Tekzip, en genel anlamıyla bir haber veya yayında yer alan bilgilerin ilgili kişi tarafından düzeltilmesi ya da yalanlanmasıdır. Hukuki açıdan ise kişilerin şeref ve haysiyetini ihlal eden veya kişiler hakkında gerçeğe aykırı ifadeler içeren yayınlara karşı kullanılan “düzeltme ve cevap hakkını” ifade eder.
Basın özgürlüğü kapsamında haber yapma ve eleştirme hakkı bulunurken, bu özgürlüğün kişilik haklarına zarar verecek şekilde kullanılmaması gerekiyor. Bir yayın nedeniyle kişinin itibarı, şeref ve haysiyeti zarar görmüşse ilgili kişi, belirli şartlar altında kendi cevabının yayımlanmasını talep edebiliyor.
5187 sayılı Basın Kanunu’nun 14. maddesinde düzenlenen düzeltme ve cevap hakkı, bu kapsamda önemli hukuki güvencelerden biri olarak öne çıkıyor.
TEKZİP METNİ NE İŞE YARAR?
Tekzip metninin temel amacı, kamuoyuna ulaşan yanlış veya gerçeğe aykırı bir bilginin düzeltilmesini sağlamaktır.
Bu nedenle hazırlanan metinde;
- Hangi yayına cevap verildiğinin açıkça belirtilmesi,
- Gerçeğe aykırı olduğu düşünülen bilgilerin açıklanması,
- Doğru bilgilerin ortaya konulması,
- Kişilik haklarına yönelik ihlalin düzeltilmesinin talep edilmesi
gibi unsurların bulunması önem taşıyor. Tekzip metninin kendisinin de hukuka uygun olması gerekiyor. Metnin suç unsuru içermemesi ve üçüncü kişilerin hukuken korunan menfaatlerini ihlal etmemesi gerekiyor.
TEKZİP HAKKI KİMLER TARAFINDAN KULLANILABİLİR?
Düzeltme ve cevap hakkından, hakkında yayın yapılan ve bu yayın nedeniyle zarar gören kişiler yararlanabiliyor.
Temel olarak iki durum öne çıkıyor:
- Kişinin şeref ve haysiyetini ihlal eden bir yayın yapılması,
- Kişi hakkında gerçeğe aykırı bir yayına yer verilmesi.
Bu şartlardan birinin gerçekleşmesi, düzeltme ve cevap hakkının gündeme gelmesi için yeterli olabiliyor.
Hakkında yayın yapılan kişi tekzip hakkını kullanamadan hayatını kaybederse, mevzuatta öngörülen şartlar çerçevesinde bu hak mirasçıları tarafından da kullanılabiliyor.
TEKZİP METNİ NASIL HAZIRLANIR?
Tekzip metni hazırlanırken öncelikle cevap verilmek istenen haber veya yayının açık şekilde belirlenmesi gerekiyor. Ardından hangi bilgilerin gerçeğe aykırı olduğu ve neden düzeltilmesi gerektiği anlatılmalı.
Metnin, yalnızca karşı tarafı suçlayan veya yeni bir tartışma yaratan ifadelerden oluşmaması gerekiyor. Amaç, yayımdaki yanlışlığın düzeltilmesi ve zarar gören kişinin açıklamasının okuyucuya ulaştırılması olmalı.
Ayrıca tekzip metninin uzunluğu konusunda da yasal sınırlamalar bulunuyor. Düzeltme ve cevap yazısı, kural olarak buna neden olan yazıdan daha uzun olamıyor. Kanunda ayrıca kısa yazı, resim veya karikatürler bakımından özel bir uzunluk sınırı öngörülüyor.
TEKZİP BAŞVURUSU NASIL YAPILIR?
Süreli yayınlarda yayımlanan bir içerik nedeniyle düzeltme ve cevap hakkını kullanmak isteyen kişinin öncelikle ilgili yayının sorumlu müdürüne başvurması gerekiyor.
Başvuru;
- Noter aracılığıyla,
- Taahhütlü posta yoluyla,
- Yayının yönetim yerine elden teslim edilerek
yapılabiliyor. Elden teslim edilmesi halinde başvurunun alındığına ilişkin belgenin alınması, sürecin ispatı açısından önem taşıyor.
