İBB Miras, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin tarihi ve kültürel varlıkların korunması, belgelenmesi, bakımı ve restorasyonu için oluşturduğu kültürel miras çalışma modelidir. Aralık 2019’da oluşturulan İBB Miras ekipleri; tarihi çeşmelerden surlara, endüstri mirası yapılarından köşklere, sarnıçlardan anıt ve mezarlıklara kadar İstanbul’un farklı dönemlerine ait kültür varlıkları üzerinde çalışıyor.

İBB Miras yalnızca büyük restorasyon projeleri yürüten bir yapı değil. Tarihi eserlerin düzenli kontrol edilmesi, küçük ölçekli bakım ve konservasyon müdahaleleri, kültür varlığı envanterinin geliştirilmesi, proje hazırlanması ve restore edilen yapıların yeniden kamusal kullanıma kazandırılması da çalışmaların kapsamına giriyor.

https://www.youtube.com/watch?v=XjtMiMe2I6o

İBB Miras Nedir?

İBB Miras, İstanbul’un kültürel mirasını korumaya yönelik çalışmaların görünür kimliği olarak kullanılmaktadır. Çalışmalar İBB’nin kültür varlıklarından sorumlu birimleri tarafından mimar, restoratör, konservatör, mühendis, sanat tarihçisi, arkeolog ve farklı uzmanlık alanlarından ekiplerin katılımıyla yürütülüyor.

Programın önemli özelliklerinden biri, yalnızca kötü durumdaki bir tarihi yapının kapsamlı restorasyonunu beklemek yerine önleyici koruma yaklaşımını da kullanmasıdır. Düzenli temizlik, bakım, belgeleme ve küçük müdahalelerle kültür varlıklarında daha büyük hasarların oluşmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor.

İBB Miras Ne Yapar?

İBB Miras’ın çalışma alanı İstanbul’daki tek bir yapı türüyle sınırlı değildir. Kültür varlığının niteliğine ve durumuna göre farklı koruma yöntemleri uygulanabilir.

  • Tarihi yapıların mevcut durumunu tespit eder ve belgeler.
  • Kültür varlıklarının periyodik bakım ve temizlik çalışmalarını yürütür.
  • Gerekli yapılarda rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlanmasına katkı sağlar.
  • Tarihi çeşme, türbe, hazire, anıt ve benzeri eserlerde koruyucu müdahaleler gerçekleştirir.
  • İstanbul’un kültürel miras envanterinin geliştirilmesi için veri toplar.
  • Restorasyon ve konservasyon uygulamalarını yürütür veya ilgili belediye birimleri arasında koordinasyon sağlar.
  • Tarihi yapıların yeni kamusal işlevlerle yeniden kullanılmasını sağlayan projeler geliştirir.
  • Kültürel miras konusunda sergi, yayın, gezi ve bilgilendirme çalışmaları düzenler.

İBB Miras Projeleri

İBB Miras’ın çalışmaları İstanbul’un farklı ilçelerine ve farklı dönemlere ait çok sayıda kültür varlığına yayıldı. Bazı yapılarda kapsamlı restorasyon gerçekleştirilirken, bazı alanlarda konservasyon, güçlendirme veya yeniden işlevlendirme çalışmaları yapıldı.

Öne çıkan İBB Miras çalışmalarından bazıları şunlardır:

  • Yerebatan Sarnıcı: Yapısal güçlendirme ve restorasyon çalışmalarının ardından 2022’de yeniden ziyarete açıldı.
  • Artİstanbul Feshane: Osmanlı döneminin önemli endüstri yapılarından Feshane restore edilerek kültür ve sanat merkezine dönüştürüldü.
  • Casa Botter: İstiklal Caddesi’ndeki Botter Apartmanı’nda restorasyon ve konservasyon çalışmaları yapılarak yapının bölümleri kültür ve sanat kullanımına açıldı.
  • Taş Mektep: Büyükada’nın tarihi yapılarından Taş Mektep restore edilerek kamusal kültür ve etkinlik alanına dönüştürüldü.
  • Bulgur Palas: Fatih’teki tarihi yapı restore edilerek sergi, kütüphane ve etkinlik alanlarıyla yeniden kullanıma açıldı.
  • Çubuklu Silolar: Beykoz’daki eski endüstri yapıları restore edilerek müze, kütüphane, atölye, etkinlik alanı ve kamusal mekanlardan oluşan bir kültür merkezine dönüştürüldü.
  • Taksim Maksemi: Tarihi su yapısı restore edilerek Cumhuriyet Müzesi olarak yeniden işlevlendirildi.
  • Kara Surları: İstanbul’un tarihi kara surlarının farklı etaplarında koruma ve restorasyon çalışmaları gerçekleştirildi.

Yerebatan Sarnıcı Restorasyonu

İBB Miras’ın en görünür çalışmalarından biri Yerebatan Sarnıcı’nda gerçekleştirildi. Yaklaşık 1.500 yıllık yapıda güçlendirme, konservasyon ve restorasyon uygulamaları yürütüldü.

