Fon vurgunu, adli ve bürokratik sahada artçı sarsıntılarla sürerken; görevden uzaklaştırılan İBB (İstanbul Büyükşehir Belediyesi) Başkanı ve Cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklu olarak yargılandığı 436 sanıklı davada, 109 duruşma geride kaldı.
Toplumsal ve siyasal etkiler doğuran iki olayın aynı cümlede birleşmesi, sadece zamansal bir örtüşmeyi anlatmıyor. Fon vurgunu ile İBB davasının aynı cümlede oluşu, birbirine benzemez bu iki büyük dosyanın artık birbirine benzer kavramlarla anılmasındaki karşıtlığa da işaret ediyor.
Hatırlanacağı gibi Adalet Bakanı Akın Gürlek, İBB davasından “Asrın Yolsuzluğu” olarak söz etmişti. Aynı zamanda HSK (Hakimler Savcılar Kurulu) Başkanı da olan Gürlek’in, görülmekte olan, yargılaması süren bir davayı adeta kesinleşmiş hüküm verilmişçesine nitelemesi çok eleştirildi.
Öte yandan İBB davasının yargılaması sürerken patlayan fon vurgunu, olayın boyutlarının büyüklüğü, derinliği ortaya çıktıkça muhalefet tarafından “Asrın Dolandırıcılığı” olarak anılmaya başladı. Henüz bir iddianamenin hazır olmadığı fon vurgununda soruşturma süresi uzadıkça, derinleşiyor ve boyutları da genişliyor.
Yüzbinlerce yatırımcının mağdur olduğu, milyarlarca liranın yurtdışına kaçırıldığı iddiası altında İktidardan bir eski bakanın, AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yardımcısının, bürokrasideki çok önemli kurumların başkanları ve üst düzey yöneticilerinin görevi bıraktığı, tutuklandığı, gözaltına alındığı bir olay, kaçınılmaz olarak toplumun bütün kesimlerini etkiliyor. Fon vurgunundaki gelişmeler, doğal olarak İBB davasında yargılananlarca da yakından izleniyor.
Bir buçuk yıldır cezaevinde tutuklu bulunan İmamoğlu’nun, 19 Mart 2025’te gözaltına alınması, BİST’te ve piyasalarda sert düşüşe yol açmıştı. Fon vurgununun geçen eylülde patlamasının ardından da İmamoğlu hem davadaki savunmasında, hem de cezaevinden köşe yazarlarına gönderdiği mektuplarda bir görüş dile getirdi: BIST çökerken, fon soruşturmasının odağındaki TERA portföyündeki hisselerin yükselmesi birbirinden bağımsız olamazdı.
İmamoğlu, bu görüşünü daha da ilerleten bir yaklaşımı da bana yazdığı ve Kanal İstanbul projesi/Sazlıdere Barajı gelişmesine yer verdiği mektupta şöyle paylaştı:
“135 milyon metrekarelik tarım ve orman alanının ve Sazlıdere İçme Suyu Barajı'nın yok edilmesine, benim ve arkadaşlarımın tutsak edilmesinden yalnızca bir ay sonra başlanması tesadüf değildir. Kanal İstanbul projesindeki yağmacı anlayış, 19 Mart operasyonunda iki günde yüzde 16,2 değer kaybeden borsaya saldırıp dipten alım yapan fon vurgunculuğuyla aynı refleksin ürünüdür.”
Fon vurgunundan önce imar vurgunu vardı
Mektubunda, fon vurgunun ne ilk ne de tek olduğunu vurgulayan İmamoğlu, “Son çeyrek yüzyılda Ak Parti iktidarı, yalnızca kendisi için işleyen bu “sistemi” finanse etmek için en çok kentlerimizde yürüttüğü İMAR VURGUNU’na dayanmıştır” dedi.
İmar vurgununun başrolünde “elbette İstanbul olduğunu” belirten Ekrem İmamoğlu, İBB başkanı seçildiği 2019 yılından önce verilen imar izinlerine dair İBB’deki mesai arkadaşlarıyla birlikte yapılan bir analizi aktarmış mektubunda.
Bu analizden önce, mektuptan imar rantıyla ilgili bir bölümü paylaşıyorum:
“O bir avuç insan, hepimize ait kamusal varlıklar üzerinden yürütülen imar operasyonlarıyla pervasızca zenginleşmiştir.
Bu çarpık ve yüksek maliyetli kentleşmenin bedelini ise 16 milyon İstanbullu ödemek zorunda kalmıştır. İstanbul ormanlarını, yeşil alanlarını, su havzalarını ve tarım topraklarını geri dönülmez biçimde kaybetmiştir. Bu kara düzen İstanbulluların hayatına da artan trafik, çevre, altyapı ve barınma sorunları olarak yansımıştır.
Bu zihniyetin kökleri, Erdoğan’ın İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı olduğu 1994 yılına uzanır. Bu anlayışın ne kadar sorunlu olduğunu görmek için uzağa gitmeye gerek yoktur.
Hem Erdoğan’ın İBB dönemindeki kadrolarında yer almış hem de AK Parti iktidarında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yapmış olan Sayın Erdoğan Bayraktar’ın sözleri bunu açıkça ortaya koymaktadır:
Gizli değil, açık tanık
…İmar planlarının büyük bölümü sayın başbakanın (Recep Tayyip Erdoğan) talimatıyla yapılmıştır. Sayın Başbakanın istifa etmesi gerektiğine inandığımı ifade ediyor Yüce Milletimize saygılar sunuyorum…
Erdoğan Nisan 1996’da ne demiş?
