem konfigürasyonuna sahip üç adet Bayraktar KIZILELMA insansız savaş uçağının ilgili güvenlik birimine teslim edilmesi[186] ve insansız hava-deniz konseptlerinin öne çıkarılması, Türkiye'nin ağ merkezli ve otonom harekât kabiliyetini derinleştirdiğini göstermektedir.Bu hava ve insansız sistem kapasitesi, füze mimarisiyle tamamlanarak çok katmanlı bir caydırıcılık yapısına dönüşmektedir. TAYFUN ve BORA balistik füzeleri ile ATMACA, SOM ve GEZGİN gibi seyir füzelerinin artan menzil ve hassas vuruş kabiliyetleri, Ankara'ya bölgesel derinlikte yüksek hassasiyetli ateş gücü sağlamaktadır. İnsanlı muharip platform tedarikleri, insansız hava ve deniz sistemleri ile uzun menzilli balistik ve seyir füzelerinin eş güdümlü gelişimi, Doğu Akdeniz ve Ege'deki karşılıklı caydırıcılık dinamiklerini şekillendirmekte; taraflar, yüksek gerilimin hâkim olduğu bu süreçte operasyonel ve stratejik üstünlüğü kendi lehlerine korumaya çalışmaktadır. 

Bununla birlikte, mevcut İsrail–Yunanistan stratejik iş birliğinin hukuki veya doktriner olarak Türkiye ile olası bir ikili çatışmada İsrail'in Yunanistan veya GKRY lehine doğrudan muharip müdahalesini garanti eden bir savunma paktı niteliği taşımadığı ve müdahale sınırlarının hem NATO dengeleri hem de tarafların kendi tehdit öncelikleri nedeniyle bilinçli biçimde korunduğu görülmektedir [1], [90]. 2023 sonrası Orta Doğu'da patlak veren çok cepheli çatışma dalgaları (Gazze Savaşı, Lübnan hattı, Temmuz 2024 Yemen uzun menzil taarruzları, Haziran 2025'teki 12 Günlük Savaş/Operation Rising Lion ve 2026 İran askeri harekâtı) nedeniyle İsrail, 2023 Blue Flag tatbikatını iptal etmek zorunda kalmış, 2024 ve Mart 2026 Iniochos tatbikatlarına ise muharip jet gönderememiştir [17], [28], [32]. Ancak Temmuz ve 16–18 Kasım 2026 tarihlerinde Girit güneyinde 30 ila 40 Yunan savaş uçağının dâhil olduğu yüksek ölçekli gündüz ve gece havada yakıt ikmal tatbikatları ile sahaya güçlü bir dönüş yapılması ve 2026'nın Andravida'daki son edisyonu olacağı açıklanan Iniochos serisinin ardından kurumsallaşan yeni iş birliği kanalları, bu eksenin kalıcılığını doğrulamaktadır [16], [89]. 

2026 sonrası dönemde Doğu Akdeniz hava ve füze dengesini belirleyecek dört temel dinamik öne çıkmaktadır: Platform ve Sensör Ağı Entegrasyonu: Yunanistan'ın 2036'ya uzanan 28 milyar avroluk "Ajanda 2030" programı (40 adede kadar F-35A tedariki, 35 ayda tam operasyonel kapasite hedefleyen Aşil Kalkanı kurulumu, F-16V dönüşümü ve Rafale'in HAMMER/TALIOS eksiklerinin giderilip giderilmeyeceği) ile Türkiye'nin 6,5 milyar dolarlık "Çelik Kubbe" ve KAAN projeleri arasındaki rekabet [138], tekil platform sayısından çok Link-16/MADL ve ulusal komuta-kontrol ağlarının sensör füzyon hızına bağlı olacaktır.

İnsansız Sistemler, Elektronik Harp ve Siber Dönüşüm: Ege'de uzun havada kalışlı Türk İHA uçuşlarının HAF önleme filoları üzerinde yarattığı maliyet ve yıpranma baskısı [119] ile sürü İHA ve balistik tehditlere karşı Drone Dome, Barak MX ve Ocak 2026 siber/anti-İHA anlaşması gibi yatırımlar [88], hava gücünün geleneksel avcı önlemesinden elektromanyetik spektrum ve maliyet-etkin önleme mücadelesine kaydığını teyit etmektedir. Çok Cepheli Krizlerin Kaynak Rekabeti: Orta Doğu'da ateşkes ve yeniden alevlenme döngüleri içinde süren İran savaşı, Hürmüz ve Bab el-Mendeb hatlarındaki krizler; IAF'ın yaklaşık 36–39 operasyonel uçakla sınırlı F-35I filosunu ve mühimmat stoklarını baskılarken Iniochos 2026 gibi çok uluslu tatbikat katılımlarını daraltabilmektedir [100]. Kalan beş KC-46A Gideon tankerinin teslimatı [185], bu yüksek tempoda Tel Aviv'in Doğu Akdeniz'deki uzun menzil esnekliğini belirleyen ana lojistik unsur olacaktır.

İttifak İçi Siyaset ve Tırmanma Yönetimi: İsrail ve ABD'deki 2026 sonbaharı seçimlerinin doğurduğu siyasi dönüşümler [100], Atina'daki Gazze hassasiyetleri [110] ve Kıbrıs'taki müzakere ihtimalleri [133], Ege'deki NOTAM ve FIR sürtüşmelerinin sıcak çatışmaya evrilmesini önleyen ihtiyatlı tatbikat coğrafyasının ve hukuki müdahale sınırlarının korunmasını her iki başkent için de stratejik bir zorunluluk hâlinde tutacaktır [90]. 

Terimler Sözlüğü

1. Hava Harekâtı, Doktrin ve Taktik Terimler

A2/AD (Anti-Access / Area Denial – Erişimi Engelleme / Alan Hâkimiyeti): Bir kuvvetin belirli bir harekât bölgesine girmesini (erişimi engelleme) veya o bölge içinde serbestçe manevra yapmasını (alan hâkimiyeti) çok katmanlı sensör, hava savunma ve füze ağlarıyla önlemeye dayalı savunma doktrinidir.

AAR (Air-to-Air Refueling – Havada Yakıt İkmali): Savaş ve destek uçaklarının iniş yapmadan uçuş menzillerini ve havada kalış sürelerini uzatmak amacıyla tanker uçaklardan yakıt ikmali yapması prosedürüdür.

Agresör Filo (Aggressor Squadron / Red Air): Eğitim ve tatbikatlarda potansiyel düşman hava kuvvetlerinin taktiklerini, uçuş profillerini ve elektronik harp yöntemlerini gerçekçi biçimde canlandıran seçkin muharip filolardır (Örn: IAF 115. "Uçan Ejderha" Filosu).

Air Interdiction (Derinlikte Hava Harekâtı / Hava Tecridi): Düşmanın askerî potansiyelini cephe hattına ulaşmadan önce yok etmek, geciktirmek veya bozmak amacıyla köprüler, lojistik hatlar ve kritik altyapı gibi hedeflere yönelik icra edilen derin taarruz görevleridir.

ASuW (Anti-Surface Warfare – Suüstü Harbi): Hava ve deniz unsurlarının düşman suüstü savaş gemilerine karşı yürüttüğü tespit, teşhis ve taarruz harekâtlarıdır.

