Avrupa'nın otomotiv sektöründeki rekabet gücünü artırmak ve kıtadaki üretimi desteklemek amacıyla gündeme gelen “Made in Europe” planında Fransa ile Almanya ortak bir tutum üzerinde anlaştı. Avrupa'nın iki önemli otomobil üreticisi ülkesinin 16 Ekim Cuma günü duyurduğu uzlaşmanın, kıtanın önümüzdeki dönemde izleyeceği sanayi politikalarında belirleyici olması bekleniyor.
Gelişme, Türkiye'nin Avrupa otomotiv pazarındaki konumuna ilişkin soru işaretlerini de beraberinde getirdi. Ticaret Bakanı Ömer Bolat ile sektör temsilcilerinin 19 Ekim'de gerçekleştirdiği toplantıda, Türkiye'nin “Made in EU” düzenlemesine dahil edilmesi için girişimlerin sürdürülmesi yönünde karar alındı.
BBC Türkçe'nin haberine göre uzmanlar, Avrupa'da giderek güçlenen korumacı yaklaşımın Türkiye ekonomisini olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekiyor. Otomotiv sektöründe atılacak adımların ilerleyen süreçte başka sanayi kolları için de emsal oluşturabileceği değerlendiriliyor.
MADE IN EUROPE PLANI NEYİ AMAÇLIYOR?
“Made in Europe” adıyla bilinen düzenleme, yeni nesil elektrikli araçların Avrupa'da geliştirilmesini ve üretilmesini teşvik etmeyi, aynı zamanda karbondioksit (CO2) salımını azaltmayı hedefliyor.
Fransa ve Almanya, 16 Ekim'de yayımladıkları ortak açıklamada planın hedefini şu sözlerle ortaya koydu:
"Hedefimiz açık: Avrupa'da üretim yapan ve istihdam yaratan, rekabetçi, yenilikçi ve karbonsuzlaştırılmış bir Avrupa otomotiv sektörü."
İki ülkenin açıklamasında, iklim hedefleri ile sektörün karşı karşıya olduğu farklı pazar koşulları ve teknolojik ihtiyaçların birlikte değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı. Açıklamada, "Fransa ve Almanya, iddialı bir Avrupa karbonsuzlaşma yol haritasını, farklı pazar gerçekleri ve teknolojik koşulları yansıtmak için gerekli esneklikle birleştiren kapsamlı bir paket öneriyor" denildi.
Planın yatırım, araştırma ve geliştirme faaliyetlerini, Avrupa'daki üretimi ve tedarik zincirlerinin dayanıklılığını destekleyecek somut teşvikler içermesi de öngörülüyor.
Anlaşma kapsamında otomobillere yönelik Avrupa Birliği emisyon kurallarının daha esnek hale getirildiği bildiriliyor. Bu yaklaşım, üreticilerin 2035 yılına kadar yeni araçların egzoz emisyonlarını 2021 seviyesine kıyasla yüzde 90 azaltmasını öngören AB hedefini yerine getirmelerini kolaylaştırmayı amaçlıyor.
Anlaşmanın temel unsurlarını ortaya koyan taslakta, Avrupa Komisyonunun önerdiği “Avrupa'da üretilmiş” tanımının AB'nin 27 üye ülkesini kapsamasının yanı sıra belirli koşullarla İngiltere'yi de içermesi öngörülüyor. Fransız haber ajansı AFP'nin aktardığına göre Norveç de düzenlemenin kapsamına alınacak.
FRANSA VE ALMANYA ARASINDAKİ GÖRÜŞ AYRILIĞI NASIL AŞILDI?
Avrupa Birliği genelinde yaklaşık 13 milyon kişiye istihdam sağlayan ve Birliğin toplam gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 7'sini oluşturan otomotiv sektörünü yeniden güçlendirmek isteyen Paris ve Berlin, izlenecek yol konusunda farklı görüşleri savunuyordu.
Almanya, otomobil üreticilerine yönelik karbon emisyon hedeflerinin daha esnek uygulanmasını ve “Made in Europe” tanımının AB üyesi olmayan önemli ticaret ortaklarını da kapsayacak biçimde geniş tutulmasını istiyordu.
Fransa ise Avrupa'nın iklim hedeflerinden geri adım atılmaması ve programın yalnızca AB ülkelerine uygulanması gerektiğini savunuyordu.
AFP'nin haberine göre, sektör kuruluşu Avrupa Otomotiv Tedarikçileri Birliği, sektörün endişelerini dikkate aldığını belirttiği düzenlemeyi “kritik bir uzlaşma” olarak değerlendirerek memnuniyetini dile getirdi.
