I. Mahmud Kimdir? Hayatı, Saltanatı, Savaşları ve Eserleri

I. Mahmud Kimdir?

I. Mahmud, 2 Ağustos 1696 tarihinde Edirne'de doğmuş ve 13 Aralık 1754 tarihinde Topkapı Sarayı Demirkapı, İstanbul'da 58 yaşında hayatını kaybetmiş bir Osmanlı padişahıdır. Tarihte 24. padişah olarak yer alır. Saltanat dönemi: 1 Ekim 1730 (bazı kaynaklarda 20 Eylül 1730) – 13 Aralık 1754 (24 yıl 2 ay). Babası II. Mustafa, annesi Saliha Sultan'dır. Kendisinden önce III. Ahmed, sonra ise III. Osman bu makama geçmiştir. Kabri: Hatice Turhan Sultan Türbesi, Yeni Cami, İstanbul. Tarihte Gazi; şiirde Sebkati lakaplarıyla anılır.

I. Mahmud, 1730-1754 yılları arasında hüküm süren 24. Osmanlı padişahıdır. Patrona Halil İsyanı ile tahta çıktı, Belgrad Antlaşması ile Belgrad'ı geri aldı.

com.com.tr

I. Mahmud Kronolojisi

Tarih	Olay
2 Ağustos 1696	Edirne'de doğdu; babası II. Mustafa, annesi Saliha Sultan.
2 Ocak 1699	Kardeşi Şehzade Osman (III. Osman) Edirne'de doğdu.
22 Ağustos 1703	Babası Edirne Vakası ile tahttan indirildi; yedi yaşında kafese girdi.
28 Aralık 1703	Babası II. Mustafa öldü.
1720	Amcasının oğullarının sünnet düğünü törenlerine katıldı.
28 Eylül 1730	Patrona Halil İsyanı başladı.
1 Ekim 1730	Amcası III. Ahmed tahttan çekildi; Mahmud otuz dört yaşında tahta çıktı (bazı kaynaklarda 20 Eylül 1730 veya 2 Ekim 1730).
25 Kasım 1730	Patrona Halil ve arkadaşları Topkapı Sarayı'nda öldürüldü.
23 Ocak 1731	Kabakulak İbrahim Paşa sadrazam oldu.
1731	Humbaracı Ahmed Paşa (Bonneval) humbaracı ocağını düzenlemekle görevlendirildi; Mart ayında ikinci isyan girişimi bastırıldı.
16 Eylül 1731	Kürican Muharebesi: Bağdat Valisi Ahmed Paşa Şah Tahmasb'ı yendi.
12 Mart 1732	Hekimoğlu Ali Paşa ilk kez sadrazam oldu.
1732	Tophane Çeşmesi, Saliha Sultan Sebili ve Taksim su yolu yapıldı; Katip Çelebi'nin Cihannüma'sı basıldı.
19 Temmuz 1733	Duyucum (Samarra) Muharebesi: Topal Osman Paşa Nadir'i yendi, Bağdat kuşatması kalktı.
26 Ekim 1733	Leylan (Kerkük) Muharebesi: Topal Osman Paşa yenildi ve öldü.
1734	Üsküdar'da hendesehane açıldı.
19 Haziran 1735	Arpaçay (Bağavard) Muharebesi: Köprülüzade Abdullah Paşa yenildi ve öldü; Kafkasya kaleleri düştü.
1736	İran ile İstanbul'da barış; Nadir şah oldu; Rusya Kırım'a girdi.
17 Haziran 1736	Orkapı (Perekop) Rus ordusu tarafından alındı; Azak Temmuz'da düştü.
1 Temmuz 1736	Amcası III. Ahmed öldü.
7 Temmuz 1737	Avusturya'nın Ostroviçe kuşatması başarısız kaldı.
4 Ağustos 1737	Banya Luka Muharebesi: Hekimoğlu Ali Paşa Avusturya ordusunu bozdu.
1737	Niş geri alındı.
1738	Orsova, Adakale ve Mehadiye alındı.
22 Temmuz 1739	Hisarcık (Grocka) Muharebesi: Avusturya ordusu yenildi, Belgrad kuşatıldı.
28 Ağustos 1739	Stavuçan Muharebesi: Münnich Osmanlı ordusunu yendi, Hotin düştü.
18 Eylül 1739	Belgrad Antlaşması: Belgrad, Kuzey Sırbistan ve Küçük Eflak geri alındı; Rusya Karadeniz'den uzak tutuldu.
21 Eylül 1739	Annesi Saliha Sultan öldü.
28 Mayıs 1740	Fransa'ya sürekli kapitülasyonlar verildi.
1740	Ayasofya Kütüphanesi kuruldu; İsveç ile dostluk antlaşması.
1741	Cağaloğlu Hamamı yapıldı; Said Mehmed Efendi Paris'e elçi gönderildi.
1742	Fatih Camii Kütüphanesi açıldı; Hekimoğlu Ali Paşa ikinci kez sadrazam oldu (21 Nisan – 4 Ekim).
1743	Nadir Şah'ın Musul kuşatması Hüseyin Paşa el-Celili'nin direnişiyle kaldırıldı.
1744	Nadir'in Kars kuşatması başarısız oldu; Yalova'da kağıt fabrikası kuruldu.
9 Ağustos 1745	Kars (Murad Tepe) Muharebesi: Yeğen Mehmed Paşa yenildi ve öldü.
1745	Hacı Beşir Ağa Külliyesi Cağaloğlu'nda tamamlandı.
4 Eylül 1746	Kerden Antlaşması: Kasr-ı Şirin sınırı yenilendi.
1746	Darüssaade Ağası Hacı Beşir Ağa öldü.
1747	İbrahim Müteferrika ve Humbaracı Ahmed Paşa öldü; Nadir Şah öldürüldü.
1748	Nuruosmaniye Camii'nin temeli atıldı.
1750	Hendesehane kapatıldı.
1752	Darüssaade Ağası Moralı Beşir Ağa idam edildi; Köse Bahir Mustafa Paşa sadrazam oldu.
1754	Galatasaray Kütüphanesi açıldı.
13 Aralık 1754	Cuma namazı dönüşünde Topkapı Sarayı Demirkapı girişinde öldü; Yeni Cami'deki Hatice Turhan Sultan Türbesi'ne gömüldü.

