Primer progresif afazi (PPA), başlangıçta yalnızca dil becerilerini hedef alan, yavaş ve ilerleyici seyreden nadir bir nörolojik hastalık. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi’nden Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Sultan Tarlacı, PPA’nın Alzheimer gibi diğer demans türlerinden farklı olarak önce dil işlevlerini etkilediğini söylüyor: “Zamanla diğer bilişsel alanlara yayılmadan önce konuşma ve dilde kelime kayıpları ile belirgin bozulmalara yol açar.” Tarlacı, çoğu zaman psikiyatrik bir sorunla karıştırılan ve erkeklerde kadınlara oranla iki kat daha sık görülen bu hastalığın tedavisinde Transkraniyal Manyetik Uyarım (TMU) yönteminin umut vadettiğini belirtiyor.
Primer progresif afazi nedir?
Birincil ilerleyen dil kaybı olarak da bilinen PPA, genellikle konuşma ve dil becerilerini etkileyen nadir bir nörolojik hastalık. Tarlacı’ya göre hastalığın en belirgin özelliği dil becerilerinde yavaş ve ilerleyici bir bozulma; bu bozulmalar genellikle dil üretiminde ya da anlama becerilerinde ortaya çıkıyor.
Psikiyatrik konuşma bozukluğuyla karıştırılabiliyor
Tarlacı, vakaların önemli bir kısmının psikiyatrik konuşma bozukluğu sanıldığını ve hastaların psikolojik nedenlerle konuşmak istemediğinin düşünüldüğünü söylüyor: “Bu şekilde karşılaştığımız vakalar var; 10 yıl boyunca psikolojik konuşma bozukluğu zannedildiği için o şekilde takip edilmiş. Genelde konuşma kaybı, kelime kaybı ve anlama kaybı olunca içe çekilme ile psikolojik sanılıyor. PPA başlangıçta yalnızca dil işlevlerini etkilerken, hastalığın ilerleyen aşamalarında diğer bilişsel işlevlerde de bozulmalar görülebilir.”
Erkeklerde iki kat daha sık görülüyor
Tarlacı, PPA’nın ilk kez 1982’de Türk asıllı sinirbilimci Marsel Mesulam tarafından tanımlandığını aktarıyor: “Marsel, PPA’yı demansın eşlik etmediği dil yetisi kaybı (afazi) olarak tanımladı. Ortalama olarak, dil kaybının ilk semptomların ortaya çıkmasından yaklaşık beş yıl sonra, PPA belleği ve diğer bilişsel fonksiyonları ve ayrıca davranışı etkilemeye başlar. Erkeklerde kadınlardan iki kat daha fazla görülür. PPA’lı insanlar genellikle karmaşık işler yapabilir ancak konuşma veya dil konusunda zorluk çekebilirler. Hastalık ilerledikçe, yazılı veya sözlü kelimeleri konuşma ve anlama zorlaşır.” Afazinin diğer türleri için afazi nedir? yazımıza göz atabilirsiniz.
Primer progresif afaziyi fark etmek için nelere dikkat edilmeli?
Tarlacı, hastaya ve yakınlarına şu işaretlere dikkat etmelerini öneriyor:
- Konuşurken kelimeleri bulmakta zorlanma ya da sık sık duraksama
- Kelimelerin veya cümlelerin anlamını kavramakta güçlük, kelime seçimlerinde ve ifadelerde belirsizlik
- Cümle yapısında bozulmalar, gramer hataları ya da eksik cümleler
- Sosyal etkileşimlerde ve günlük konuşmalarda zorluk, davranış ve ruh halinde değişiklikler
Uzman, PPA hastalarının iletişim zorlukları nedeniyle hayal kırıklığı ya da sosyal çekilme yaşayabildiğini belirtiyor: “Hastanın yaşadığı zorluklar karşısında empati ve sabır göstermek önemlidir. Dil bozuklukları kişisel ve duygusal bir etki yaratabilir, bu nedenle duygusal destek sağlamak büyük önem taşır.”
Tanı nasıl konuyor?
Tarlacı, PPA’nın tanısı ve yönetimi için bir nörolog ya da konuşma terapistiyle görüşmenin önemli olduğunu söylüyor. Uzmana göre hastanın hikayesi, beyin görüntüleme testleri ve dil testleriyle genellikle rahatlıkla tanı konulabiliyor.
Primer progresif afazide TMU tedavisi
Tarlacı, tedavi ve yönetim stratejilerinin hastalığın ilerlemesini yavaşlatabileceğini ve yaşam kalitesini artırabileceğini belirtiyor: “Bu bağlamda, Transkraniyal Manyetik Uyarım (TMU), PPA’da uygulanabilecek bir tedavi yöntemi olarak değerlendirilmektedir.”
Uzman, TMU’yu beyin bölgelerine manyetik alanlar uygulayarak sinir hücrelerinin aktivitesini düzenlemeyi amaçlayan, girişimsel olmayan bir nöromodülasyon yöntemi olarak tanımlıyor: “Uygulama sırasında, kafa derisine yerleştirilen bir bobin aracılığıyla beynin belirli bölgelerine kısa süreli manyetik darbeler gönderilir. TMU, beynin plastisite yeteneğini artırarak dil işleme ve konuşma becerilerinin iyileşmesine yardımcı olabilir. Beyindeki bozulmuş dil bölgelerinin işlevini destekleyerek, dil becerilerinde iyileşme sağlayabilir.” Tarlacı’ya göre TMU, genel bilişsel işlevleri desteklemeye ve dil bozukluklarıyla ilişkili hayal kırıklığı ve stresi azaltmaya da katkıda bulunabiliyor.