İmamoğlumektupta, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın İBB Başkanı olduğu dönemde, ikinci yıldönümü dolayısıyla düzenlediği basın toplantısından da bir gazete küpüründen bellek hatırlatması yapıyor,
Küpür, 2 Nisan 1996 tarihli. Meydan Gazetesi’nde yayımlanmış Fatma Aksu imzalı haber, başlık ve spotuyla şöyle:
Erdoğan iki yılın bilançosunu çıkardı: “Kaçak yapılara ruhsat verip bağış alıyoruz. Haberden bir cümle: “inşaat sahiplerinden hibe aldıklarını belirten Erdoğan, bundan sonra da hibe alacaklarını belirtti.
“Aykırı yapılaşmanın değer artışı 85 milyar dolar”
İmamoğlu, 2019 öncesindeki 15 yıllık dönemde İstanbul'da hayata geçirilen 130 büyük ölçekli projeyi incelediklerini ve çıkan tablonun çok çarpıcı olduğunun altını çiziyor. Mektubun o bölümünden:
“78 projede, imar planlarında park, yeşil alan, okul, hastane gibi hepimizin ortak ihtiyaçları için kamusal kullanıma ayrılmış 3,65 milyon metrekarelik alan, plan değişiklikleriyle imara açıldı. Bu alanlarda lüks konut, AVM ve ticaret merkezleri gibi rant amaçlı yapılaşmalar gerçekleştirildi. 511 futbol sahası büyüklüğündeki bu alanın üzerine toplam 16 milyon metrekareyi aşan inşaat yapıldı.
- 44 projede, çevrenin yapılaşma koşulları ve plan bütünlüğü hiçe sayılarak mevcut imar hakları 4,5 milyon metrekareden 13,4 milyon metrekareye, yani yaklaşık üç katına çıkarıldı.
- İmar mevzuatına aykırı olarak 1,13 milyon metrekare ilave inşaat alanı yaratıldı ve böylece haksız, hukuksuz rant elde edildi.
85 milyar dolar-yıllık İBB bütçesi
Yalnızca bu 130 projedeki imar planı değişiklikleri ve mevzuata aykırı yapılaşmalarla oluşan değer artışı yaklaşık 85 milyar dolardır. Bu tutar güncel kurla 4 trilyon TL'yi aşmaktadır. Bu imar vurgununun bedeli, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin on yıllık bütçesine denktir.”
İmar artışı getiren tek plan değişikliği gelmedi
2009–2019 yılları arasında İBB Meclisi'nde kabul edilen 7.642 plan değişikliği kararının 2.278'i, yani neredeyse her üç karardan biri, mevcut imar haklarını artırmaya yönelikti. Alınan 716 kararla da yeşil alan, eğitim, sağlık gibi sosyal donatılara ayrılmış yerler konut, ticaret vb. kullanımlar için imara açıldı.
Bizim yedi yıllık dönemimizde ise müellifi İBB yönetimi olan ve imar artışı getiren tek bir plan değişikliği teklifi bile meclisin önüne getirilmemiştir. İlk dönemimizde meclis çoğunluğuna sahip olmamamıza rağmen, bu süreç boyunca vatandaşlarımızın teklifiyle yalnızca 69 parsel bazlı imar değişikliği karara bağlanmıştır. Bunlar da ya mahkeme kararıyla hukuken kazanılmış hakların uygulanmasına yönelik düzenlemeler ya da kamu yararı ve şehircilik ilkeleri gözetilerek yapılan çalışmalardır. Müellifi İBB olan toplam 495 plan değişikliğinin 408'i, yani yüzde 82'si, İstanbul'un sosyal donatı ve teknik altyapı eksiklerini gidermeye yöneliktir.-
-15 Temmuz 2016 darbe girişiminin ardından İstanbul'un göbeğindeki askerî alanların şehir dışına taşınmasına karar verilmiş; milyonlarca metrekarelik bu alanların yeşil alan, kültür ve donatı alanı ile afet toplanma alanına dönüştürüleceği sözü verilmişti. Buna rağmen bu alanların yüzde 85'i lüks konut projelerine dönüştürülmüştür. Bu, Cumhuriyet tarihimizin en büyük talanlarından biridir.
-İstanbul'un geleceğini ipotek altına alacak Kanal İstanbul ve Yenişehir projesinden, ilçe büyüklüğündeki boş askerî alanların rant amaçlı yapılaşmaya açılmasına kadar pek çok konuda hem hukuki alanda hem de kamuoyu önünde yoğun bir mücadele yürüttük.”
* * *
Kanal İstanbul kapsamında anılan Sazlıdere Barajı’nın betonlaşması riski pahasına yapılaşmaya açılması, İmamoğlu’nun mektubunun öne çıkan kısmıydı. Ve tabii ki arşiv… Bundan 30 yıl önce, Erdoğan’ın “Kaçak yapılara ruhsat verip bağış alıyoruz” sözü, -internetin henüz gazete bürolarına girmediği bir dönem olması açısından da- sadece yakın siyasi tarihe ışık tutmakla kalmayıp “Nereden nereye” dedirtiyor.
