Tarihi metinlerde, edebiyat eserlerinde ve halk arasındaki deyimlerde sıkça karşımıza çıkan kaime (halk arasındaki yaygın söylenişiyle kayme), Osmanlı Devleti’nin ilk kâğıt parası olarak tarihe geçen ödeme aracını ifade ediyor. Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğünde ve Osmanlı maliye literatüründe birden fazla anlam taşıyan bu kelimenin kökeni, tarihsel gelişimi ve tedavülden kalkış süreci merak ediliyor.
Kaime Ne Demek? TDK Sözlük Anlamı
Arapça kökenli bir kelime olan ve "para yerine geçen kâğıt" anlamına gelen kaime-i nakdiye (kaime-i mutebere) tabirinin kısaltması olan kaime, günümüzde en çok kâğıt para karşılığı olarak biliniyor.
Türk Dil Kurumu (TDK) Güncel Türkçe Sözlük’e göre kaime kelimesinin üç temel anlamı bulunuyor:
Osmanlı’da İlk Kaime Ne Zaman Basıldı?
Osmanlı maliyesinde madeni sikke sisteminden kâğıt paraya geçişin ilk adımı olan kaime, Tanzimat Dönemi’nde artan devlet harcamalarını karşılamak amacıyla ortaya çıktı:
-
1840 Yılında İlk Tedavül: Sultan Abdülmecid döneminde, Maliye Nazırı Hacı Saip Paşa zamanında ilk kez dolaşıma sokuldu. Başlangıçta matbaa baskısı yerine el yazısıyla hazırlanan ve resmi mühürle onaylanan bu ilk kaimeler, yıllık yüzde 12,5 faiz getirisi olan bir tür iç borçlanma senedi (hazine bonosu) niteliğindeydi.
-
Matbaa Baskısına Geçiş (1842): El yazısıyla hazırlanan kaimelerin kalpazanlar tarafından kolayca taklit edilmesi ve piyasada güven kaybı oluşması üzerine 1842 yılından itibaren matbaada basılan yeni seri kaimeler tedavüle verildi.
Savaş Yılları ve Tedavülden Kalkış Süreci
Osmanlı İmparatorluğu, mali dar boğaza girdiği savaş dönemlerinde finansman sağlamak amacıyla yeniden kaime basımına başvurdu:
-
93 Harbi ve I. Dünya Savaşı: 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) ve I. Dünya Savaşı yıllarında savaş masraflarını karşılamak için yüksek miktarlarda kaime (evrak-ı nakdiye) piyasaya sürüldü. Karşılıksız basılan bu paralar dönem içerisinde yüksek enflasyona ve bozuk para sıkıntısına yol açtı.
-
Cumhuriyet Dönemi ve Sonu (1927): Osmanlı döneminden devralınan kaimeler (evrak-ı nakdiye), Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun ardından ilk Cumhuriyet banknotlarının basıldığı 1927 yılına kadar tedavülde kaldı ve bu tarihte dolaşımdan çekildi.





