Fransa’da geçen hafta sonu yüz binlerce kişi öğrenci protestoculara destek vermek için sokaklara çıkarken, birçok kişinin elinde kartondan yapılmış dövizlerde oldukça gizemli bir slogan yer alıyordu: “Bismillah, c’est les ténèbres.”

İslami bir dua olan “Allah’ın adıyla” ifadesiyle Fransızca “Ortalık karanlık” anlamına gelen sözleri birleştiren bu ifade, ilk bakışta pek anlamlı görünmeyebilir.

Ancak geçen ay gençlerin okullardaki yetersiz kaynakları protesto etmeye başlamasından bu yana kuşaklar arasındaki ayrışmanın simgelerinden biri haline geldi. Öğrenci gösterileri, geçen hafta sonu ülke genelinde yayılan geniş çaplı bir toplumsal huzursuzluğa dönüştü.

İfade nereden çıktı?

Cümlenin ilk kez, öğrenci protestolarını organize eden kişilerin bir araya geldiği özel bir sohbet grubuna katılmak isteyen biri tarafından Snapchat'te kullanıldığı anlaşılıyor.

Söz konusu kişi, Snapchat kullanıcılarına “Bismillah, c’est les ténèbres” selamlamasıyla seslendi. Görünüşe göre anlamsız olan bu ifade, Fransa'daki gençlerin zaman zaman kullandığı, Arapça ile Fransızcanın iç içe geçtiği gündelik konuşma dilini taklit ediyordu.

Mesajı yazan kişi ardından, “Her şeyi yerle bir edeceğiz” diye ekledi.

Bu kişinin mesajı farklı profiller ve hesaplar üzerinden birden fazla kez gönderdiği anlaşılıyor. Bu hesaplarda Mamadou ve Abdellah gibi isimler ile Cezayir bayrağı emojileri kullanılıyordu.

Mesajlardaki ifadeyi komik bulan diğer Snapchat kullanıcıları, yazışmaların ekran görüntülerini alarak sosyal medyada paylaştı. Ancak mesajların kaynağını doğrulayamadık.

Sonrasında ne oldu?

Birçok genç, mesajların öğrenci protesto hareketlerine sızmaya çalışan ve bu girişimde beceriksiz davranan kolluk kuvvetleri mensuplarından geldiğinden şüphelendi.

Göstericiler, yetkililerin protesto hareketlerini bastırma girişimiyle alay etmek amacıyla “Bismillah, c’est les ténèbres” ifadesini kısa sürede alaycı bir slogana dönüştürdü.

İfade artık kolluk kuvvetleriyle protestocular, özellikle de öğrenciler ve beyaz olmayan kişiler arasındaki uzun süredir devam eden gerilimlerin bir özeti olarak görülüyor. Fransa'nın eski sömürgelerinden gelen göçmenlerin çocukları, siyah Fransızlar ve Arap kökenli Fransızlar uzun zamandır yetkililer tarafından ayrımcılığa uğradıklarını ve söz konusu mesajların da gösterdiği üzere yanlış anlaşıldıklarını dile getiriyor.

Fransa İçişleri Bakanlığı, yorum talebine verdiği yanıtta ajanlarının bu ifadeyi kullanıp kullanmadığı sorusunu yanıtlamadı. Ancak kolluk kuvvetleri mensuplarının protestolar sırasında yasa dışı faaliyetler organize ettiğinden şüphelenilen kişilerle iletişim kurmak için zaman zaman çevrimiçi ortamlarda farklı kimliklere büründüğünü kabul etti.

Bakanlık, yaptığı açıklamada, “Bu bağlamda soruşturmacı bir takma ad oluşturma seçeneğine sahiptir” dedi. Bakanlık bu yöntemin, “söz konusu suçların faili olma ihtimali bulunan kişilere ilişkin iletişimlerin elde edilip saklanması ve yargı süreçlerinde kullanılabilecek her türlü delilin toplanması” amacıyla kullanılabileceğini belirtti.

İfade neden bu kadar yankı uyandırdı?