BAŞVURU İÇİN NE KADAR SÜRE VAR?
Düzeltme ve cevap hakkının kullanılabilmesi için belirli sürelerin geçirilmemesi gerekiyor. Basın Kanunu kapsamında, kişilik haklarını ihlal eden veya gerçeğe aykırı olduğu ileri sürülen yayının kamuya sunulmasından itibaren iki ay içerisinde sorumlu müdüre başvurulması gerekiyor.
Hakkında yayın yapılan kişinin hayatını kaybetmesi halinde ise mevzuatta mirasçılar bakımından ayrıca süre düzenlemesi bulunuyor.
Bu sürelerin geçirilmesi, düzeltme ve cevap hakkının kullanılmasını engelleyebileceğinden başvuru tarihinin dikkatle takip edilmesi önem taşıyor.
TEKZİP YAYIMLANMAZSA NE OLUR?
Kişinin yaptığı başvuruya rağmen düzeltme ve cevap metni yayımlanmazsa veya kanunda öngörülen kurallara uygun şekilde yayımlanmazsa yargı yoluna başvurulabiliyor.
Bu aşamada ilgili kişinin Sulh Ceza Hakimliğine başvurması mümkün. Ancak yargı yoluna gidilmeden önce ilgili yayın organının sorumlu müdürüne gerekli başvurunun yapılmış olması gerekiyor.
Hakimliğe yapılan başvurunun ardından süreç, mevzuatta belirtilen usul ve süreler çerçevesinde değerlendiriliyor.
TEKZİP HANGİ YAYINDA YAYIMLANIR?
Düzeltme ve cevap metninin, tekzibe konu olan yayının yayımlandığı basın aracında yayımlanması gerekiyor. Dolayısıyla gazete veya dergide yer alan bir haber nedeniyle tekzip hakkı kullanılıyorsa, cevap metninin ilgili süreli yayında okuyucuya sunulması amaçlanıyor.
Bir yayın birden fazla yerde basılmışsa, kanunda öngörülen şartlar doğrultusunda düzeltme ve cevabın ilgili yayınlarda yayımlanması söz konusu olabiliyor.
İNTERNET HABERLERİNDE TEKZİP SÜRECİ
Günümüzde tekzip konusu yalnızca basılı gazete ve dergilerle sınırlı değil. İnternet ortamında yayımlanan haber ve içerikler nedeniyle de kişilerin haklarının korunmasına yönelik hukuki başvuru yolları bulunuyor.
İnternet yayınlarında uygulanacak süreç, içeriğin niteliğine ve ilgili mevzuata göre değişebiliyor. Bu nedenle internet haberleri bakımından içerik sağlayıcı, yer sağlayıcı ve diğer sorumlulara ilişkin düzenlemelerin ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
Özellikle içeriğin kaldırılması, erişimin engellenmesi veya cevap hakkının kullanılması gibi taleplerde güncel mevzuat hükümlerinin dikkate alınması önem taşıyor.
TEKZİP METNİNDE NELERE DİKKAT EDİLMELİ?
Hazırlanacak metnin yalnızca hukuki açıdan değil, gazetecilik ve iletişim açısından da açık ve anlaşılır olması gerekiyor.
İyi hazırlanmış bir tekzip metninde şu unsurların bulunması yararlı olur:
- Tekzibe konu haberin başlığı veya yayım tarihinin belirtilmesi,
- Yanlış olduğu ileri sürülen bilginin açıkça gösterilmesi,
- Doğru bilginin kısa ve anlaşılır biçimde açıklanması,
- Kişinin neden cevap verme ihtiyacı duyduğunun ortaya konulması,
- Üçüncü kişilerin haklarını ihlal edecek ifadelerden kaçınılması,
- Hakaret veya suç oluşturabilecek ifadelerin kullanılmaması,
- Metnin kanunda öngörülen uzunluk sınırlarına uygun hazırlanması.
Tekzip, yeni bir polemik oluşturmak yerine yanlış veya gerçeğe aykırı olduğu ileri sürülen yayının düzeltilmesine yönelik hazırlanmalıdır.
Yorumlar (0)