Netanyahu’nun rakibi Gadi Eisenkot kimdir?

İsrail siyasetinde içine kapanık kişiliği ve medyadan uzak duruşuyla tanınan eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot, gelecek hafta yapılacak seçimlerde mağlup etmeyi hedeflediği Başbakan Binyamin Netanyahu’dan farklı bir profil çiziyor. Ancak Eisenkot, Netanyahu’nun liderliğine ve aşırı sağcı müttefiklerine karşı çıksa da başta 7 Ekim 2023 döneminin sonrasında daha da sertleşen İsrail‘in katliam politikalarını savunuyor.

Gadi Eisenkot kimdir?

Orta sınıf bir aileden gelen ve güvenlik konularında açık sözlü bir isim olarak öne çıkan Eisenkot, Hamas’ın İsrail’e ilişkin saldırısından üç yıl sonra, 27 Ekim’de sandık başına gitmeye hazırlanan İsrail’de dikkat çekici bir isim. Kamuoyu yoklamaları, Eisenkot’un 2025’te kurduğu Yashar partisinin Netanyahu’nun Likud partisinin önünde olduğunu gösteriyor. Ancak İsrail siyasetindeki parçalı yapı sebebiyle iki liderden herhangi birinin hükümeti kurabilecek çoğunluğa ulaşması kesin değil.

Eisenkot, seçim kampanyasında askeri geçmişini ve güvenlik alanındaki tecrübesini ön plana çıkarıyor.

Özellikle, İsrail’in sivil yerleşimlere karşı orantısız güçle karşılık vermesini öngören ve 2006’da Lübnan’da Hizbullah’a karşı yürütülen savaş sırasında uyguladığı “Dahiye Doktrini”ne vurgu yapıyor.

Buna karşılık Netanyahu, gösterişli ve çatışmacı siyasi stiliyle öne çıkıyor. Yolsuzluk suçlamalarıyla yargılanan Netanyahu, kamuoyu yoklamalarına göre 7 Ekim saldırıları öncesindeki ve sırasındaki güvenlik zaafiyetleri yüzünden de geniş kesimlerin eleştirilerine maruz kalıyor. Eisenkot’un kamuoyundaki imajını şekillendiren unsurlardan biri de oğlu ve iki yeğeninin Gazze’deki savaşta ölmüş olması.

Bar-Ilan Üniversitesine bağlı Begin-Sadat Stratejik Araştırmalar Merkezi Direktörü Eitan Shamir, Eisenkot’u “çok sempatik, siyasetçi gibi davranmayan, sıradan bir insan” olarak tanımladı.

Shamir, Eisenkot’un fazla karmaşık bir profil çizmediğini ve bu nedenle insanların kendisiyle bağ kurabildiğini ifade etti. Eisenkot, Hamas’ın askeri kapasitesinin ortadan kaldırılmasını savunurken İsrail’in İran’ın askeri nükleer kapasite edinmesini de engellemesi gerektiğini belirtiyor. En küçük oğlu Gal, Aralık 2023’te Gazze’de öldü.

Bunun askeri güç kullanılarak ya da ABD’nin desteklediği diplomatik bir çözüm gibi bir anlaşmayla gerçekleştirilebileceğini ifade ediyor. Anketler, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun partisi Likud ile aşırı sağ ve ultra-Ortodoks partileri biraraya getiren bloğun, 27 Ekim’deki genel seçimlerden sonra çoğunluğu sağlamakta zorlanabileceğini gösteriyor. İşgal altındaki Batı Şeria’da Yahudi yerleşimlerinin kurulmasını da destekleyen Eisenkot, bu konuda Netanyahu hükümetinin politikalarından bazı noktalarda ayrılıyor.

Yerleşim faaliyetlerinin İsrail’in ulusal çıkarlarına hizmet etmesi ve “yasal” olması gerektiğini belirten Eisenkot, bu açıklamasıyla devletin onayı olmadan kurulan yerleşim noktalarına karşı olduğunu ima etti.