ASW (Anti-Submarine Warfare – Denizaltı Savunma Harbi): Denizaltı tehditlerini tespit etmek, izlemek, caydırmak veya etkisiz hâle getirmek için yürütülen deniz-hava müşterek harekâtıdır.

At-Unut (No Man-in-the-Loop): Mühimmatın fırlatıldıktan sonra operatör müdahalesine veya sürekli veri bağı yönlendirmesine ihtiyaç duymadan kendi güdüm sistemiyle hedefe yönelmesi mimarisidir.

BVR (Beyond Visual Range – Görüş Ötesi Angajman): Pilotun hedef uçağı çıplak gözle görebileceği mesafenin ötesinde, radar ve sensör verileri kullanılarak uzun menzilli füzelerle icra edilen hava muharebesidir.

C-A2AD (Counter-A2/AD – Erişimi Engelleme / Alan Hâkimiyetine Karşı Koyma): Düşmanın oluşturduğu yoğun hava savunma ve alan hâkimiyeti şemsiyesini delmek ve etkisizleştirmek için geliştirilen çok boyutlu taarruz konseptidir.

COMAO (Composite Air Operations – Karmaşık / Birleşik Hava Harekâtı): Farklı görev tiplerindeki (av-önleme, bombardıman, elektronik harp, erken ihbar, tanker) çok sayıda hava unsurunun tek bir ortak hedef doğrultusunda eşgüdümlü biçimde icra ettiği büyük ölçekli hava paketidir.

CSAR (Combat Search and Rescue – Muharebe Arama Kurtarma): Çatışma bölgesinde veya düşman hattı gerisinde uçağı düşen ya da mahsur kalan askerî personeli kurtarmak için icra edilen, yoğun koruma paketleri içeren özel kurtarma harekâtıdır.

DACT (Dissimilar Air Combat Training – Farklı Tip Uçaklarla Hava Muharebesi Eğitimi): Farklı aerodinamik, radar ve aviyonik özelliklere sahip savaş uçaklarının (örneğin F-16 ile Rafale veya Mirage 2000-5) birbirlerinin güçlü ve zayıf yönlerini öğrenmek için yaptığı hava muharebesi eğitimidir.

DT (Dynamic Targeting – Dinamik Hedefleme): Önceden planlanmamış, harekât esnasında anlık olarak ortaya çıkan veya yer değiştiren hedeflerin gerçek zamanlı istihbaratla tespit edilip vurulması sürecidir.

HVAA (High-Value Airborne Asset – Yüksek Değerli Hava Unsuru): Havadan erken ihbar (AEW&C), tanker veya sinyal istihbaratı uçakları gibi harekâtın başarısı için kritik öneme sahip, korunması ve düşman muadillerinin imha edilmesi öncelikli olan özel görev uçaklarıdır.

IADS (Integrated Air Defense System – Entegre Hava Savunma Sistemi): Radarlar, komuta-kontrol merkezleri ve farklı menzillerdeki hava savunma bataryalarının tek bir ağ üzerinde bütünleşik çalıştığı çok katmanlı savunma mimarisidir.

Kırmızı Kuvvet (OPFOR – Opposing Force): Tatbikat senaryolarında dost kuvvetlere (Mavi Kuvvet) karşı düşman rolünü üstlenen hava, kara ve deniz savunma unsurlarıdır.

Kuvvet Çarpanı (Force Multiplier): Muharip birliklerin mevcut ateş gücünü, menzilini veya etkinliğini katlayarak artıran tanker, erken ihbar uçağı, uydu ve veri bağı gibi destekleyici unsur ve teknolojilerdir.

OCA (Offensive Counter-Air – Taarruzi Karşı Hava Harekâtı): Düşman hava gücünü daha havalanmadan veya etkinleşmeden yerde (havaalanları, pistler, hangarlar) ve havada imha etmeye yönelik taarruzi harekâttır.

Penetrasyon (Hedefe Sızma): Düşman radar kapsama alanlarından ve hava savunma sistemlerinden gizlilik (stealth), alçak irtifa uçuşu veya elektronik karıştırma yoluyla sıyrılarak derinlikteki hedeflere ulaşma manevrasıdır.

SEAD / DEAD (Suppression / Destruction of Enemy Air Defenses – Düşman Hava Savunmasının Bastırılması ve İmhası): Düşman radar ve hava savunma bataryalarının çalışmasını geçici olarak engelleme (SEAD) veya fiziksel olarak kalıcı biçimde yok etme (DEAD) görevleridir.

SLOMO (Slow Mover Protection – Yavaş Uçan Unsurların Korunması): CSAR helikopterleri, nakliye uçakları veya İHA'lar gibi düşük süratli ve manevra kabiliyeti kısıtlı hava araçlarının avcı uçaklarınca korunması paketidir.

Stand-Off Mühimmat: Taşıyıcı uçağın düşman hava savunma sistemlerinin menziline girmeden güvenli bir mesafeden fırlatabildiği uzun menzilli güdümlü füze ve akıllı mühimmatlardır.

Tek Üs Konsepti (Single Base Concept): Çok uluslu bir tatbikata katılan tüm yerli ve yabancı hava unsurlarının tek bir ana hava üssünde toplanarak planlama, brifing ve uçuş operasyonlarını merkezî olarak yürütmesi modelidir.

TST (Time-Sensitive Targeting – Zamana Duyarlı Hedefleme): Çok kısa bir zaman penceresi içinde vurulmadığı takdirde kaçırılacak veya yüksek tehdit oluşturacak (örneğin mobil balistik füze rampaları) hedeflere yönelik acil angajman prosedürüdür.

WVR (Within Visual Range – Görüş İçi Hava Muharebesi): Pilotların birbirini görsel olarak takip ettiği kısa mesafelerde (genellikle 20 deniz mili / ~37 km'nin altı)  yüksek G manevraları, yakın menzil füzeleri ve top atışlarıyla yürütülen it dalaşı muharebesidir.

2. Platformlar, Sensörler, Aviyonik ve Elektronik Harp Terimleri

AEW&C / CAEW (Airborne Early Warning and Control / Conformal AEW – Havadan Erken İhbar ve Kontrol): Uçak üzerine yerleştirilmiş güçlü radarlarla hava ve deniz trafiğini uzak mesafelerden tespit eden, dost uçaklara komuta-kontrol sağlayan uçan radar sistemleridir (Örn: G550 Nachshon Eitam, EMB-145H Erieye).

AESA Radar (Active Electronically Scanned Array – Aktif Elektronik Taramalı Dizi Radar): Mekanik hareket yerine binlerce mikro verici-alıcı modül kullanarak radar huzmesini elektronik olarak yönlendiren, aynı anda çok sayıda hedefi takip edebilen ve karıştırmaya dayanıklı modern radar teknolojisidir (Örn: AN/APG-81, AN/APG-83, RBE2 AA).

C4I (Command, Control, Communications, Computers, and Intelligence): Komuta, kontrol, muhabere, bilgisayar ve istihbarat sistemlerinin tek bir bütünleşik askerî karar ve harekât ağı altında birleştirilmesidir.

