Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) ortak yazılı sınav sistemi ile ortaokul ve lise kademelerindeki ölçme ve değerlendirme süreçlerinde köklü bir değişikliğe gitti. İstanbul Ataşehir Ahmet Keleşoğlu Fen Lisesi'nde düzenlenen tanıtım programıyla kamuoyuna duyurulan yeni model, okullardaki birinci yazılı sınavlara sayılı günler kala milyonlarca öğrenci ve öğretmenin gündemine oturdu. Arama motorlarında "Ortak yazılı sınav sistemi nasıl uygulanacak?" ve "Hangi sınıflarda ortak sınav yapılacak?" sorularına yanıt arayan öğrenciler için yeni sistemin işleyişi, soru dağılım senaryoları ve kapsamı netleşti.
MEB ORTAK YAZILI SINAV SİSTEMİ NEDİR, NE ZAMAN BAŞLAYACAK?
Ortak yazılı sınav sistemi, Türkiye genelindeki ortaokul ve liselerde ölçme ve değerlendirme standartlarını tek bir merkezden uyumlu hale getirmeyi amaçlayan yeni bir sınav modelidir. Uygulama, 2026-2027 eğitim öğretim yılının 1. dönem 1. yazılı sınavlarından itibaren tüm okullarda eş zamanlı olarak yürürlüğe girecektir.
Millî Eğitim Bakan Yardımcısı Ömer Faruk Yelkenci, yeni sistemin tanıtımında yaptığı açıklamada ölçme ve değerlendirmeyi sadece dönem sonunda not verilen bir işlem olarak görmediklerini vurguladı. Yelkenci, bu yeni yaklaşımın eğitim süreçlerinin niteliğini artıran, hem öğrenciyi hem de öğretmeni geliştiren bütüncül bir süreç olarak kurgulandığını ifade etti.
ORTAK YAZILI SINAVLAR HANGİ SINIF VE DERSLERDE OLACAK?
Yeni sınav modeli ortaokul ve lise kademelerinde toplam 16 farklı branşı kapsayacak şekilde planlandı. Merkezi sınavlara (LGS ve YKS) hazırlık yılı olan 8. ve 12. sınıflar bu uygulamanın dışında tutulurken, ara sınıfların tamamı sisteme dahil edildi.
Ortaokullarda 5, 6 ve 7. sınıflarda ortak sınav yapılacak 6 ders şunlardır:
- Türkçe, Matematik, Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, İngilizce.
Liselerde 9, 10 ve 11. sınıflarda ortak sınav yapılacak 10 ders şunlardır:
- Türk Dili ve Edebiyatı, Matematik, Fizik, Kimya, Biyoloji, Tarih, Coğrafya, Felsefe, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, İngilizce.
YENİ ORTAK SINAV HER DERS VE SINIFLARDA OLACAK MI?
Milli Eğitim Bakanlığı'nın devreye aldığı soru havuzlu yeni ortak yazılı sistemi, okullardaki tüm dersleri ve tüm sınıf kademelerini kapsamıyor. Uygulama, 2026-2027 eğitim öğretim yılının 1. dönem 1. yazılılarından başlayarak yıl içindeki tüm yazılı dönemlerinde kalıcı olarak uygulanacak ancak sadece 5, 6, 7. sınıflar ile 9, 10 ve 11. sınıflardaki 16 temel branşta geçerli olacak.
Merkezi sınavlara hazırlık yılı olan 8. ve 12. sınıflar yeni sistemin dışında tutulurken; okullardaki seçmeli dersler ile Görsel Sanatlar, Müzik ve Beden Eğitimi gibi uygulamalı derslerde bu sistem uygulanmayacak. Ayrıca Türkçe, Edebiyat ve İngilizce derslerinin yazılı sınavları yeni sistemle yapılırken, konuşma ve dinleme becerilerini ölçen uygulama sınavları mevcut düzende ders öğretmenleri tarafından gerçekleştirilmeye devam edecek.
YENİ SİSTEMDE YAZILI SORULARI NASIL HAZIRLANACAK?