Eisenkot, 2023’ten bu yana artış gösteren Filistinlilere dönük Yahudi çetelerin şiddetini de eleştiri yöneltti. Bu şiddet olayları, İsrail’in Batılı ülkelerle ilişkilerinde gerilime yol açmıştı. Aslen Faslı bir Yahudi olan Eisenkot, seçilmesi durumunda İsrail’in Mizrahi Yahudi topluluğundan gelen ilk başbakanı olacak.

Geçen yıl muhalefetin önde gelen isimlerinden ayrılarak kendi merkezci partisi Yashar’ı (anlamı “doğru” veya “dürüst”) kurduğundan beri Eisenkot, seçim yarışında Netanyahu’nun en büyük rakibi haline geldi.

Mizrahi Yahudiler, kökenlerini Orta Doğu ve Kuzey Afrika’ya dayandırıyor. Netanyahu’nun kritik bir destek sözleri tabanını oluşturan Mizrahi topluluğu, İsrail’in ilk dönemlerinde Avrupa kökenli Aşkenaz Yahudilerinin hâkim olduğu siyasi ve toplumsal yapı içinde zaman zaman dezavantajlı konumda kaldı. Eisenkot, İsrail ordusunda 41 yıl görev yaptı.

İkinci İntifada sırasında Batı Şeria’da birliklere komuta etti ve 2006’da Lübnan’da Hizbullah’a karşı yürütülen savaşta görev aldı. 2022’de siyasete atılan Eisenkot, Hamas’ın 7 Ekim 2023’teki saldırısının akabinde Netanyahu’nun acil savaş kabinesine iştirak etti, fakat Haziran 2024’te strateji eksikliği sebebiyle ayrıldı.

Gadi Eisenkot hakkında öne çıkan ifadeler

Eisenkot’un 2006’daki savaşta uyguladığı “Dahiye Doktrini”, silahlı grupların saldırılarına, bu grupların faaliyet gösterdiği bölgelerde sivil altyapıyı da kapsayabilecek ölçüde yıkıcı bir güçle karşılık verilmesini öngören bir caydırıcılık yaklaşımı olarak tanımlanıyor.

Doktrinin adı, Hizbullah’ın kontrolündeki Beyrut’un güney banliyölerinden geliyor.

Dönemin Birleşmiş Milletler acil yardım koordinatörü, İsrail’in Dahiye bölgesine yönelik bombardımanının “uluslararası insancıl hukuku ihlal ettiğini” belirtmişti.

Eisenkot, 18 yaşında İsrail ordusuna iştirak etti ve 40 yıl boyunca orduda görev yaparak, 2015’ten 2019’a kadar yürüttüğü Genelkurmay Başkanlığı görevine kadar çıktı.2000’li yıllarda, dört yıl süren ve tahminen 1000 İsrailli ile 3000’den fazla Filistinlinin öldürüldüğü ikinci intifada sırasında Batı Şeria’daki İsrail güçlerinin komutanıydı. Tahminen sekiz ay sonra kabineden ayrılan Eisenkot, Netanyahu’nun liderliğini eleştiri yöneltti.

İsrail’in Hamas’ın askeri ve yönetimsel gücünü ortadan kaldırmayı hedeflediğini, fakat bu hedefin belirlenen süre içinde gerçekleştirilemediğini dile getirdi.

Eisenkot, İsrail’in Kanal 7 televizyonuna verdiği röportajda, “Basit bir şey istiyorum. Hamas’ın askeri ve yönetimsel gücünün yok edilmesini hedef olarak belirledik ve ben de bunun lehinde oy kullandım” dedi.

Eisenkot, bu hedefin bir yıl içinde gerçekleştirilmesinin kararlaştırıldığını ancak aradan üç yıldan fazla zaman geçmesine rağmen başarılamadığını belirterek Netanyahu’nun “tam zafer” söylemini eleştirdi.