Buna karşılık, Avrupa'da temiz ulaşım ve enerji alanlarında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşu T&E anlaşmaya tepki gösterdi ve düzenlemeyi “tarihi bir hata” olarak nitelendirdi.
T&E Kıdemli Direktörü Anna Krajinska, elektrikli araçlara geçişin yavaşlatılmasının sektörün karşı karşıya olduğu sorunları ağırlaştıracağını savunarak şu ifadeleri kullandı:
"Sürücüler rekor düzeyde yakıt fiyatlarıyla karşı karşıyayken ve Avrupa otomotiv sektörü Çinlilerden gelen yoğun baskı altındayken, elektrikli araçlara geçişi yavaşlatan bir anlaşma yapılabilecek en kötü hamledir"
Anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için diğer AB ülkelerinin ve Avrupa Parlamentosunun da onayı gerekiyor. Bununla birlikte, Fransa ve Almanya'nın Avrupa ekonomisindeki ağırlığı nedeniyle uzlaşmanın Birliğin politikaları üzerinde önemli etkiler yaratması bekleniyor.
TÜRKİYE MADE IN EUROPE KAPSAMINA ALINACAK MI?
Türkiye, düzenlemenin hazırlık aşamasından itibaren Avrupa'nın otomotiv üretim zincirindeki konumu doğrultusunda plana eşit bir ortak olarak dahil edilmesi gerektiğini savunuyor. Ancak basına yansıyan anlaşma taslağında Türkiye'nin kapsamda yer almadığı görülüyor.
Fransa ve Almanya'nın anlaşmayı duyurmasından kısa süre önce Brüksel'de düzenlenen AB-Türkiye İş Zirvesi'nde de Sanayi Hızlandırıcı Yasa Önerisi ve bunun bir parçası olan “Made in EU” planı öne çıkan gündem başlıkları arasında bulunuyordu.
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, zirvede Türkiye'nin beklentisini "Türkiye'nin projede eşdeğer bir ortak olarak kabul edilmesi" sözleriyle dile getirdi.
Türkiye'nin AB Daimi Temsilcisi Büyükelçi Yaprak Balkan da düzenlemenin kapsamına alınabilecek ortaklar belirlenecekse Türkiye'nin sürecin başından itibaren dahil edilmesi gerektiğini belirterek, "Eğer bu yasa, kapsama alınabilecek ortakları belirleyecekse Türkiye mutlaka en başından itibaren dahil edilmeli" dedi.
Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) Başkanı Nail Olpak da Türkiye'de üretilen ürünlerin yeni kotalar veya engellerle karşılaşmadan Avrupa sanayi ekosisteminin bir parçası olarak kabul edilmesinin kıtanın dayanıklılığını ve rekabet gücünü artıracağını ifade etti.
OTOMOTİV SEKTÖRÜ TEMSİLCİLERİYLE KRİTİK TOPLANTI
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, 19 Ekim Pazartesi günü otomotiv sektörünün temsilcileriyle bir araya geldi. Toplantıda, Türkiye otomotiv sanayisinin Sanayi Hızlandırıcı Yasa Önerisi'ne tam olarak dahil edilmesini sağlamak amacıyla girişimlerin devam ettirilmesi kararlaştırıldı.
Görüşmeye Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM), Otomotiv İhracatçıları Birliği (OİB), Otomotiv Sanayi Derneği (OSD) ve Taşıt Araçları Tedarik Sanayicileri Derneği (TAYSAD) başkanları ile üst düzey yöneticileri katıldı.
TİM Başkanı Mustafa Gültepe, toplantının yapıldığı 19 Ekim'de yaptığı değerlendirmede, Türkiye'nin otomotiv ihracatının yüzde 70'inden fazlasının Avrupa Birliği ülkelerine gerçekleştirildiğini hatırlattı. Gültepe, düzenlemenin Türk üreticilerin Avrupa pazarına erişimini zorlaştırabileceğine işaret ederek, "Pazarlarımızı korurken kendi ülkemizde üretimi ve sanayimizi güçlendirmemiz gerekiyor" dedi.
Toyota'nın Avrupa biriminden 16 Ekim'de yapılan açıklamada da Türkiye ve Japonya'nın düzenlemeye dahil edilmesi tavsiye edildi. İngiltere'nin kapsama alınmasının olumlu karşılandığı belirtilen açıklamada şu ifadeler yer aldı:
"Ancak bu anlaşmanın, otomotiv sektöründe Avrupa'nın rekabet gücünü destekleyebilecek yakın işbirliğinin sürdürülmesi açısından Türkiye ve Japonya gibi diğer güvenilir ortakları da kapsayacak şekilde genişletildiğini görmek isteriz."
OİB, OSD ve TAYSAD'ın daha önce yayımladığı ortak tutum belgesinde de Türkiye ile AB arasındaki otomotiv üretim zincirinin Avrupa ekonomisine sağladığı katkıya dikkat çekildi.