CFT (Conformal Fuel Tanks – Uyumlu / Konformal Yakıt Tankları): Savaş uçaklarının gövdesine aerodinamik yapıya tam uyum sağlayacak şekilde entegre edilen, silah istasyonlarını işgal etmeden ve radar kesit alanını minimum etkileyerek menzili artıran harici yakıt depolarıdır.

DAS (Distributed Aperture System – Dağıtık Açıklık Sistemi): F-35 gövdesinin etrafına yerleştirilmiş 6 adet kızılötesi kameradan oluşan, pilota uçağın gövdesinin içinden dahi 360 derece küresel görüş ve füze ikazı sağlayan sensör ağıdır.

EH / EW (Elektronik Harp / Electronic Warfare): Elektromanyetik spektrumun kontrolünü ele geçirmek, düşman radar ve haberleşmesini köreltmek (karıştırma/aldatma) ve dost sistemleri korumak amacıyla yürütülen askerî faaliyetlerdir.

EOTS (Electro-Optical Targeting System – Elektro-Optik Hedefleme Sistemi): F-35 gövdesinin altına gizlenmiş şekilde entegre edilen, uzun menzilli hava-hava ve hava-yer hedef tespiti, takibi ve lazer işaretlemesi yapan sensör sistemidir.

Inert Yakıt Tankları: Tanker veya muharip uçakların yakıt depolarındaki oksijen oranını düşürerek (genellikle azot basarak) isabet hâlinde yakıt buharının patlamasını önleyen güvenlik teknolojisidir.

Link-16: NATO ve müttefik kuvvetlerin savaş uçakları, gemiler ve yer komuta merkezleri arasında gerçek zamanlı, şifreli ve karıştırmaya dayanıklı taktik veri, konum ve hedef paylaşımı yapmasını sağlayan standart taktik veri bağıdır.

LWS (Laser Warning System – Lazer İkaz Sistemi): Hava aracına yöneltilen düşman lazer mesafe ölçerlerini veya lazer güdümlü füze işaretlemelerini algılayıp pilota uyarı veren öz savunma sensörüdür.

MADL (Multifunction Advanced Data Link – Çok Fonksiyonlu Gelişmiş Veri Bağı): Beşinci nesil F-35 uçaklarının kendi aralarında düşük tespit olasılıklı (stealth özelliğini bozmayan) yönlendirmeli sinyallerle yüksek hacimli sensör verisi paylaşmasını sağlayan gizli veri bağıdır.

MALE İHA (Medium-Altitude Long-Endurance – Orta İrtifa Uzun Havada Kalışlı İHA): Genellikle 10.000–30.000 feet irtifada 24 saatten fazla kesintisiz keşif, gözetleme ve taarruz görevi yapabilen insansız hava araçlarıdır (Örn: MQ-9A, Heron).

PAWS (Passive Airborne Warning System – Pasif Havadan İkaz Sistemi): Düşman füzelerinin fırlatma anındaki kızılötesi/morötesi ısı izini pasif olarak algılayarak pilota yaklaşan füze uyarısı veren elektro-optik füze ikaz sistemidir.

RWR (Radar Warning Receiver – Radar İkaz Alıcısı): Uçağa kilitlenen veya tarama yapan düşman radar sinyallerini algılayarak tehdit yönünü ve radar tipini kokpitte pilota bildiren sistemdir.

SAASM GPS/INS: Karıştırmaya ve aldatmaya (spoofing) karşı yüksek dirençli askerî şifreli GPS (SAASM) ile ataletsel seyrüsefer sisteminin (INS) birleştirildiği hassas konumlama mimarisidir.

SAR / ISAR (Synthetic Aperture Radar / Inverse SAR): Radar sinyallerini işleyerek her türlü hava koşulunda ve gece-gündüz yerdeki sabit hedeflerin (SAR) veya denizdeki hareketli gemilerin (ISAR) yüksek çözünürlüklü görüntülerini oluşturan radar modlarıdır.

SIGINT (Signals Intelligence – Sinyal İstihbaratı): Düşmana ait radar yayınlarının (ELINT) ve haberleşme sinyallerinin (COMINT) özel donanımlı uçaklar veya platformlarca dinlenmesi, analiz edilmesi ve konumlarının belirlenmesi faaliyetidir.

Stealth (Düşük Görünürlük / Radar Kesit Alanı Azaltma): Özel gövde tasarımı, radar emici kaplamalar ve gövde içi silah istasyonları sayesinde uçağın düşman radarlarınca tespit edilebilirliğini en aza indiren teknolojidir.

3. Silah, Mühimmat ve Hava Savunma Sistemleri

Aşil Kalkanı (Achilles Shield): Yunanistan ile İsrail arasında 31 Ağustos 2026'da imzalanan yaklaşık 3 milyar avroluk anlaşma kapsamında; David's Sling, Barak MX, SPYDER bataryaları ile EL/M-2084 radarlarının yapay zekâ destekli komuta-kontrol merkezinde birleştirildiği çok katmanlı Yunan hava ve füze savunma projesidir.

Barak MX: İsrail (IAI) üretimi, 15 ila 150 km menzil ve 20–30 km irtifa zarfında savaş uçakları, İHA'lar, seyir füzeleri ve taktik balistik füzelere karşı koruma sağlayan, dikey fırlatmalı ve çok görevli radarlı modüler hava/füze savunma sistemidir.

David's Sling: Rafael üretimi, orta-uzun menzilli balistik füzeler, büyük kalibreli roketler ve seyir füzelerini önlemek üzere geliştirilmiş katmanlı hava savunma sistemidir.

Drone Dome: İHA tehditlerini ve sürü İHA saldırılarını tespit, teşhis ve karıştırma/imha yoluyla etkisiz hâle getiren anti-İHA savunma sistemidir.

EL/M-2084 MMR (Multi-Mission Radar): İsrail (ELTA) üretimi, hem hava hedeflerini hem de topçu/roket/füze atışlarının çıkış ve düşüş noktalarını tespit edebilen çok görevli AESA radar sistemidir.

PULS (Precise & Universal Launching System): Elbit Systems üretimi, 300 km'ye kadar farklı menzil ve kalibrelerde hassas güdümlü roket ve taktik füzeler ateşleyebilen çok namlulu roketatar sistemidir.

Rampage: IAI ve Elbit ortak geliştirmesi, yaklaşık 570 kg ağırlığında, 250 km menzilli, yüksek süpersonik dalış profiliyle hava savunma sistemlerince önlenmesi zor olan havadan karaya süpersonik füzedir.

SCALP-EG: Fransa/Avrupa (MBDA) üretimi, düşük radar izine sahip, derinlikteki yüksek korumalı hedefleri vurmak için kullanılan uzun menzilli havadan karaya seyir füzesidir.

SPICE 1000 / 2000: Rafael üretimi, standart serbest düşüşlü bombaları elektro-optik/kızılötesi görüntü eşleştirme ve veri bağı güdümüyle GPS karıştırmasından etkilenmeyen hassas akıllı mühimmatlara dönüştüren güdüm kitleridir.

Spike NLOS (Non-Line-of-Sight): Görüş hattı dışındaki hedefleri 30 km'nin üzerindeki mesafelerden gerçek zamanlı elektro-optik görüntü aktarımıyla hassas biçimde vurabilen çok maksatlı güdümlü füze sistemidir.