Ayrıca son anketlerde, Yashar partisinin Knesset’te 120 sandalyeden 20-23’ünü alması tahmin ediliyor. İsrail’in 7 Ekim saldırılarının sonrasında Gazze Şeridi’nin büyük bölümünü yerle bir ettiği ve Gazze’deki sağlık yetkililerinin verilerine göre tamamına yakını kadın ve çocuklardan oluşan en az 74 bin kişinin hayatını kaybettiği biliniyor. Binlerce sivil ise yıkılan binaların enkazı altında.

Birleşmiş Milletler tarafından kurulan bir soruşturma komisyonu, İsrail’in Gazze’de soykırım işlemiş olabileceği sonucuna varmış, İsrail ise bu tespiti reddetmişti. ABD Başkanı Donald Trump’ın ortalama bir yıl önce açıkladığı barış planı ateşkesin sağlanmasına ve 2023’te kaçırılan rehinelerden hayatta kalanların serbest bırakılmasına zemin hazırladı. Eisenkot, rehinelerin serbest bırakılmasının İsrail’in savaş hedefleri arasında yapılan tek hedef olduğunu savundu.

Trump’ın daha kapsamlı Gazze planı, Hamas’ın silahsızlandırılmasını, Gazze’de uluslararası gözetim altında yeni bir Filistin yönetiminin kurulmasını ve İsrail’in bölgeden çekilmesini öngörüyor. Fakat bu hedefler henüz gerçekleştirilmedi. İsrail Gazze’nin yarısından fazlasında varlığını sürdürürken Hamas da silahlı kapasitesini koruyor.

Temmuz ayında açıklanan ve Trump’ın desteklediği bir plan kapsamında Hamas, İsrail’in kademeli olarak Gazze’den çekilmesi karşılığında silahsızlanmayı kabul ettiğini bildirdi. Netanyahu ise İsrail’in çekilmesinden önce Hamas’ın silahsızlandırılması gerektiğini belirterek planı reddetti. Eisenkot, İsrail Kanal 7’ye açıklamasında Hamas’ın askerî gücünün ortadan kaldırılması gerektiğini yineledi.

“Burada nasıl yapılacağını, Hamas’ın askeri kanadının nasıl yok edileceğini veya dağıtılacağını görmemiz gerekiyor. Sürecin sonunda bunun gerçekleşmiş olması şart” dedi.

Eisenkot, Filistinlilerin kendi kaderini tayin etme talebine rağmen bağımsız Filistin devletinin kurulmasına karşı çıkıyor.

İsrail medyasına verdiği röportajda, “İki halk için iki devlet yaklaşımı bir hatadır” ifadesini kullandı.

Eisenkot, Ürdün Nehri ile Akdeniz arasındaki bölgede İsrail’in belirleyici güvenlik sorumluluğunu elinde tutması gerektiğini savunarak, “Yaşamak istiyorsak Akdeniz ile Ürdün Nehri arasında herhangi bir yabancı ordu bulunmamalı” dedi.

“Yerleşim” adı altındaki işgal faaliyetlerini genel olarak destekleyen Eisenkot, Netanyahu hükümetinin Batı Şeria’daki E1 bölgesinde yeni konutlar inşa etme planına ise karşı çıktı.

Söz konusu plan, Batı Şeria’yı ikiye bölerek gelecekte kurulabilecek bir Filistin devletinin coğrafi bütünlüğünü daha da zorlaştırabileceği gerekçesiyle Batılı ülkelerin sert tepkisini çekiyor. Eisenkot, Arap İsraillileri temsil eden partilerle ittifak kurmayacağını da paylaştı. Bu partilerin, İsrail’in düşmanlarının askeri kapasitesinin ortadan kaldırılmasını da içeren dört temel ilkesini kabul etmediğini savundu.

Bu tutum, Yashar partisinin seçimlerden birinci çıkması durumunda dahi Eisenkot’un hükümeti kurmak için gerekli çoğunluğu sağlamasını zorlaştırabilir.

Eisenkot, İsrail Kanal 7’ye yaptığı açıklamada, “Daha fazla Siyonist partiyi bir araya getirmek için çaba göstereceğim. İsrail’in geniş bir koalisyona ve geniş bir ulusal uzlaşı sağlayacak hükümete ihtiyacı var” dedi.