Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa
Doğum
bilinmiyor, Çendere köyü, Sivrihisar
Ölüm
22 Ocak 1387, Serez (Hicri 29 Zilhicce 788)
Görev
Vezir, Eylül 1364 – 22 Ocak 1387 (yaklaşık 22 yıl 4 ay)
Sıra
Sadrazam (erken dönem veziriazamları arasında beşinci sırada sayılır)
Padişah
I. Murad
Babası
Ali
Memleket
Sivrihisar
Defin
İznik, Lefke Kapısı dışındaki türbesi
Unvan
Vezîriâzam, kazasker, Hayreddin
Diğer Adları
Kara Halil, Hayreddin Paşa, Kara Halil Efendi
Osmanlıca
چاندارلى قره خليل خير الدين پاشا

Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa Kimdir?

Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa, 22 Ocak 1387 tarihinde Serez'de hayatını kaybetmiş bir Osmanlı sadrazamıdır. Tarihte Sadrazam (erken dönem veziriazamları arasında beşinci sırada sayılır) olarak yer alır. Babası Ali'dir. Kabri: İznik, Lefke Kapısı dışındaki türbesi.

Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa, 1364-1387 yılları arasında I. Murad'ın veziri olan, Osmanlı'nın ilk kazaskeri ve Çandarlı ailesinin atasıdır.

com.com.tr

Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa Hayatındaki Dönüm Noktaları

  • 1331: İznik Osmanlı hâkimiyetine girdi ve Orhan Gazi tarafından medreseyle donatıldı.
  • 1331: İznik kadılığına tayin edildiği belirtilir.
  • 1348: Bursa kadılığına getirildi; başkent kadılığı devletin mali ve idarî işlerine doğrudan temas eden bir görevdi.
  • 1354: Osmanlı kuvvetleri Gelibolu yarımadasına yerleşti, Rumeli'ye geçiş kalıcı hale geldi.
  • 1361: Edirne alındı ve devletin ağırlık merkezi Rumeli'ye kaydı. Fethin yılı kaynakların bir kısmında farklı verilir.
  • 1361: Pençik uygulaması kabul edildi: savaş esirlerinin beşte biri devlete ayrıldı. Teklif Karamanlı Kara Rüstem'den geldi, kadı olarak Kara Halil uygun buldu, I. Murad izin verdi.
  • Mart 1362: I. Murad tahta çıktı.
  • 1362: Kazaskerlik makamı kuruldu ve bu göreve getirildi; makamı üstlenen ilk kişidir.
  • 1362: Rumeli beylerbeyiliği kuruldu, göreve Lala Şahin Paşa getirildi.
  • 1364: Acemi Ocağı ve Yeniçeri Ocağı kuruldu; kaynaklar kuruluşu bu yıl dolayına yerleştirir.
  • 1364: Sırpsındığı'nda Osmanlı kuvvetleri müttefik Balkan ordusunu bozguna uğrattı.
  • Eylül 1364: Vezirliğe getirildi ve Hayreddin unvanını aldı; vezirlik ile ordu kumandası ilk kez tek elde birleşti.
  • 1371: Çirmen Muharebesi kazanıldı, Makedonya yönündeki ilerlemenin önü açıldı.
  • 1378: İznik'te cami, medrese ve imaretten oluşan külliyenin inşaatına başlandı.
  • 19 Eylül 1383: Serez alındı; şehir Rumeli harekâtının üs merkezi oldu.
  • Ekim 1383: Selanik kuşatması başladı; şehri sonradan imparator olan Manuel savunuyordu.
  • 18 Eylül 1385: Savra Muharebesi'nde Zeta prensi II. Balša komutasındaki kuvvetler yenilgiye uğratıldı.
  • 1385: Serez'de Kurşunlu Cami ile hamam yaptırıldı; bakımları için on dokuz köyün geliri vakfedildi.
  • 1385: Gelibolu'da Eskicami adıyla anılan cami yaptırıldı.
  • 1386: Arnavutluk yönündeki harekât sürdürüldü, Osmanlı kuvvetleri Kroya ve İşkodra yönüne ulaştı.
  • 1386: Makedonya'nın iç kesimlerinde Manastır ve Ohri yönünde ilerleme sağlandı.
  • Ocak 1387: Yenice-i Vardar'da hastalandı ve Serez'e götürüldü.
  • 22 Ocak 1387: Serez'de öldü; vezirlik süresi yaklaşık yirmi iki yıl dört ayı buldu.
  • 1387: Yerine oğlu Çandarlı Ali Paşa vezîriâzam oldu; makam 1406 yılına kadar onda kaldı.
  • 1387: Cenazesi İznik'e getirildi ve Lefke Kapısı dışındaki türbesine defnedildi.
  • 9 Nisan 1387: Selanik teslim oldu; şehir yağmalanmadı, halk vergi düzenine bağlandı.
  • 15 Haziran 1389: I. Murad, Kosova Muharebesi sırasında öldürüldü.
  • 1391: İznik'teki cami, oğlu Çandarlı Ali Paşa tarafından tamamlandı; kitabede mimar Musa oğlu Hacı'nın adı yer alır.
  • 1922: İznik'teki türbe şehirdeki çatışmalarda zarar gördü, sonraki yıllarda onarıldı.

Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa Kronolojisi

Tarih Olay
1331 İznik Osmanlı hâkimiyetine girdi ve Orhan Gazi tarafından medreseyle donatıldı.
1331 İznik kadılığına tayin edildiği belirtilir.
1348 Bursa kadılığına getirildi; başkent kadılığı devletin mali ve idarî işlerine doğrudan temas eden bir görevdi.
1354 Osmanlı kuvvetleri Gelibolu yarımadasına yerleşti, Rumeli'ye geçiş kalıcı hale geldi.
1361 Edirne alındı ve devletin ağırlık merkezi Rumeli'ye kaydı. Fethin yılı kaynakların bir kısmında farklı verilir.
1361 Pençik uygulaması kabul edildi: savaş esirlerinin beşte biri devlete ayrıldı. Teklif Karamanlı Kara Rüstem'den geldi, kadı olarak Kara Halil uygun buldu, I. Murad izin verdi.
Mart 1362 I. Murad tahta çıktı.
1362 Kazaskerlik makamı kuruldu ve bu göreve getirildi; makamı üstlenen ilk kişidir.
1362 Rumeli beylerbeyiliği kuruldu, göreve Lala Şahin Paşa getirildi.
1364 Acemi Ocağı ve Yeniçeri Ocağı kuruldu; kaynaklar kuruluşu bu yıl dolayına yerleştirir.
1364 Sırpsındığı'nda Osmanlı kuvvetleri müttefik Balkan ordusunu bozguna uğrattı.
Eylül 1364 Vezirliğe getirildi ve Hayreddin unvanını aldı; vezirlik ile ordu kumandası ilk kez tek elde birleşti.
1371 Çirmen Muharebesi kazanıldı, Makedonya yönündeki ilerlemenin önü açıldı.
1378 İznik'te cami, medrese ve imaretten oluşan külliyenin inşaatına başlandı.
19 Eylül 1383 Serez alındı; şehir Rumeli harekâtının üs merkezi oldu.
Ekim 1383 Selanik kuşatması başladı; şehri sonradan imparator olan Manuel savunuyordu.
18 Eylül 1385 Savra Muharebesi'nde Zeta prensi II. Balša komutasındaki kuvvetler yenilgiye uğratıldı.
1385 Serez'de Kurşunlu Cami ile hamam yaptırıldı; bakımları için on dokuz köyün geliri vakfedildi.
1385 Gelibolu'da Eskicami adıyla anılan cami yaptırıldı.
1386 Arnavutluk yönündeki harekât sürdürüldü, Osmanlı kuvvetleri Kroya ve İşkodra yönüne ulaştı.
1386 Makedonya'nın iç kesimlerinde Manastır ve Ohri yönünde ilerleme sağlandı.
Ocak 1387 Yenice-i Vardar'da hastalandı ve Serez'e götürüldü.
22 Ocak 1387 Serez'de öldü; vezirlik süresi yaklaşık yirmi iki yıl dört ayı buldu.
1387 Yerine oğlu Çandarlı Ali Paşa vezîriâzam oldu; makam 1406 yılına kadar onda kaldı.
1387 Cenazesi İznik'e getirildi ve Lefke Kapısı dışındaki türbesine defnedildi.
9 Nisan 1387 Selanik teslim oldu; şehir yağmalanmadı, halk vergi düzenine bağlandı.
15 Haziran 1389 I. Murad, Kosova Muharebesi sırasında öldürüldü.
1391 İznik'teki cami, oğlu Çandarlı Ali Paşa tarafından tamamlandı; kitabede mimar Musa oğlu Hacı'nın adı yer alır.
1922 İznik'teki türbe şehirdeki çatışmalarda zarar gördü, sonraki yıllarda onarıldı.

Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa Döneminde Yapılan Savaşlar ve Seferler

Yıl Savaş veya sefer Taraf Sonuç
1370 Batı Trakya Harekâtı Bizans ve yerel Balkan beylikleri Gümülcine, İskeçe, Zihne, Kavala ve Drama alındı; Ege kıyısı boyunca Selanik'e uzanan yol Osmanlı denetimine girdi.
19 E Serez'in Alınması Bizans Şehir alındı; Struma vadisi denetim altına girdi; Serez sonraki harekâtın üs merkezi oldu.
Ekim Selanik Kuşatması Bizans Şehir teslim oldu; Kuşatma onun yönetiminde başladı; teslim, ölümünden yaklaşık üç ay sonra gerçekleşti.
18 E Savra Muharebesi Zeta Prensliği Kesin Osmanlı üstünlüğü; Loşna yakınlarındaki Savra ovasında yapıldı; ardından pek çok Arnavut ve Sırp beyi Osmanlı hâkimiyetini kabul etti.
1385 Makedonya Harekâtı Sırp beylikleri Manastır ve Ohri yönünde ilerleme sağlandı; Adriyatik kıyısına uzanan eski yol üzerindeki şehirler hedef alındı.
1386 Arnavutluk Harekâtı Arnavut beylikleri Kroya ve İşkodra yönüne ulaşıldı; Osmanlı Devleti'nin bölgedeki uzun süreli varlığının başlangıcı sayılır.

Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa Eserleri

Eser Tür Yıl Yer Not
İznik Yeşil Cami cami 1378-1391 İznik, Bursa Tek kubbeli, üç bölümlü son cemaat yerine sahip yapı; kubbe çapı yaklaşık on buçuk metredir. Çinili minaresi sebebiyle Yeşil Cami adıyla anılır. İnşaat oğlu Ali Paşa tarafından tamamlandı, mimarı Musa oğlu Hacı'dır.
İznik Külliyesi medresesi ve imareti külliye 1378 sonrası İznik, Bursa Cami ile birlikte kurulan yapı topluluğunun diğer bölümleridir.
Serez Kurşunlu Cami cami 1385 Serez Kurşun kaplı kubbesi sebebiyle bu adla anılır; Rumeli harekâtının üs merkezinde yaptırıldı.
Serez hamamı hamam 1385 Serez Cami ile birlikte yaptırıldı ve aynı vakfa bağlandı.
Gelibolu Eskicami cami 1385 Gelibolu, Çanakkale Sultan Camii adıyla da anılır; Rumeli'ye geçiş noktasındaki en eski Osmanlı yapılarındandır.
Serez vakfı vakıf 1385 Serez ve çevresi Yaptırdığı cami ve hamamın bakımı için on dokuz köyün geliri vakfedildi.
Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa Türbesi türbe 1387 Lefke Kapısı dışı, İznik Serez'de ölen vezirin naaşı buraya getirildi. Yapı 1922 yılında zarar gördü, sonraki yıllarda onarıldı.

Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa Ailesi

  • Babası: Ali (Adı, yaptırdığı yapıların kitabelerindeki künyeden bilinir)
  • Annesi: (Kaynaklarda adı geçmiyor)
  • : İznik medresesi müderrisi Tâceddin Kürdî'nin kızıdır; adı kaynaklarda geçmez. Bu evlilikle Şeyh Edebâli ile bacanak oldu.

Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa Döneminin İlkleri

  • Osmanlı Devleti'nin ilk kazaskeri 1362, makam I. Murad tarafından yeni kuruldu
  • Vezirlik ile ordu kumandasını tek elde toplayan ilk vezir Eylül 1364
  • Çandarlı ailesinden vezirliğe yükselen ilk kişi Aileden gelen isimler yaklaşık bir buçuk yüzyıl sadarette bulundu
  • Makamda en uzun süre kalan Osmanlı veziri Yaklaşık 22 yıl 4 ay, 1364-1387
  • Pençik uygulamasının kabulünde rolü olan kadı 1361, savaş esirlerinin beşte biri devlete ayrıldı
  • Ordunun başında sefere çıkan ilk Osmanlı veziri 1380'lerdeki Rumeli harekâtı

Kaynak: com.com.tr