Mürekkebin kokusunu içine çekmemiş, haberin etiğiyle yoğrulmamış, hakikatin peşinden koşanların emeğini hoyratça harcayan bir kimlik enflasyonunun tam ortasındayız. Bugün Türkiye’de eline mikrofonu, telefonu ya da klavyeyi alan herkesin "gazeteci" unvanını sırtına geçirdiği, mesleğin içini boşaltan bir karmaşa hüküm sürüyor. Hem ulusalda hem de uluslararası basın meslek örgütlerinde uzun yıllardır üst düzey görevler yürüten bir meslektaşınız olarak söylüyorum.
Bu başıboşluk artık mesleğin varlık mücadelesine dönüşmüştür.
Siyasetin ve ticaretin gölgesi
Gazetecilik, özü itibarıyla iktidarlarla, güç odaklarıyla ve sermaye çevreleriyle arasına mesafe koyabilme sanatıdır. Ancak Türkiye medyasında tablo bunun tam tersini söyler; mesleğin sınırları öyle bir aşınmıştır ki, bizzat siyasetin merkezinde yer alanlar aynı gün köşelerinden "bağımsız analiz" pazarlayabilmektedir.
Bir siyasi partinin Parti Meclisi üyesi, milletvekili, bir bakanlığın ya da genel merkezin danışmanı olanlar; yahut futboldan sahneye, diplomasiden ticarete kadar farklı alanlardan kopup gelenler aynı çatı altında "gazeteci" sıfatıyla nam salmaktadır. Faruk Bildirici’nin yıllardır haklı bir öfkeyle altını çizdiği gibi; çaycısından influencer’ına, siyasi angajmanlı aktörlerinden eski bürokratına kadar herkesin "gazeteci" sayıldığı bir coğrafyada, gerçek gazeteciliğin öznesinden bahsetmek imkansızlaşır.
Siyasetin gölgesinde ya da unvanının arkasında saf tutan bir kişinin gazeteci kimliği taşıması, en hafif tabirle topluma karşı işlenmiş büyük bir entelektüel sahteciliktir. Ünsal Ünlü’nün bağımsız ve dijital mecralardaki direnişi ve kimin gazeteci olduğuna yönelik dert edinen açıklamaları, Gökçer Tahincioğlu’nun hukukun ve hakikatin süzgecinden geçirdiği o nitelikli kaleminde ısrar etmesi ve “Biz birbirimizi biliriz” diyerek, gazeteci sıfatını hakkıyla sınırlandırması, tam olarak bu yozlaşmaya karşı mesleki onuru koruma refleksidir.
Avrupa modeli ve sınırlar
Peki, dünya bu kaosa nasıl bakıyor?
Gelin uluslararası düzleme ve Avrupa’daki örneklere bakalım:
Avrupa basın konseyleri ve meslek örgütleri, gazeteciliği merkeze alan çok daha sert ve yapılandırılmış bir filtreleme mekanizması işletir. Almanya’da Deutscher Presserat (Basın Konseyi) ve İngiltere’deki IPSO gibi üst düzey düzenleyici yapılar, haberin üretim sürecini ve çalışanların konumunu sıkı kurallara bağlar.
Örneğin Avrupa’da bir siyasi partinin karar organında yer alan ya da aktif lobicilik yürüten bir ismin aynı anda basın kartı taşıması veya "gazeteci" olarak mesleki sendikalarda yer alması etik olarak kesin bir dille reddedilir.
Fransa’da resmi olarak tanınan Carte de Presse (Basın Kartı), ana gelir kaynağını gazetecilikten sağlama zorunluluğu ve editoryal bağımsızlık gibi tavizsiz kriterlere dayanır. Orada, siyasi angajmanlar ya da popüler kültür figürleri habercilik kisvesi altında mesleği domine edemez. Çünkü Avrupalı meslek örgütleri bilir ki; basının tarafsızlık kalkanı delindiğinde, demokrasinin kilidi de düşer.
Entelektüel bir arınma şart
Türkiye’de gazetecilik; iktidarların değişen rüzgarlarına göre yön değiştirenlerin, sırtını siyasi partilere dayayıp "köşe"kaparak kariyer tırmananların arpalığı olamaz. Gazeteci; gücün karşısında eğilmeyen, iktidar sahiplerine soru sorma cesaretini gösteren, halkın haber alma hakkını her şeyin üzerinde tutan kimsedir.
Eski futbolcuların, emekli büyükelçilerin, parti danışmanlarının ve her devrin adamı olan kimliksiz entelektüellerin bu mesleğin kürsüsünü işgal etmesine artık sessiz kalamayız.
Meslek örgütleri olarak evrensel standartlarda, net, tavizsiz ve kapsayıcı bir "tanım" üzerinde birleşmek zorundayız.
Hakikatin onurunu korumak
Bugün verilmesi gereken kavga, sadece ekmek kavgası değil; hakikatin onurunu ve demokrasinin damarlarını koruma kavgasıdır. Mesleğimizi bu kimliksizleştirme furyasından kurtarmazsak, yarın yazacak ne bir özgür satırımız ne de güven duyulacak bir kamuoyumuz kalacaktır.
Eline mikrofonu alan herkesin gazeteci olduğu bir düzen, nihayetinde hiç kimsenin gazeteci olamadığı bir karanlığa gebedir. Bu çarkı kırmak ve mesleğimize hak ettiği saygınlığı yeniden kazandırmak boynumuzun borcu olmalıdır.