Öğrenci protestoculara göre kulağa tuhaf gelen bu ifade, hareketleriyle taleplerini büyük ölçüde reddeden hükümet arasındaki kuşak farkını ortaya koyuyor.

Fransa'daki önde gelen öğrenci birliklerinden birinin sözcüsü Sabrine Kharbach, “Hiçbir genç böyle konuşmaz” dedi. Kharbach, gençlerin bu ifadeyi yeniden sahiplenerek hareketlerine yönelik izleme ve sızma girişimlerinin fark edilmeden kalmadığını göstermek ve bu girişimlere rağmen örgütlenme becerilerini ortaya koymak istediklerini söyledi.

Protestolara katılan Bordeaux'daki üniversite öğrencisi Sadanee Sabadi ise verdiği röportajda Snapchat mesajlarının, polislerin barikat kuran veya “her şeyi yerle bir etmeyi” amaçlayan kişilerin kim olduğuna ilişkin önyargılarını açığa çıkardığını söyledi.

Paris'te lise öğrencisi olan Phèdre Quémener, “Bismillah, c’est les ténèbres” ifadesinin ulusal çapta bir şakaya dönüştüğünü belirterek bunun nedenini, “genç birini taklit etmenin ne kadar kötü bir örneği olması” şeklinde açıkladı.

Quémener, “Bu, ırkçılığın bir örneği olarak görülüyor çünkü mala zarar verecek kişilerin Arap olduğunu ima ediyor” diye ekledi.

Fransa sınırlarını nasıl aştı?

“Bismillah, c’est les ténèbres” sloganı Belçika ve Almanya'daki benzer gösterilerde de kullanıldı.

İsveçli çevre aktivisti Greta Thunberg de öğrenci hareketiyle dayanışmayı ifade eden bir Instagram hesabında yayımlanan videoda sloganı tekrarladı. Thunberg videoda, absürt olması nedeniyle popülerleşen bir internet mizahı olan “6-7” ile ilişkilendirilenler de dahil olmak üzere, Z kuşağına özgü başka hareketler de yaptı.

Yeni sloganın kullanımı, Hindistan'daki Hamam Böceği Hareketi'nde görülen kara mizahı da yansıtıyor. Bu hareket de daha iyi bir eğitim sistemi talep eden öğrenciler tarafından başlatılmıştı.

Protestocular hareketlerine, Hindistan'ın en üst düzey yargıcının genç ve işsiz Hintlileri tanımlamak için kullandığı hakaret niteliğindeki sözlerden esinlenerek bu adı verdi. Söz konusu yargıç, genç ve işsiz Hintlileri “parazitler” ve “hamam böcekleri” olarak nitelendirmişti.

Protestolar nasıl başladı?

Öğrenci gösterileri geçen ay başladı ve yüzlerce Fransız okuluna yayıldı. Protestocular, bakımsız okul binalarının iyileştirilmesini, daha fazla öğretmen atanmasını, sınıf mevcutlarının azaltılmasını ve yoğun ders programlarının hafifletilmesini talep etti.

Gösterilerin büyük bölümü barışçıl geçerken bazıları şiddet olaylarına dönüştü. Hükümetin verilerine göre protestocular en az 24 okulu ateşe verdi veya yağmaladı. Olaylar sonucunda yaklaşık 8 bin kişi gözaltına alındı.

Protestolar zamanla sendikaların ve diğer kampanya gruplarının ülke çapındaki hareketiyle birleşti. Böylece geçen hafta sonu Fransa genelinde düzenlenen gösteriler, geniş çaplı isyan ve şiddet olaylarının gölgesinde kaldı.

Polisin sert müdahalesi de protestocuların tepkisini artırdı.

Fransa'nın resmî polis denetim kurumu, geçen aydan bu yana protestolar sırasında polislerin görevi kötüye kullandığına ilişkin en az 34 iddiayı soruşturuyor. Bu vakalar arasında, bir polisin yakın mesafeden attığı göz yaşartıcı gaz bombası nedeniyle ağır yaralanan 14 yaşındaki bir erkek çocuğunun durumu da bulunuyor.

© 2026 The New York Times Company