SPYDER: Rafael üretimi, Python-5 ve Derby füzelerini kullanan, alçak ve orta irtifadaki hava tehditlerine karşı hızlı reaksiyon gösteren mobil hava savunma sistemidir.

4. Hava Hukuku, Diplomasi ve Kurumsal Çerçeveler

FIR (Flight Information Region – Uçuş Bilgi Bölgesi): Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından sivil hava trafiğinin güvenliği, uçuş bilgi hizmeti ve arama-kurtarma koordinasyonu amacıyla devletlere tahsis edilen, egemenlik hakkı doğurmayan teknik sorumluluk sahasıdır.

G2G (Government-to-Government – Devletlerarası Anlaşma): İki devletin doğrudan kendi resmî kurumları aracılığıyla gerçekleştirdiği, aracısız savunma tedariki veya altyapı işbirliği modelidir.

INVITEX (Invitation Exercise – Davetli Tatbikat): Ev sahibi ülkenin ulusal harekât yetkisi altında düzenlediği ve müttefik/ortak ülkeleri özel davetle dâhil ettiği çok uluslu tatbikat statüsüdür.

JRCC (Joint Rescue Coordination Centre – Ortak Kurtarma Koordinasyon Merkezi): Deniz ve hava sahalarındaki arama-kurtarma (SAR) operasyonlarını tek merkezden yöneten koordinasyon birimidir.

MDCA (Mutual Defense Cooperation Agreement – Karşılıklı Savunma İşbirliği Anlaşması): ABD ile Yunanistan arasında imzalanan ve Amerikan kuvvetlerine Yunanistan'daki askerî üslere erişim ile ileri konuşlanma kolaylığı sağlayan ikili savunma anlaşmasıdır.

NATO Madde 5 (Kolektif Savunma Maddesi): NATO üyelerinden birine yapılan silahlı saldırının tüm üyelere yapılmış sayılacağını öngören, ancak ittifak içi (örneğin iki NATO üyesi arasındaki) uyuşmazlıkları kapsamayan temel ittifak hükmüdür.

NOTAM (Notice to Airmen / Air Missions – Havacılara Bildiri): Belirli bir hava sahasındaki tehlikeleri, askerî tatbikat alanlarını veya uçuş kısıtlamalarını havacılık makamlarına ve pilotlara duyuran resmî bildirimdir.

PPP (Public-Private Partnership – Kamu-Özel İşbirliği): Büyük ölçekli savunma veya eğitim altyapısı projelerinin (örneğin Kalamata IFTC) özel sektör finansmanı ve işletmesiyle uzun vadeli olarak yürütülmesi modelidir.

ROE (Rules of Engagement – Angajman Kuralları): Askerî birliklerin hangi koşullarda, hangi sınırlamalarla ve ne ölçüde kuvvet kullanabileceğini belirleyen hukuki ve operasyonel direktiflerdir.

SAR (Search and Rescue – Arama ve Kurtarma): Denizde veya havada tehlike altında bulunan ya da kaybolan sivil/askerî unsurların yerinin tespit edilerek kurtarılması faaliyetidir.

SOFA (Status of Forces Agreement – Kuvvetlerin Statüsü Anlaşması): Yabancı bir ülkede tatbikat veya görev amacıyla bulunan askerî personelin yargı yetkisi, silah taşıma, vergi muafiyeti, bilgi güvenliği ve acil tahliye gibi hukuki statüsünü düzenleyen, ancak karşılıklı savaşma/savunma taahhüdü içermeyen anlaşmadır.

5. Bölgesel Yapılar, Tatbikatlar ve Stratejik Projeler

3+1 Formatı: Yunanistan, İsrail ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) arasındaki üçlü işbirliği mekanizmasına ABD'nin dâhil olmasıyla oluşan bölgesel enerji ve güvenlik platformudur.

Ajanda 2030: Yunanistan'ın 2036 yılına uzanan 28 milyar avroluk kapsamlı silahlı kuvvetleri modernizasyon ve yeniden yapılanma programıdır.

Blue Flag: İsrail Hava Kuvvetleri tarafından iki yılda bir Necef Çölü'ndeki Ovda Hava Üssü'nde düzenlenen, ABD'nin Red Flag konseptinden esinlenen büyük ölçekli çok uluslu hava harp tatbikatıdır.

EMEC (East Mediterranean Energy Center – Doğu Akdeniz Enerji Merkezi): 12 Haziran 2026'da ABD, Yunanistan, GKRY ve İsrail tarafından kurulan, bölgesel enerji altyapısı güvenliği ile hava-deniz müşterek tatbikatları arasındaki bağı kurumsallaştıran yapıdır.

EMGF (East Mediterranean Gas Forum – Doğu Akdeniz Gaz Forumu): Eylül 2020'de Kahire merkezli olarak kurulan ve Doğu Akdeniz'deki doğal gaz politikaları ile enerji güvenliği iş birliğini koordine eden bölgesel kuruluştur.

IFTC (International Flight Training Center – Uluslararası Uçuş Eğitim Merkezi): Yunanistan ile İsrail arasında 2021'de imzalanan anlaşmayla Kalamata Hava Üssü'nde Elbit Systems tarafından kurulan ve işletilen ileri jet ve simülatör eğitim merkezidir.

Iniochos: Yunanistan Hava Kuvvetleri tarafından Mora'daki Andravida Hava Üssü merkezli olarak yıllık düzenlenen, Atina FIR sahasının geniş bir bölümünü kapsayan çok uluslu hava harp tatbikatıdır.

Mavi Vatan Doktrini: Türkiye'nin Karadeniz, Ege ve Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanlarını, kıta sahanlığını ve enerji/güvenlik çıkarlarını korumaya yönelik deniz jeopolitiği ve savunma doktrinidir.

Noble Dina: İsrail, Yunanistan ve ABD öncülüğünde başlatılan; denizaltı savunma harbi (ASW), enerji altyapısının korunması ve arama-kurtarma görevlerine odaklanan yıllık çok uluslu deniz-hava tatbikatıdır.