I. Mahmud Döneminde Yapılan Savaşlar ve Seferler

Yıl	Savaş veya sefer	Taraf	Sonuç
1730	Nihavend Muharebesi	İran (Nadir)	Osmanlı yenilgisi; Tahta çıkışından hemen önce; Hemedan ve Tebriz'in kaybı.
1731	Kürican Muharebesi	İran (Şah Tahmasb)	Osmanlı zaferi; Bağdat Valisi Ahmed Paşa Hemedan yakınında Safevi ordusunu yendi; 1732 antlaşmasını getirdi.
1733	Duyucum (Samarra) Muharebesi	İran (Nadir)	Osmanlı zaferi; Topal Osman Paşa Nadir'i yendi, Bağdat kuşatması kalktı (Ducum Muharebesi).
1733	Leylan (Kerkük) Muharebesi	İran (Nadir)	Osmanlı yenilgisi; Topal Osman Paşa savaşta öldü.
1735	Arpaçay Muharebesi (1735)	İran (Nadir)	Osmanlı yenilgisi; Bağavard/Yeğvard yakınında; Köprülüzade Abdullah Paşa öldü, Gence, Tiflis ve Revan düştü.
1736	Perekop Kuşatması (1736)	Rusya	Osmanlı-Kırım yenilgisi; Münnich Orkapı'yı aldı ve Bahçesaray'ı yaktı; Ruslar hastalık yüzünden çekildi.
1736	Azak'ın düşüşü	Rusya	Osmanlı yenilgisi; Lascy'nin kuşatması; Belgrad Antlaşması ile kale yıkılıp tarafsız bölge oldu.
1737	Ostroviçe Kuşatması (1737)	Avusturya	Osmanlı savunma başarısı; Avusturya kaleyi alamadı.
1737	Banya Luka Muharebesi	Avusturya	Osmanlı zaferi; Hekimoğlu Ali Paşa Bosna'yı kurtardı.
1739	Hisarcık Muharebesi	Avusturya	Osmanlı zaferi; Grocka'da Wallis'in ordusu yenildi; Belgrad kuşatıldı.
1739	Stavuçan Muharebesi	Rusya	Osmanlı yenilgisi; Münnich Hotin'i aldı (Stavuchany Muharebesi); Belgrad barışı savaşı bitirdi.
1743	Musul Kuşatması	İran (Nadir Şah)	Osmanlı savunma başarısı; Hüseyin Paşa el-Celili direndi; kaynaklarda Serine Boğazı Muharebesi olarak da geçen çarpışmalar bu kuşatmaya bağlıdır.
1745	Kars Savaşı (1745)	İran (Nadir Şah)	Osmanlı yenilgisi; Murad Tepe'de Yeğen Mehmed Paşa yenildi ve öldü.
1745	Musul çevresi çarpışmaları	İran (Nadir Şah)	sonuçsuz; İkinci İran savaşının son çarpışmaları.

