Gluten; başta buğday olmak üzere arpa ve çavdarda bulunan bir protein grubudur. Hamurun esnekliğini ve ekmeğin yapısını sağlayan maddedir. Son yıllarda “glutensiz” ürünler popülerleşirken, sağlıklı insanların büyük çoğunluğu için gluten tüketimini bırakmanın kanıtlanmış bir sağlık avantajı bulunmuyor.
Glutensiz beslenme, çölyak hastalığı, buğday alerjisi veya hekim tarafından değerlendirilen bazı glutenle ilişkili durumlarda (örneğin doktor tanılı non-çölyak gluten duyarlılığı) gerekli olabilir. Bu durumlarda gluten içeren gıdaların tamamen çıkarılması tıbbi bir zorunluluktur. Ancak tıbbi bir gerekçe olmadan glutensiz diyete geçmek, özellikle tam tahıl tüketimini azaltırsa diyetin lif, B vitaminleri ve bazı mikrobesin içeriğini olumsuz etkileyebilir.
Glutensiz ürünler daha sağlıklı mı?
Hayır. Birçok glutensiz paketli ürün, rafine nişastalar, şeker ve yağ ile zenginleştirilmiş olabilir. Türkiye’de ve uluslararası çalışmalarda glutensiz ürünlerin besin değerlerinin genel olarak üstün olmadığı, maliyetlerinin daha yüksek olabildiği ve bazı mikrobesinlerde eksiklik riski taşıyabileceği gösterilmiştir. Glutensiz diyet yapan kişilerde lif alımının düşmesi, bağırsak sağlığını da olumsuz etkileyebilir.
Araştırmalar, çölyak hastalığı olmayan sağlıklı kişilerde glutensiz diyetin kalp hastalığı riskini azaltmadığı gibi, tam tahıl tüketiminin azalması nedeniyle bazı riskleri artırabileceğini de işaret etmektedir. İnsanların glutensiz diyette kendilerini daha iyi hissetmelerinin bir nedeni, işlenmiş gıdaları azaltıp daha çok ev yemeğine yönelmeleri olabilir. Yani fayda glutenin kendisinden değil, genel diyet kalitesinin artmasından kaynaklanıyor olabilir.
Ne zaman glutensiz olmalı?
Şüphe durumunda kendi kendine teşhis koymak yerine uzman değerlendirmesi almak en güvenli yoldur. Çölyak testi için gluten tüketmeye devam etmek gerekir; aksi halde test yanlış negatif çıkabilir. Doktor onayı olmadan glutensiz diyete başlamak, doğru tanıyı geciktirebilir.
Kısacası: Gluten sizin için tıbben sorun oluşturmuyorsa, sırf popüler olduğu için beslenmeden çıkarmak gerekli değildir. Asıl odak, diyetin genel kalitesi, çeşitliliği ve sürdürülebilirliği olmalıdır. Tam tahıllar, baklagiller, sebze ve meyve açısından zengin bir beslenme, sağlıklı bağırsak ve metabolizma için çok daha belirleyicidir.