Kaynakça

1. A Decade of Close Greece-Israel Relations: An Assessment – INSS, https://www.inss.org.il/wpcontent/uploads/2019/05/Gallia-and-Polykarpos.pdf

2. Greece – DIMSE, https://dimse.info/greece/

3. Greece, Cyprus, Israel Forge East Mediterranean Defense Alliance,

4. Israel-Turkey relations – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Israel%E2%80%93Turkey_relations

5. 2018 the MAGAZINE – FLYMAG, https://flymag.dk/Magazines/FLYMAG_2018_02.pdf

6. "INIOCHOS 2018", https://dare-photo.nl/iniohos-2018/

7. Blue Flag 2019 at Ovda – Flying Wings, https://www.flying-wings.com/air-forces/blue-flag-2019-israel-air-force-exercise-f-35/

8. IDF wraps up naval drill with Greece, France, Cyprus and US, https://www.timesofisrael.com/idf-wraps-up-naval-drill-withgreece-france-cyprus-and-us/

9. Israeli and Greek air forces wrap up refueling drill 'for long-range', https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-andgreek-air-forces-wrap-up-refueling-drill-for-long-range-missions/

10. Exercise Blue Flag 2021 in Israel showing muscle in the, https://www.aviation-defence-universe.com/exercise-blue-flag2021-in-israel-showing-muscle-in-the-mediterranean-region/

11. International Flight Training Center, Kalamata – Wikipedia, htts://en.wikipedia.org/wiki/International_Flight_Training_Center,_Kalamata

12. Greece-Israel relations – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Greece%E2%80%93Israel

13. Greece's new Israeli air defense shield could reshape military relations, https://nordicmonitor.com/2026/09/greeces-newisraeli-air-defense-shield-could-reshape-aegean-military-balance-turkish-report-says/

14. Greece-Cyprus-Israel and United States Security – Rieas, https://www.rieas.gr/images/editorial/RIEAS_CCU.pdf

15.Cyprus-Greece-Israel: cooperation in the face of Turkey's power, https://defence24.com/geopolitics/cyprus-greece-israelcooperation-in-the-face-of-turkeys-power

16. Greece-Israel Air Forces in Large Scale Exercise South of Crete, https://www.tovima.com/politics/greece-israel-air-forces-inlarge-scale-exercise-south-of-crete/

17. Old rockers of combat aviation at an Iniochos with absences, https://www.outono.net/elentir/2026/03/18/old-rockers-ofcombat-aviation-at-an-iniochos-with-absences-including-spain/

18. (PDF) The trilateral partnership between Greece, Cyprus & Israel,

https://www.researchgate.net/publication/365161852_The_trilateral_partnership_between_Greece_Cyprus_Israel_Background_recent_developments_and_future_considerations_regarding_the_security_environment_in_the_Eastern_Mediterranean

19. Markets ignore rumors of war – Oil & Gas Journal, https://www.ogj.com/general-interest/economicsmarkets/article/17217370/markets-ignore-rumors-of-war

20. Israeli pilots trained for possible airstrike on Iran | The Daily Star, https://www.thedailystar.net/news-detail-42334

21. Issue No. 22: Commentary – MEI, https://www.mei.org.in/archives-commentary/issue-no-22/ar-1306175400-cm

22. Mavi Marmara | İHH Humanitarian Relief Foundation, https://ihh.org.tr/en/mavi-marmara

23. Israeli attack on "Freedom Flotilla": 19 killed – Greek Reporter, https://greekreporter.com/2010/05/31/israeli-attack-onfreedom-flotilla%E2%80%8E-10-killed-two-ships-with-greeks-onboard-occupied-one-greek-seriously-injured/

24. The Israeli Air Force: Israel & Greece Cooperation, https://www.iaf.org.il/4480-50743-en/IAF.aspx

25. The Aviation Studio, https://theaviationstudio.com/

26. F16 israel hi-res stock photography and images – Alamy, https://www.alamy.com/stock-photo/f16-israel.html

27. Blue Flag exercise has Israel's enemies seeing red – Defense News,

28. "INIOCHOS 2024: Elevating Air Combat Training to New Heights", https://dare-photo.nl/iniochos-2024-elevating-air-combattraining-to-new-heights/

29. "Iniochos 2025": Military News at the Greek Air Force Exercise, https://militaeraktuell.at/en/iniochos-2025-military-up-todate-on-greeces-largest-air-force-exercise/

30. «INIOCHOS» Exercise – Hellenic Air Force, https://www.haf.gr/en/structure/htaf/air-tactics-center/iniohos/

31. 7 Air Forces under Blue Flag 2017, https://www.vayuaerospace.in/article/62/7-air-forces-under-blue-flag-2017

32. 2025 – INIOCHOS 2025 EXERCISE – Aviation Shots, https://aviation-shots.it/portfolio_page/2025-iniochos-2025-exercise/

33. Boeing F-15I Ra-am aviation photos on JetPhotos, https://www.jetphotos.com/aircraft/Boeing%20F-151%20Ra-am

34. Iniochos 2022 – by dare-photo, https://dare-photo.nl/iniochos-2022/

35. INIOCHOS 2016 Israel Air Force G-550 CAEW Nachshon Aitam, https://www.youtube.com/watch?v=pv3gw1zHemY

36. Iniochos 2022 – The Israeli Air Force, https://www.iaf.org.il/9204-55254-en/IAF.aspx

37. Iniochos 2022 | GME-AirFoto GbR – Aviation Photography, https://www.gme-airfoto.de/afinside/2022-2/iniochos-2022/

38. Iniochos 2025; variety in Hellenic skies – The Unit Report, https://www.theunitreport.com/post/iniochos-2025-variety-inhellenic-skies

39. Exercise Iniochos, https://alistairzammitphotography.com/iniochos-2025/

40. INIOCHOS 22 | David Weinrich | The Times of Israel, https://blogs.timesofisrael.com/iniochos-22/

41. Israel hosts its largest-ever international air force exercise, https://www.timesofisrael.com/israel-hosts-its-largest-everinternational-air-force-exercise/

42. Blue Flag 2013 – Military Aircraft Photography, https://www.crmap.org/reports/blue-flag-2013

43. Blue Flag Exercise Has Dozens of Foreign Fighter Jets Over Israel, https://www.twz.com/15981/blue-flag-exercise-hasdozens-of-foreign-fighter-jets-over-israel-training-for-war

44. Israeli-American coalition takes on 'enemy' aircraft in the south, https://www.timesofisrael.com/israeli-american-coalitiontakes-on-enemy-aircraft-in-the-south/

45.Blue Flag (Israeli Air Force exercise) – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Blue_Flag_Israeli_Air_Force_exercise

46. Israel, Greece boost ties to spite Turkey? – HyeForum, https://hyeforum.com/topic/30904-israel-greece-boost-ties-to-spiteturkey/

47. TURKEY'S ISRAEL POLICY IN THE POST-COLD WAR PERIOD,

48. Noble Dina Naval Exercise – Jewish Virtual Library, https://jewishvirtuallibrary.org/noble-dina-naval-exercise

49.Israel holds naval drill with US, Greece | The Jerusalem Post, https://www.jpost.com/israel-news/israel-holds-naval-drillwith-us-greece-402343

50. Thales Hellas S.A. – HASDIG, https://www.hasdig.com.gr/thales-electronic-systems-s-a/

51. Thales in Greece, https://www.thalesgroup.com/en/worldwide/greece

52. Face-Off Over The Aegean: How Greek And Turkish Air Forces Stack, https://www.twz.com/36088/face-off-in-the-aegeanhow-greek-and-turkish-air-forces-stack-up

54. Israel, Greece Coordinated Exercises Against S-300 Missile System, https://www.i24news.tv/en/news/international/94533-151204-israel-greece-coordinated-exercises-against-s-300-missile-system-report

55. Military Exercise: Iniochos 2025 – Aviation Photography Digest, https://aviationphotodigest.com/iniochos-2025/

56. Iniochos 2025 – Squadron Insider, https://squadroninsider.com/iniochos-2025

57. Greek, Israeli air forces conduct joint aerial refueling drill, https://www.aa.com.tr/en/europe/greek-israeli-air-forces-conductjoint-aerial-refueling-drill/4129516

