Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31), resmi sahnede küresel ısınmayı sınırında tutma, "küresel elektrifikasyon" hamleleri yapma ve "Sıfır Atık" ile iklim finansmanını yönetme vaatleriyle toplandı. Ancak diplomatik konuşmaların, süslü lansmanların ve dev organizasyonların ötesine geçildiğinde, zirve halklara "çevresel bir kurtuluş" değil; yeni bir küresel pazar düzeni ve derinleşen bir adalet krizi vaat ediyor.
Zirvenin iddia edilen hedefleri, arkasındaki sermaye odakları ve önümüzdeki yıllarda doğrudan halkların gündelik yaşamına, cebine ve yaşam alanlarına yansıyacak olan acı gerçekler detaylı bir analizle değerlendirilebilir.
Küresel Vaatler vs. Sahadaki Gerçekler
Zirve delegasyonları, küresel emisyon artışını durdurmayı ve 2035'e kadar yenilenebilir enerji kapasitelerini artırarak binalardan sanayiye bir "yeşil dönüşüm" yaratmayı vaat ediyor. Ancak kağıt üzerindeki taahhütler ile uygulanan politikalar taban tabana zıt ilerliyor:
- Emisyon Azaltımı Değil, "Artış Hızı" Kontrolü: Türkiye dahil birçok gelişmekte olan ülkenin "Ulusal Katkı Beyanları" (NDC), emisyonları mutlak olarak azaltmayı değil, emisyon artışını senaryolara göre biraz daha yavaşlatmayı hedefliyor. Bu da küresel ölçekte atmosferdeki karbon birikiminin durmayacağı anlamına geliyor.
- Kömürden ve Fosil Gazdan Çıkış Takvimi Yok: COP31 masalarında "enerji dönüşümü" konuşulurken, arka planda Afşin-Elbistan ve Çanakkale gibi bölgelerde kömürlü termik santral yatırımları ve devlet teşvikleri sürüyor. Gerçek bir "fosil yakıtlardan çıkış takvimi" konulmadığı sürece bu vaatler söylemde kalmaya mahkûm görünüyor.
Sponsorlar ve "Yeşil Aklama" (Greenwashing) Çelişkisi
COP zirvelerinin en büyük güven kaybı yaratan boyutu, zirvenin mali sponsorluğunu üstlenen şirket profilidir.
- Ekolojik Tahribatın Failleri "Yeşil Melek" Rolünde: Türkiye'de ve dünyada Akbelen Ormanları'ndan Kaz Dağları'na kadar zeytinliklerin madene açılması, orman katliamları ve çevre davalarıyla anılan bir çok holding, inşaat ve maden devleri zirvenin resmi destekçileri, ortakları arasında yer alıyor.
- Çıkar Çatışması ve Lobi Etkisi: Fosil yakıt, maden, çimento ve beton sektörünün aktörleri zirveye devasa kaynaklar aktararak uluslararası sahnede kendilerini "çevre dostu" ilan ettirirken (Greenwashing); Greenpeace, TEMA, Doğa Derneği ve İklim Ağı gibi 17 yerel sivil toplum kuruluşu zirve başkanlığıyla diyalog mekanizmalarından ve resmi yan etkinliklerden dışlandıklarını açıklıyor. Zirve, ekoloji savunucularından ziyade kirletici devlerin lobicilik fuarına dönüşüyor.
Gelecekte Halkları Ne Bekliyor?
COP31'de alınan kararlar ve önümüzdeki dönemde hayatımıza girecek olan küresel iklim rejimi, sıradan vatandaşların da günlük hayatını doğrudan sarsacak boyutlar taşıyor:
Yeşil Dönüşümün Mali Faturası (Pahalı Enerji ve Vergi Yükü)
Gelişmiş ülkeler ve sponsor şirketler yeşil teknoloji ihalelerini kaparken; yenilenebilir altyapının ve elektrifikasyonun (karbon vergileri, plastik vergileri, binalarda zorunlu enerji standartları vb.) maliyeti doğrudan son tüketiciye yani alt ve orta gelirli halka yüklenecek. Elektrik ve yakıt fiyatlarındaki artışlar, "yeşil dönüşüm" etiketi altında zam olarak faturalara yansıyacak.
Tarımsal Çöküş, Kuraklık ve Gıda Enflasyonu
Emisyonların reel olarak azaltılmaması nedeniyle küresel sıcaklık artışı sürecek. Halk önümüzdeki 5-10 yılda daha şiddetli kuraklık, aşırı hava olayları ve orman yangınlarıyla karşılaşacak. Bu durum doğrudan tarımsal üretimi vuracak; kuraklık nedeniyle tarlalarda rekolte düşecek ve mutfaktaki gıda enflasyonu kronik bir hal alacak.
"Geçim Yoksulluğu" ve Güvencesiz Çalışanlar
Kömür bölgelerinde veya ağır sanayide çalışan yüz binlerce madenci ve işçi için hazırlanan "Adil Geçiş Stratejileri" kağıt üzerinde temennilerden ibaret kalıyor. Kömürden veya kirletici sanayiden kademeli çıkış planlanırken bu bölgelerdeki insanlara gerçekçi alternatif istihdam, sosyal güvence veya gelir desteği sunulmuyor.
Atık Çöplüğü Olma ve Sağlık Riskleri
Bir yanda zirvelerde "Sıfır Atık" ajandası vitrine çıkarılırken, diğer yanda gelişmiş ülkelerin plastik ve tehlikeli atıklarının gelişmekte olan ülkelere ithalatı devam ediyor. Halkın yaşadığı bölgeler; mikroplastik kirliliği, zehirlenen su kaynakları ve kanser vakalarındaki artış gibi ciddi sağlık riskleriyle baş başa bırakılıyor.
Özetle;
COP31 gibi zirveler, gelecekte dünyayı kurtaracak radikal eko-politik kararların alındığı mekanizmalar olmaktan çıkmış; sermayenin yeşil pazar paylaşımı yaptığı, doğayı kirletenlerin imaj tazelediği bir diplomatik pazaryerine dönüşmüştür.
Geleceğin dünyasında dev şirketler yeşil teşviklerden ve karbon piyasalarından milyarlarca dolar kâr elde ederken; halkları daha pahalı bir yaşam, daha yüksek faturalar, derinleşen su ve gıda krizi ile iklim felaketlerinin ortasında yalnız bırakılmış bir yaşam mücadelesi bekliyor