Sadrazamları

Sadrazam	Görev yılları	Not	Madde
Silahdar Damat Mehmet Paşa	1730-1731	İsyan sırasında atandı; 23 Ocak 1731'de azledildi.
Kabakulak İbrahim Paşa	1731	23 Ocak – 11 Eylül 1731; isyancı avını yürüttü, sertliği yüzünden azledildi.
Topal Osman Paşa	1731-1732	Eylül 1731 – Mart 1732; azledildi, 1733'te Kerkük yakınında Nadir'e karşı savaşta öldü.	https://com.com.tr/ansiklopedi/topal-osman-pasa.md
Hekimoğlu Ali Paşa	1732-1735, 1742, 1755	Üç kez sadrazam; İran savaşını yönetti, 1737'de Banya Luka'da Bosna valisi olarak zafer kazandı; 1758'de öldü.	https://com.com.tr/ansiklopedi/hekimoglu-ali-pasa.md
Gürcü İsmail Paşa	1735	14 Temmuz – 25 Aralık 1735; Arpaçay yenilgisinden sonra azledildi.
Silahdar Seyyid Mehmed Paşa	1735-1737	Rusya ve Avusturya savaşının başında; azledildi.
Muhsinzade Abdullah Paşa	1737	Ağustos – Aralık 1737; Niş'in geri alınmasından sonra azledildi.
Yeğen Mehmed Paşa	1737-1739	Orsova ve Adakale'yi aldı; Mart 1739'da azledildi, 1745'te Kars'ta öldü.
Hacı İvaz Mehmed Paşa	1739-1740	Hisarcık zaferi ve Belgrad Antlaşması; Haziran 1740'ta azledildi.
Nişancı Ahmed Paşa	1740-1742	22 Temmuz 1740 – 7 Nisan 1742; barış dönemi, azledildi.
Seyyid Hasan Paşa	1742-1746	4 Ekim 1742 – 10 Ağustos 1746; İran ile ikinci savaşı yönetti, azledildi.
Tiryaki Hacı Mehmed Paşa	1746-1747	11 Ağustos 1746 – 24 Ağustos 1747; Kerden Antlaşması onaylandı, azledildi.
Seyyid Abdullah Paşa	1747-1750	24 Ağustos 1747 – 2 Ocak 1750; azledildi.
Divitdar Mehmed Emin Paşa	1750-1752	Ocak 1750 – Temmuz 1752; azledildi.
Köse Mustafa Paşa	1752-1755	Köse Bahir Mustafa Paşa; 1 Temmuz 1752'de atandı, padişahın ölümünden sonra III. Osman döneminde 16 Şubat 1755'te azledildi; 1756 ve 1763-1765'te yeniden sadrazam oldu.