58. Greek, Israeli Air Forces Hold Refueling Exercise South of Crete, https://www.tovima.com/society/greek-israeli-air-forceshold-refueling-exercise-south-of-crete/

59. Greece receives 50th F-16V Viper fighter jet to track and strike faster, https://www.armyrecognition.com/news/aerospacenews/2026/greece-receives-50th-f-16v-viper-fighter-jet-to-track-and-strike-faster-across-the-aegean

60. How Many Fighter Jets Does Israel Have? – AeroCorner, https://aerocorner.com/blog/how-many-fighter-jets-does-israelhave/

61. Lockheed Martin F-35 Lightning II Israeli procurement – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F35_Lightning_II_Israeli_procurement

62. Israel F-35I and F-15IA: Two New Squadrons Ordered – MiGFlug, https://migflug.com/afterburner/israel-orders-two-new-f35i-f-15ia-squadrons-2026/

63. Israel deploys further fighter aircraft squadrons – Militär Aktuell, https://militaeraktuell.at/en/israel-deploys-further-fighteraircraft-squadrons/

64. Hellenic Air Force – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Hellenic_Air_Force

65. "Iniochos 2025", Report on a large military exercise – Aviation24.be, https://www.aviation24.be/military-aircraft/greek-airforce/iniochos-2025-report-on-a-large-military-exercise/

66.Fighter Jets of Israel – Jetify, https://www.flyjetify.com/fighter-jets-by-country/israel

67. Boeing delivers first KC-46 to the Israel Air Force, https://www.boeing.com/features/2026/05/boeing-delivers-first-kc-46-tothe-israel-air-force

68.120th 'Desert Giants' Squadron expands the long reach of the Israel, https://www.jpost.com/opinion/120th-desert-giantssquadron-will-get-kc-46-refuelers-642715

69. Greece: Iniochos exercise 2024 – Aviation Report, https://en.aviation-report.com/greece-iniochos-exercise-2024/

70.Israel-Greece Air Force drill sends message in Turkey's backyard, https://www.israelhayom.com/2026/07/06/israeli-airforce-drill-with-greece-sends-signal-in-turkeys-backyard

71. Nevatim Airbase – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Nevatim_Airbase

72.F-35 Adir, F-16 Sufa & F-15 Ra'am! Israel's Customized Jets Pound, https://www.eurasiantimes.com/adir-sufa-raam-israelscustomized-fighter-jets/

73.Greece Will Not Transfer S-300 Missiles to Ukraine Despite Kyiv's, https://defpulse.news/en/greece-will-not-transfer-s-300-missiles-to-ukraine-despite-kyivs-air-defense-shortfall/

74. Greece will send S-300 missiles to Ukraine only if it gets replacement, https://english.nv.ua/nation/greece-will-send-s-300-missiles-to-ukraine-only-if-it-gets-replacement-forbes-50633942.html

75. Greece sets condition for sending S-300 missiles to Ukraine – Forbes, https://newsukraine.rbc.ua/news/greece-setscondition-for-sending-s-300-missiles-1787126977.html

76. With eye on Turkey, Greece opens Israeli-built flight school, https://www.arabnews.com/world/with-eye-on-turkey-greeceopens-israeli-built-flight-school-2185371

77. Kalamata Air Base – MiGFlug, https://migflug.com/air-bases/kalamata/

78. Go Train, We Take Care of the Rest | Elbit Systems, https://www.elbitsystems.com/blog/go-train-we-take-care-rest

79. Leonardo & Elbit: Greece increases M-346 fleet – Militär Aktuell, https://militaeraktuell.at/en/leonardo-elbit-greece-increasesm-346-fleet/

80. First Two M-346 Aircraft Land at Hellenic International …, https://www.youtube.com/watch?v=_K-NL_YJ5a0

81. Eyeing Turkey, Israel and Greece Work To Deepen Defense Ties, https://www.fdd.org/analysis/eyeing-turkey-israel-andgreece-work-to-deepen-defense-ties/

82. Turkey's Blue Homeland Legislation Challenges Israel-Cyprus, https://themedialine.org/headlines/turkeys-blue-homelandlegislation-challenges-israel-cyprus-europe-power-project/

83. Turkey's Blue Homeland Doctrine: Signaling Perpetual Conflict in, https://www.turkeyanalyst.org/publications/turkey-analystarticles/item/648

84.Achilles Shield: Is Israel Turning Greece into a Deterrence Front, https://vision-pd.org/en/achilles-shield-is-israel-turninggreece-into-a-deterrence-front-against-turkey/

85. Dr. Eyal Pinko – Rieas, https://rieas.gr/images/greekisrael/eyal7.pdf

86. Israel Alarmed as Türkiye Expands Eurofighter Fleet to 56 Jets, https://defencesecurityasia.com/en/turkiye-eurofighter-56

jets-israel-air-superiority-eastern-mediterranean-shift/

87. Mavi Vatan 2026 Reveals Türkiye Unmanned Naval Playbook, https://turdef.com/article/mavi-vatan-2026-reveals-tuerkiyeunmanned-naval-playbook

88. Israel and Greece sign "Achilles Shield" agreement, https://www.gov.il/en/pages/israel-and-greece-sign-achilles-shieldagreement-31-aug-202

89. Greek, Israeli Air Forces Hold Refueling Exercise South of Crete, https://www.tovima.com/society/greek-israeli-air-forceshold-refueling-exercise-south-of-crete/

90. Israel: Implementation of Status of Forces Agreement with Greece, https://www.loc.gov/item/global-legal-monitor/2017-12-21/israel-implementation-of-status-of-forces-agreement-with-greece/

91. Greece's new Israeli air defense shield could reshape military, https://nordicmonitor.com/2026/09/greeces-new-israeli-airdefense-shield-could-reshape-aegean-military-balance-turkish-report-says/

92. Greece and Turkey clash over overlapping military exercise – Avi-Go, https://avigo.com/news/articles/3547b1b07840e905758b8f16864d0432

93. Cyprus deploys Barak MX air defense while Türkiye fears new, https://www.armyrecognition.com/archives/archivesaerospace-defense/defense-news-aerospace-2025/cyprus-deploys-barak-mx-air-defense-while-tuerkiye-fears-newmediterranean-power-shift

94. Cyprus and Greece join forces for major search and rescue exercise, https://knews.kathimerini.com.cy/en/news/cyprus-andgreece-join-forces-for-major-search-and-rescue-exercise

95. Greece, Cyprus and Israel hold a trilateral naval exercise south of, https://geopolitiki.com/military/greece-cyprus-israeltrilateral-naval-exercise-passex-south-of-cyprus-frigate-adrias-f459-f-16-ioannidis-ins-sufa/

96. Cyprus-Israel Military Relations – IsraelPedia, https://israelpedia.org/article/cyprusisrael-military-relations

97. Greek-Israeli missile deal: Athens buys $3 billion 'Achilles Shield' air defense system

98. Greece has other options – munitions, upgrades and weapons for, https://geopolitiki.com/military/opinion-greece-alternativearms-markets-munitions-delays-israel-france-italy-india-serbia/