Sarnıç, çalışmaların ardından 2022 yılında yeniden ziyarete açıldı. Restorasyonda tarihi yapının özgün özelliklerinin korunmasının yanı sıra ziyaretçi dolaşımının ve sergileme sisteminin yenilenmesi de gerçekleştirildi.

Çubuklu Silolar Nasıl Dönüştürüldü?

Beykoz sahilindeki Çubuklu Silolar, İBB Miras’ın endüstri mirasını yeniden işlevlendirme çalışmalarının önemli örneklerinden biri oldu. Uzun yıllar kullanılmayan silo yapıları restorasyon sonrasında 2024 yılında yeniden İstanbul’a kazandırıldı.

Yaklaşık 20 bin metrekarelik alanda Dijital Sanatlar Müzesi, Doğa ve Bilim Müzesi, kütüphane, atölyeler, etkinlik alanları, çocuk ve sanat merkezi ile farklı kamusal kullanımlar oluşturuldu. Böylece eski sanayi yapılarının yıkılmadan yeni işlevlerle kent yaşamına katılması sağlandı.

İBB Miras Sadece Restorasyon mu Yapıyor?

Hayır. İBB Miras’ın önemli çalışma alanlarından biri tarihi eserlerin restorasyona ihtiyaç duymadan korunabilmesi için yapılan düzenli bakım ve izleme çalışmalarıdır.

Çeşmeler, türbeler, hazireler, mezarlar, anıtlar ve farklı tarihi yapılarda temizlik, küçük onarım ve konservasyon çalışmaları gerçekleştiriliyor. Bu yaklaşım, küçük hasarların zaman içinde büyüyerek kapsamlı restorasyon ihtiyacına dönüşmesini engellemeyi amaçlıyor.

Tarihi Çeşmeler de İBB Miras Kapsamında mı?

İstanbul’un farklı noktalarındaki tarihi çeşmeler İBB Miras’ın bakım ve restorasyon çalışmalarının önemli parçalarından biri. Zaman içinde kullanım dışı kalan, suyu kesilen veya fiziksel olarak zarar gören çok sayıda çeşmede temizlik, onarım ve konservasyon uygulamaları yapıldı.

Çalışmalarda yalnızca çeşmenin dış görünüşünün yenilenmesi değil, mümkün olan yapılarda su sisteminin tekrar çalışır duruma getirilmesi de amaçlanıyor.

Kültürel Miras Envanteri Nedir?

İBB’nin kültürel miras çalışmalarının bir başka ayağını İstanbul’un tarihi ve kültürel varlıklarının kayıt altına alınması oluşturuyor. Tescilli yapılar ve diğer kültür varlıklarıyla ilgili bilgi, belge, konum ve mevcut durum verileri toplanarak güncelleniyor.

Bu envanter; restorasyon çalışmalarının planlanması, koruma kararlarının geliştirilmesi, imar ve şehircilik çalışmalarında kültür varlıklarının dikkate alınması ve akademik araştırmalar için temel veri oluşturuyor.

Aktif Restorasyon Şantiyeleri Ziyaret Edilebiliyor mu?

İBB Miras, bazı restorasyon çalışmalarını yalnızca inşaat süreci olarak yürütmek yerine kamuya açık aktif şantiye gezileri de düzenliyor. Uygun projelerde ziyaretçiler uzman ekiplerin eşliğinde restorasyon alanını görerek kullanılan koruma yöntemleri hakkında bilgi alabiliyor.

Şantiye gezilerinin yapılacağı yapı, tarih ve katılım koşulları projeye göre değişiyor. Bu uygulama kültürel mirasın nasıl restore edildiğinin ve tarihi yapılarda neden belirli müdahale yöntemlerinin tercih edildiğinin toplum tarafından daha iyi anlaşılmasını amaçlıyor.

İBB Miras Neden Kuruldu?

İBB Miras’ın oluşturulmasındaki temel yaklaşım, İstanbul’daki kültür varlıklarına yalnızca büyük restorasyon ihtiyacı ortaya çıktığında müdahale etmek yerine sürekli takip edilen bir koruma sistemi oluşturmak oldu.

Bu kapsamda İstanbul’un farklı dönemlerinden kalan arkeolojik alanlar, tarihi yapılar, endüstri mirası, su yapıları, anıtlar ve diğer kültür varlıklarının korunması; gerektiğinde restore edilmesi ve mümkün olan yapıların tekrar kent yaşamına kazandırılması hedefleniyor.

2019’da başlayan İBB Miras çalışmaları, aradan geçen yıllarda tek bir proje olmaktan çıkarak İstanbul genelinde restorasyon, konservasyon, envanter, bakım ve yeniden işlevlendirme uygulamalarını kapsayan sürekli bir kültürel miras programına dönüştü.