I. Mahmud Eserleri

Eser	Tür	Yıl	Yer	Not
Nuruosmaniye Camii	cami ve külliye	1748-1755	İstanbul, Çemberlitaş	Osmanlı barokunun ilk büyük örneği; I. Mahmud başlattı, III. Osman 5 Aralık 1755'te açtı; ayaktadır.
Tophane Çeşmesi	meydan çeşmesi	1732	İstanbul, Tophane Meydanı	Dört cepheli, mermer kabartmalı; ayaktadır.
Taksim su yolu ve Maksemi	su altyapısı	1732-1733	İstanbul, Belgrad Ormanı – Taksim	Topuzlu Bendi ve Bahçeköy kemerleri; Taksim Maksemi ayaktadır, semt adını buradan alır.
Saliha Sultan Sebili	sebil ve çeşme	1732	İstanbul, Azapkapı	Annesinin vakfı; ayaktadır.
Ayasofya Kütüphanesi	kütüphane	1740	İstanbul, Ayasofya	Çini kaplı, tunç şebekeli; yapı yerinde, yazmalar Süleymaniye Kütüphanesi'nde.
Cağaloğlu Hamamı	hamam	1741	İstanbul, Cağaloğlu	Kütüphaneye gelir için yapıldı; İstanbul'un son büyük çifte hamamı, bugün de çalışır.
Fatih Camii Kütüphanesi	kütüphane	1742	İstanbul, Fatih	Yazmalar Süleymaniye Kütüphanesi'ne taşındı.
Yalova Kağıt Fabrikası	imalathane	1744	Yalova	Müteferrika'nın girişimi; ilk Osmanlı kağıt fabrikası, 1747'den sonra durdu, kalıntısı yoktur.
Galatasaray Kütüphanesi	kütüphane	1754	İstanbul, Galatasaray	Ölüm yılında açıldı.

I. Mahmud Ailesi

• Babası: II. Mustafa (22. Osmanlı padişahı; 1703 Edirne Vakası ile tahttan indirildi)
• Annesi: Saliha Sultan (1680 civarı İstanbul doğumlu; 1730-1739 valide sultan; Azapkapı Saliha Sultan Sebili'nin banisi)
• Hace Alicenab Kadın: başkadın; padişah adına hacca gitti; Yeni Cami'de gömülü
• Ayşe Kadın: kaynaklarda adı geçer
• Hatice Rami Kadın: İstanbul'da adına çeşme yaptırdı
• Verdinaz Kadın: Kandilli'deki çeşmesi ayaktadır
• Hatem Kadın: kaynaklarda adı geçer
• Raziye Kadın: kaynaklarda adı geçer
• Tiryal Hanım: kaynaklarda adı geçer
• III. Osman: öz olmayan kardeşi (annesi Şehsuvar Sultan), halefi; 1699-1757, 25. padişah
• Ayşe Sultan: kız kardeşi; Köprülüzade Numan Paşa'nın eşi
• Emine Sultan: kız kardeşi; Çorlulu Ali Paşa, Recep Paşa ve Abdullah Paşa ile evlendi; 1739'da öldü
• Safiye Sultan: kız kardeşi; 1696-1778; Maktulzade Ali Paşa, Mirzazade Mehmed Paşa, Koca Bekir Paşa ile evlendi
• Emetullah Sultan: kız kardeşi; 1701-1727; Osman Paşa'nın eşi
• Şehzade Ahmed, Hasan, Hüseyin, Mehmed, Murad, Selim: küçük yaşta ölen erkek kardeşleri

I. Mahmud Döneminin İlkleri

• Belgrad'ı ikinci kez geri alan padişah 1739 Belgrad Antlaşması
• İlk askerî mühendis okulu 1734 Üsküdar Hendesehanesi
• Fransa'ya sürekli kapitülasyon 1740
• Taksim su tesislerini yaptıran padişah 1732; Taksim adı buradan gelir
• Ayasofya ve Fatih kütüphanelerinin banisi 1740 ve 1742

Kaynak: com.com.tr