99.Προμήθειες SPICE 1000/2000 και Rampage για παράκαμψη της, https://doureios.com/promithies-spice-1000-2000-kairampage-gia-parakampsi-tis-arnisis-ton-ipa-gia-opla-aeros-edafous/

100. 2026 Iran war – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Iran_war

101.Iniochos 2026 – WWW.DELTABRAVO.CH, https://www.deltabravo.ch/iniochos-2026.html

102. NATO fighter jets soaring during Exercise Iniochos 2026, https://theaviationgeekclub.com/video-shows-nato-fighter-jetssoaring-through-the-greek-mach-loop-during-exercise-iniochos-2026/amp/

103. Special but not exclusive: Greek-Israeli alliance and its military core, http://www.natofoundation.org/wpcontent/uploads/2018/08/NDCF-EA-East-Med-December-2016-r.pdf

104. Israel, Greece sign status of forces agreement – The Jerusalem Post, https://www.jpost.com/israel-news/israel-greecesign-status-of-forces-agreement-409492

105. Greece-Israel relations – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Greece%E2%80%93Israel_relations

106. ARE GREECE AND TURKEY HEADING TO A WAR?, https://politikaakademisi.org/2022/09/29/are-greece-and-turkeyheading-for-a-war/

107. (PDF) Maritime Geopolitics: The Case of Mavi Vatan and its, https://www.researchgate.net/publication/390271857_Maritime_Geopolitics_The_Case_of_Mavi_Vatan_and_its_Narratives_Declaration_by_the_Candidate

108.Partenariat stratégique franco-héllenique – Wikipédia, https://fr.wikipedia.org/wiki/Partenariat_strat%C3%A9gique_francoh%C3%A9llenique

109. Mission Sudarshan Chakra and the India-Israel Special Strategic, https://idsa.in/wp-content/uploads/2026/03/Issue-BriefGp-Capt-Sukhbir-Kaur-Minhas-06-March-2026.pdf

110. Israel and Greece are expanding their military cooperation. The, https://defence24.com/geopolitics/israel-and-greece-areexpanding-their-military-cooperation-the-benefits-for-each-country-differ

111. Achilles Shield and the Eastern Med Balance, https://www.habtoorresearch.com/programmes/achilles-shield-med-balance/

112. Israel, Greece, and Cyprus Sign 2026 Military Cooperation Plan, https://www.israeldefense.co.il/en/node/67320

113. US supports landmark Israel-Cyprus-Greece electricity project, https://www.jns.org/news/world/us-supports-landmarkisrael-cyprus-greece-electricity-project

114. Greece's 'Achilles's Shield' Air Defense System And Relations With, https://china-cee.eu/2026/11/03/greece-monthlybriefing-greeces-achilless-shield-air-defense-system-and-relations-with-israel/

115. «INIOCHOS» Exercise – Hellenic Air Force, https://www.haf.gr/en/structure/htaf/air-tactics-center/iniohos/

116. Israel and Greece Hold Joint Aerial Refuelling Drill – ICWWM, https://icwwm.com/israel-greece-aerial-refuelling-drill/

117. Aegean dispute – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Aegean_dispute

118. Air Space Related Problems, https://www.mfa.gov.tr/air-space-related-related-problems.en.mfa

119. Great panic in Athens! They took off for Turkish F-16s in the Aegean, https://en.haberler.com/great-panic-in-athens-theytook-off-for-turkish-f-2339579/

120. Greece's violation narrative defends an airspace boundary that does, https://www.trtworld.com/article/1b709f791372

121. Greece and Turkey clash over overlapping military exercises in the, https://en.protothema.gr/2026/10/02/greece-andturkey-clash-over-overlapping-military-exercises-in-the-aegean/

122. Greece Locks In Aegean Exercise Zones As Turkey Protests, https://greekcitytimes.com/2026/10/03/greece-locks-inaegean-exercise-zones-as-turkey-protests/

123. Turkish Fighter Jets and Drones Violate Greek Airspace, Trigger, https://greekreporter.com/2026/11/19/turkish-jets-dronesgreek-airspace-aerial-confrontation/

124. Greece accuses Turkey of airspace violations with its jets and drones, https://www.turkishminute.com/2026/11/18/greeceaccuses-turkey-of-airspace-violations-with-its-jets-and-drones/

125. "Iniochos 2025": Military News at the Greek Air Force Exercise, https://militaeraktuell.at/en/iniochos-2025-military-up-todate-on-greeces-largest-air-force-exercise/

126. Israeli and Greek air forces wrap up refueling drill 'for long-range missions',

127. Greek, Israeli air forces conduct joint aerial refueling drill, https://www.middleeastmonitor.com/20261118-greek-israeli-airforces-conduct-joint-aerial-refueling-drill/

128. Israeli and Greek air forces wrap up refueling drill 'for long-range,

129. Cyprus-Israel relations – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Cyprus%E2%80%93Israel_relations

130. Israel, Greece, Cyprus reaffirm commitment to joint energy projects, https://balkangreenenergynews.com/israel-greececyprus-reaffirm-commitment-to-joint-energy-projects/

131. Cyprus: After ExxonMobil's announcements what?, https://www.semedenergydefense.com/cyprus-after-exxonmobilannouncements-what/

132. The Foreign Policy of the Republic of Cyprus: Local, Regional and, https://dokumen.pub/the-foreign-policy-of-the-republicof-cyprus-local-regional-and-international-dimensions-reform-and-transition-in-the-mediterranean-3030911764-9783030911768.html

133.Cyprus, Greece and Israel Hold Joint Naval Exercise South of Cyprus, https://www.thenationalherald.com/cyprus-greeceand-israel-hold-joint-naval-exercise-south-of-cyprus/

134.Cyprus-Israel military relations – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Cyprus%E2%80%93Israel_military_relations

135. Iran – Israel, United States and Others – WAR WATCH, https://warwatch.ch/violations/iran-israel-and-united-states-andothers/

136. Cyprus-Israel relations – Grokipedia, https://grokipedia.com/page/Cyprus%E2%80%93Israel_relations

137. Greece, Israel and Cyprus to step up joint exercises in eastern, https://www.timesofisrael.com/greece-israel-and-cyprus-tostep-up-joint-exercises-in-eastern-mediterranean/

138. Israel: Joint Naval Exercise with F-16s and Warships South of Cyprus, https://ground.news/article/tripartite-naval-exerciseof-greece-cyprus-and-israel

139. Military – The LOWDOWN Report, https://lowdownosint.substack.com/feed

140. Barak MX – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Barak_MX

141. The Eastern Mediterranean's Strengthening Security Axis – JINSA, https://jinsa.org/jinsa_report/eastmed-security-axis/

142. Israel Wins 2nd-Biggest Defense Contract in Its History, https://www.eurasiantimes.com/israel-wins-2nd-biggest-defensecontract-in-its-history-2-3-billion-spyder-deal-requires-no-us-approval/

143. Barak MX Air Defence System, Israel – Army Technology, https://www.army-technology.com/projects/barak-mx-air-defencesystem-israel/

144. Barak MX | FLANK, https://flank.bg/en/equipment/barak-mx

145. The Greek-Cypriot-Israeli Alignment – The Kurdish Center for Studies, https://nlka.net/eng/developments-in-the-strategicenvironment-of-the-eastern-mediterranean-the-greek-cypriot-israeli-alignment/

