NRC gazetesinde yayımlanan bir yazı, bu alışkanlığın sanatçılar için ne anlama geldiğini sorguluyor. NRC'nin klasik müzik yazarı, Hollanda'da katıldığı konserlerde dikkatini çeken bir durumu anlatıyor: "Konser biter bitmez salonun neredeyse tamamı ayağa kalkıyor ve sanatçıları alkışlıyor."
"GERÇEKTEN OLAĞANÜSTÜ BİR KONSERİ NASIL AYIRT EDECEĞİZ"
Oysa yazarın gözlemlerine göre Avrupa'nın başka ülkelerinde ayakta alkış, genellikle olağanüstü performanslara gösterilen özel bir takdir biçimi. Hollanda'da ise sıradan bir konserin ardından bile, aynı manzara yaşanabiliyor. Yazar şu soruyu soruyor: "Her konser ayakta alkışlanıyorsa, gerçekten olağanüstü bir konseri nasıl ayırt edeceğiz?"
YABANCI ŞEFİN SEVİNCİ KISA SÜRDÜ
Kanadalı orkestra şefi Peter Oundjian(*), Hollanda'daki ilk konserinin ardından bütün salonun ayağa kalktığını görünce çok sevinmiş. Ancak müzisyen arkadaşları hemen uyarmış: "Kendinizi kaptırmayın, Hollanda'nın her yerinde böyle!"
"SÜREKLİ AYAKTA ALKIŞLAMAK SANATA AYKIRI. BİZ MAKİNE DEĞİLİZ"
Hollanda Filarmoni Orkestrası'nın eski şefi Lorenzo Viotti ise daha sert konuşuyor: "Bu durumu dehşet verici buluyorum. Sürekli ayakta alkışlamak sanata aykırı. Biz makine değiliz, insanız. Bazen kötü de çalabiliriz."
NEDEN HERKES AYAĞA KALKIYOR: GEZELLIGHEID
Blokflüt sanatçısı Lucie Horsch'a göre bunun arkasında Hollanda kültürüne özgü gezelligheid anlayışı bulunuyor. Birlikte olmaktan, güzel vakit geçirmekten ve ortak bir deneyimi paylaşmaktan duyulan mutluluğu ifade eden bir kavram.
Horsch, Hollandalıların iyi bir konserle mükemmel bir konser arasındaki farkı bildiğini, ancak güzel bir akşam geçirme arzusunun bazen müziğe verdikleri tepkiyi etkilediğini söylüyor.
Besteci Camiel Jansen ise bu sürekli övgüden rahatsız. Ona göre sanatçı, her seferinde ayakta alkışlanırsa performansının gerçek karşılığını öğrenemiyor.
ALKIŞ VAR AMA SANATÇI SAHNEYE DÖNMEDEN SALON BOŞALIYOR
NRC yazarının dikkat çektiği en ilginç ayrıntı ise konser sonlarında yaşanıyor. Seyirciler büyük bir coşkuyla ayağa kalkıyor. Ancak sanatçılar sahne arkasına geçer geçmez alkışlar kesiliyor ve izleyiciler çıkışa yöneliyor. Yazar, bunun gerçek bir coşku ile alışkanlık haline gelmiş bir nezaket gösterisi arasındaki farkı ortaya koyduğunu düşünüyor.
Kemancı Liza Ferschtman ise sanatçıların alkışın kendisinden çok, ne kadar sürdüğüne, seyircilerin yüz ifadelerine ve konser sırasındaki dikkatine bakması gerektiğini belirtiyor.
ALKIŞ BİR BAŞARI ÖLÇÜSÜ MÜ
Yazının asıl tartışması burada düğümleniyor. Ayakta alkışlama, bir zamanlar olağanüstü performanslara verilen özel bir karşılıktı. Hollanda'da ise klasik müzik konserlerinin neredeyse değişmez kapanış törenine dönüşmüş durumda.
NRC yazarına göre bu alışkanlık, sanatçıların performanslarını değerlendirmesini zorlaştırıyor. Çünkü herkes ayakta alkışlanıyorsa ayakta alkışlanmanın ayrıcalığı kalmıyor.
TÜRKİYE'DE ALKIŞ ENFLASYONU VAR MI
Hollanda'da klasik müzik konserlerinin sonunda seyircilerin neredeyse otomatik olarak ayağa kalkması tartışılırken, Türkiye'de de alkış kültürü yıllardır eleştiriliyor. Ancak Türkiye'de durum biraz farklı. Bir yanda seyircinin yeterince alkışlamadığını söyleyen orkestra şefleri, diğer yanda gereksiz ve yanlış zamanda alkışlardan yakınan müzik yazarları var.
“TÜRKİYE'DEKİ SEYİRCİ ÇEKİNGEN”
Borusan İstanbul Filarmoni Orkestrası'nın eski sanat yönetmeni ve şefi Sascha Goetzel, 2018'de Cumhuriyet'e verdiği röportajda Türkiye ile Avrupa seyircisini karşılaştırdı. Goetzel, aynı konser programlarını Türkiye'de seslendirdiklerini ancak ayakta alkışlanmadıklarını, Amsterdam'da ise bütün salonun ayağa kalktığını anlattı. Ona göre Türkiye'deki klasik müzik dinleyicisi alkış konusunda daha çekingen davranıyordu.
“BİZ TÜRKLER ALKIŞLAMAYI SEVİYORUZ”
Müzik yazarı Şirel Ekşi ise 2016'da Habertürk'teki Alkış Merakı başlıklı yazısında farklı bir tablo çizdi.
Ekşi'ye göre Türkiye'de bazı seyirciler konseri dinlemekten çok alkışlamaya odaklanıyor. Eserlerin bölümleri arasında yapılan alkışlar müzisyenlerin konsantrasyonunu bozabiliyor.
Yazar, Efes Antik Tiyatro'da Royal Filarmoni Orkestrası'nı yöneten Gennadi Rozhdestvensky'nin yanlış zamanda alkışlayan seyircileri sözlü olarak uyardığını, Gürer Aykal'ın da benzer uyarılarına tanık olduğunu aktardı.
BEETHOVEN ÇALARKEN ŞEF SEYİRCİYE DÖNDÜ
Klasik müzik dergisi Andante'de 2012 yılında yayımlanan "Alkışlamak mı, alkışlamamak mı" başlıklı yazıda somut bir örnek verildi. 40. İstanbul Müzik Festivali'nde Deutsches Symphonie-Orchester Berlin'in seslendirdiği Beethoven'ın 3. Senfonisi'nin bölümleri arasında bazı seyirciler alkışladı. Orkestra şefi Sir Roger Norrington, her defasında seyirciye dönerek rahatsızlığını belli etti.