Belgede, "Bugün AB-Türkiye otomotiv değer zinciri, AB'de yaklaşık 250 bin kişilik istihdamı destekliyor ve bu sayının 2035 yılına kadar yaklaşık 400 bine ulaşma potansiyeli bulunuyor" ifadeleri kullanıldı.
Üç kuruluş, Türkiye'de üretilen veya montajı gerçekleştirilen araçların ve otomotiv bileşenlerinin “Made in EU” kapsamına alınması çağrısında bulundu. Ortak açıklamada, "Bu entegrasyonun güçlendirilmesi, Avrupa değer zincirlerinin, ortak istihdamın ve Avrupa otomotiv sektörünün rekabet gücünün güçlendirilmesi anlamına geliyor" denildi.
UZMANLAR TÜRKİYE İÇİN HANGİ RİSKLERE DİKKAT ÇEKİYOR?
Fransa ve Almanya'nın uzlaşmasının duyurulmasının ardından Türkiye'nin olası ekonomik kayıpları ve Avrupa pazarındaki geleceği uzmanlar arasında da tartışılmaya başlandı.
Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi (EDAM) Direktörü Sinan Ülgen, sosyal medya hesabından yaptığı değerlendirmede, "Otomotivde dışlandık. Sadece ihracat için değil, yatırım için de kötü haber" ifadelerini kullandı. Ülgen, benzer risklerin çimento, demir çelik ve kimya gibi sektörlerde de ortaya çıkabileceği uyarısında bulundu.
Türkiye'nin ekonomik büyüme stratejisinin yaklaşık yarım yüzyıldır coğrafi yakınlığı bulunan Avrupa'nın büyük pazarıyla bütünleşmeye dayandığını belirten Ülgen, bu tercihin doğru olduğunu ifade etti. Ancak Avrupa'da Çin kaynaklı rekabet baskısıyla güçlenen korumacılık eğilimlerinin Türkiye'yi Tek Pazar'ın dışında bırakma riski taşıdığını savundu.
Ülgen, değerlendirmesini şu sözlerle sürdürdü:
"Bu da doğru bir tercihti. Ancak geldiğimiz aşamada Avrupa'da Çin şoku ile artık önlenemez hale gelen korumacılık dalgasında Türkiye, özünde siyasi nedenlerle, Tek Pazardan dışlanma riski ile karşı karşıya.
"Otomotiv ile başlayan bu ayrımcılık ekonomik geleceğimiz açısından büyük risk."
Emekli Büyükelçi Selim Kuneralp ise sosyal medya paylaşımında, Türkiye'nin geçmişte Gümrük Birliği'nin Kıbrıs'a uygulanmasına ilişkin verdiği sözü yerine getirmesinin önemine işaret etti. Kuneralp, Aralık 2004'te verilen sözün tutulması halinde katılım müzakereleri ve Gümrük Birliği'nin modernizasyonu yoluyla Tek Pazar'a dahil olunabileceğini savunarak şu mesajı paylaştı:
"Aralık 2004'te verdiğimiz, şimdi unutulan ve unutturulan, Gümrük Birliği'ni Kıbrıs'a uygulama sözümüzü tutmuş olsaydık, hem ilerleyen katılma müzakereleri hem de Gümrük Birliği modernizasyonu vasıtasıyla Tek Pazarın içinde olurduk ve bugünkü tartışma olmazdı. Kendi düşen ağlamaz, yapılan hataların bedelini ödeyeceğiz"
Sabancı Üniversitesi'nden Doç. Dr. Berk Esen de Avrupa Birliği'nin Türkiye'deki yönetimle ilişkisini değerlendirerek, AB'nin göçmenlerin ağırlanmaya devam edilmesi ve bölgesel istikrarın korunması koşuluyla destek sunabileceğini savundu. Buna karşın savunma ve ticaret alanlarında Türkiye'ye yönelik kapıların kapandığını öne sürdü.
Esen, özellikle otomotiv sektörünün Avrupa pazarının fiilen dışında bırakılmasının Türkiye'nin imalat sanayisinin en önemli kollarından birini orta ve uzun vadede ciddi biçimde etkileyebileceğini belirtti.
Türkiye'nin “Made in Europe” planına dahil edilip edilmeyeceği konusunda süreç devam ederken, Ankara ve otomotiv sektörü temsilcileri düzenlemenin kapsamına girmek için girişimlerini sürdürmeyi hedefliyor. Uzmanların uyarıları ise alınacak kararın yalnızca otomotiv ihracatını değil, Türkiye'nin Avrupa'yla ekonomik bütünleşmesinin geleceğini de etkileyebileceğine işaret ediyor.