146. Cyprus orders second patrol ship from Israel – Knews, Kathimerini, https://knews.kathimerini.com.cy/en/news/cyprusorders-second-patrol-ship-from-israel

147. Why Israel's Barak-MX deployment in Greek Cyprus poses a, https://www.turkiyetoday.com/opinion/why-israels-barak-mxdeployment-in-greek-cyprus-poses-a-regional-risk-3207077

148. MBDA to conduct the mid-life refurbishment of SCALP missiles for, https://fragoutmag.com/mbda-to-conduct-the-mid-liferefurbishment-of-scalp-missiles-for-the-hellenic-air-force/

149. MBDA to conduct the mid-life refurbishment of SCALP missiles for, https://www.aviation-defence-universe.com/mbda-toconduct-the-mid-life-refurbishment-of-scalp-missiles-for-the-hellenic-air-force/

150. Hellenic Air Force – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Hellenic_Air_Force

151. HAMMER on Greek Rafale: what it would change for the HAF, https://geopolitiki.com/military/hammer-greek-rafale-strikecapability-analysis/

152. ΕΞΑΜΗΝΙΑΙΑ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ Στον, https://law.auth.gr/wpcontent/uploads/sites/57/2026/08/%CE%91%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%B7%CF%82%CE%91%CF%8D%CE%B3%CE%BF%CF%85%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%82-2025.pdf

153. ΑΠΟΨΗ: Ποια Οπλικά Συστήματα θα θέλαμε από το Ισραήλ (ΜΕΡΟΣ, https://flight.com.gr/israeli-systems-for-hellenicdefense-forces/

154. Greece to buy more advanced weapon systems from Israel, https://defence-industry.eu/greece-to-buy-more-advancedweapon-systems-from-israel/

155. What Is Israel's Rampage Missile Greece May Soon Arm Its F-16s, https://en.defenceua.com/industries/what_is_israels_rampage_missile_greece_may_soon_arm_its_f_16s_with_250km_range_aeroballistic_built_from_gmlrs_analog_bolted_to_fighter-19173.html

156. Israeli LORA is the First Western Air-launched Ballistic Missile, https://www.globaldefensecorp.com/2025/04/13/israeli-lorais-the-first-western-air-launched-ballistic-missile/

157. Turkey's Two Biggest Adversaries, Israel & Greece, OK Historic $3.6B deal, https://www.eurasiantimes.com/israel-greecesign-historic-3-6b-deal-for-multilayered-ad-system/

158. Greece – DIMSE, https://dimse.info/greece/

159. Air LORA & Ice Breaker Missiles – SP's Aviation

160. Report #7 Energy Wars and Naval Diplomacy in the Mediterranean, https://www.semedenergydefense.com/report-7-energy-wars-and-naval-diplomacy-in-the-mediterranean/

161. Air Force Confirms SEAD Role of F-35s in Midnight Hammer, https://www.airandspaceforces.com/air-force-sead-role-f35s-midnight-hammer/

162. Iniochos 2026 – Hellenic Air Force, https://www.haf.gr/en/structure/htaf/air-tactics-center/iniohos/archives/iniochos-2026/

163. NATO Allies and Partners Converge in Greece for Exercise, https://ac.nato.int/archive/2026/nato-allies-and-partnersconverge-in-greece-for-exercise-iniochos-2026

164. Andravida Hosts Largest Edition of Iniochos Exercise – The Aviationist, https://theaviationist.com/2025/04/25/iniochos2025-exercise/

165. IAF confirms it participated with Qatar in aerial exercises hosted by, https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-saysit-only-sent-spy-plane-to-annual-aerial-exercise-hosted-by-greece/

166. Tour – Greece III – Andravida – Iniochos – March 2026 – 4Aviation, https://www.4aviation.nl/tours/tour-greece-2026-3/

167. INIOCHOS 2026 – Vouraikos Valley – The Aviation Studio, https://theaviationstudio.com/2026/05/23/iniochos-2026-vouraikos-valley/

168. The Conflict of the "Corridors": The alliance of Greece, India, Israel, https://elisme.gr/en/i-sygkrousi-ton-diadromon-isymmachia-elladas-indias-israil-o-megalos-polemos-me-tourkia-apo-tin-a-mesogeio-mechri-to-keras-tis-afrikis/

169. Greece and Israel Seal €3 Billion 'Achilles Shield' Air Defence Deal, https://defenceleaders.com/news/greece-and-israelseal-e3-billion-achilles-shield-air-defence-deal/

170. f-16v – the most advanced multirole fighter for, https://omnirole-rafale.com/wp-content/uploads/2020/09/F-16V.pdf

171. The World's Leading Fighter Aircraft Compared – The Stratos Brief, https://www.thestratosbrief.com/insights/best-jetfighters

172. F-35: The World's Most Advanced Fighter, https://www.f35.com/f35/news-and-features/f35-the-worlds-most-advancedfighter.html

173. Sukhoi Su-30MKI | Page 129, https://www.strategicfront.org/forums/threads/sukhoi-su-30mki.46/page-129

174. F-16 Models, Blocks and Upgrades – GlobalMilitary.net, https://www.globalmilitary.net/guides/f-16-models-blocks-andupgrades/

175. Greece: The Most Advanced Multirole Fighter For – Scribd, https://www.scribd.com/document/663698298/F-16V

176. Who are BAE Systems' Top Competitors in Defense Industry?, https://thebrandhopper.com/brand/who-are-bae-systemstop-competitors-in-defense-industry/

177. Modifications to the F-35I Adir: range and electronic warfare, https://www.flyajetfighter.com/modifications-to-the-f-35i-adirrange-and-electronic-warfare/

178. Multifunction Advanced Data Link – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Multifunction_Advanced_Data_Link

179. Elbit Systems to Showcase a Variety of Advanced Capabilities at, https://www.elbitsystems.com/news/elbit-systemsshowcase-variety-advanced-capabilities-japan-aerospace-2016

180. F-35 Adir TECHNOLOGY OSINT Dossier & Evidence, https://www.secretmilitarytechnology.com/dossiers/f-35-adir

181. Israeli F-35I aircraft to be upgraded with three domestic systems, https://meta-defense.fr/en/2026/09/14/israeli-f-35iupgraded-domestic-systems/

182.Israel says it inks $35 million deal 'to extend F-35 fighter jet range, https://www.aa.com.tr/en/middle-east/israel-says-itinks-35-million-deal-to-extend-f-35-fighter-jet-range-amid-iran-war/3937105

183. Elbit Systems Awarded Contract to Extend F-35I Adir's Combat, https://www.globaldefensecorp.com/2026/05/15/elbitsystems-awarded-contract-to-extend-f-35i-adirs-combat-range-amid-iran-war/

184. Kalamata Air Base – MiGFlug, https://migflug.com/air-bases/kalamata/

185. Boeing delivers first KC-46 to the Israel Air Force (KC-46A Gideon Fleet Schedule),

Fatmanur adlı kullanıcının avatarı
Yazar Fatmanur

Magazin ve yaşam editörü. 18 yıldır dijital medyada çalışıyor.

Yorum yap

E-posta adresiniz yayınlanmaz.