Yazılı sınav soruları tamamen açık uçlu ve yapay zekâ destekli bir altyapıyla oluşturulacak ancak tüm sorular doğrudan Bakanlık tarafından dayatılmayacak. Sene başında okul zümre öğretmenleri tarafından belirlenen konu-soru dağılım tablolarındaki senaryolara göre sınav kağıtları şekillendirilecek.
Seçilen senaryoda yer alan öğrenme çıktılarına yönelik 2 sınav sorusu, okuldaki zümre öğretmenlerinin ortak kararıyla bizzat öğretmenler tarafından yazılacak. Sınavdaki diğer sorular ise Bakanlığın oluşturduğu merkezi soru havuzundan, öğretmenlerin belirleyeceği zorluk seviyelerine (kolay, orta, zor) göre otomatik olarak çekilecek. Soruların puan değerleri ve güçlük dereceleri de yine öğrencisini tanıyan öğretmenlerin mesleki değerlendirmeleri doğrultusunda tayin edilecek.
EĞİTİMDE FIRSAT EŞİTLİĞİ HEDEFLENİYOR
Eğitim uzmanları ve sendika temsilcileri, birinci yazılılara sayılı günler kala duyurulan bu radikal değişikliğin sahada bazı uygulama krizlerine yol açabileceğine dikkat çekiyor. Eğitim yazarı Feray Aytekin Aydoğan, özellikle açık uçlu soruların doğası gereği öznel (sübjektif) değerlendirmeye açık olduğunu ve bu durumun okullar arası puanlama adaletsizliğini derinleştirebileceğini belirtiyor.
Eleştirilerin odak noktasında yer alan bir diğer unsur ise yapay zekâ destekli soru üretimi ve bölgesel eşitsizlikler. Hata payı barındıran yapay zekâ algoritmalarının soru havuzunda kullanılması teknik bir risk olarak görülürken; fiziki imkanları, laboratuvar koşulları ve öğretmen doluluk oranları birbirinden çok farklı olan devlet okulları ile özel okulların aynı standart ölçme araçlarıyla değerlendirilmesinin fırsat eşitliği ilkesiyle çeliştiği vurgulanıyor.
OBP PUANINI DOĞRUDAN ETKİLEYECEK
Medyada genellikle sadece ders ve sınıf listeleri üzerinden aktarılan yeni ortak yazılı sistemi, aslında Türkiye'deki lise (LGS) ve üniversiteye geçiş (YKS) sisteminin en kritik bileşenlerinden biri olan Okul Başarı Puanı (OBP) dengesini doğrudan değiştirecek teknik bir hamledir. Yıllardır devlet okullarındaki sıkı not politikasına karşılık bazı özel okullarda şişirilen yazılı notları, YKS sıralamalarında on binlerce kişilik adaletsiz kaymalara neden olmaktaydı. MEB, merkezi soru havuzundan çekilen sorularla özel okullardaki kontrolsüz "yüksek not verme" eğilimini dizginlemeyi ve okul türleri arasındaki yıl sonu başarı puanı uçurumunu dengelemeyi hedeflemektedir.
Bununla birlikte, açık uçlu soruların okunması ve puanlanması sürecinin hala okul içindeki öğretmenlerin inisiyatifinde kalması, "standartlaşma" hedefinin önündeki en büyük teknik darboğazdır. Çoktan seçmeli (test) sınavların aksine açık uçlu sınavlarda cevap anahtarlarının (rubriklerin) esnek yorumlanabilmesi, aynı cevaba iki farklı okulda farklı puanlar verilmesi riskini barındırmaktadır. Ayrıca eğitimde yapay zekâ entegrasyonunun pedagojik denetim süreçleri tamamlanmadan doğrudan not belirleyici sınavlara dahil edilmesi, müfredat kazanımlarıyla örtüşmeyen veya çeldiriciliği hatalı kurgulanmış soruların öğrencilerin akademik ortalamasını doğrudan etkilemesi gibi yeni hukuki ve teknik itiraz süreçlerini beraberinde getirecektir.
Yorumlar (0)