Merkezi sistem ekonomisi (veya merkezi planlamalı ekonomi), iktisadi sorunların ve kaynak tahsisinin arz-talep serbestisi yerine, devleti ve siyasal gücü yöneten merkezi otoritenin aldığı kararlarla çözümlediği bir sistemdir. Bu modelde toplumun neye ihtiyaç duyduğu, hangi malların ne miktarda üretileceği ve bölüşümün nasıl yapılacağını idari planlamalarla belirlenir.
Temel Özellikler ve İşleyiş Prensipleri
Sistemde üretim araçları, arazi, fabrikalar ve sermaye üzerindeki mülkiyet hakkı büyük ölçüde veya tamamen kamunun (devletin) elindedir. Özel mülkiyet ve bireysel girişimcilik serbest piyasadaki gibi belirleyici rol oynamaz. Piyasadaki fiyatlar ve üretim miktarları görünmez el (arz-talep dengesi) tarafından kendiliğinden oluşmaz. Kamu otoritesi tarafından hazırlanan bağlayıcı plan ve hedeflere göre yürütülür.
Fiyatlar serbest rekabet ortamında değil, kamu yönetimi tarafından idari kararlarla belirlenir. Karar birimi olarak kamu kurumlarının rasyonelliğinde kâr maksimizasyonundan ziyade toplumsal yararın ve kamu hedeflerinin sağlanması esastır. Üretimden elde edilen gelirin ve ürünlerin bölüşümü merkezi plan doğrultusunda organize edilir.
Muhabir: Ceyda BOZDAĞ





