İstanbul'un Sarıyer ilçesinde bulunan Telli Baba Türbesi, özellikle evlilik ve kısmet dileğiyle ziyaret edilen tarihî mekânlar arasında yer alıyor. Rumelikavağı'ndaki türbede kimin yattığına ilişkin farklı rivayetler anlatılırken, gelin teli geleneği yıllardır sürdürülüyor. Telli Baba'nın kimliği, türbenin hikâyesi, ziyaret gelenekleri ve ulaşım bilgileri merak edilen konular arasında bulunuyor.

İstanbul Boğazı'nın Karadeniz'e açılan bölümüne yakın konumda bulunan Telli Baba Türbesi, Sarıyer'in en çok bilinen ziyaret yerlerinden biri. Rumelikavağı Mahallesi'ndeki türbe, özellikle evlenmek isteyenlerin ve çeşitli dileklerle dua edenlerin uğrak noktası olarak tanınıyor. Telli Baba'nın Fatih Sultan Mehmed döneminde yaşadığı, Osmanlı ordusunda imamlık yaptığı veya türbede aslında genç bir kadının bulunduğu yönünde farklı anlatılar bulunuyor. Tarihî kaynaklar ise türbede yatan kişinin kimliğini kesin biçimde ortaya koymuyor.

Telli Baba'nın kimliği ve hayatına ilişkin bilgiler

Telli Baba, İstanbul'un Sarıyer ilçesindeki türbesiyle tanınan, halk arasında manevi değeri bulunan bir şahsiyet olarak kabul ediliyor. Hakkındaki yaygın anlatılardan birine göre gerçek adı Abdullah Efendi olan Telli Baba, Fatih Sultan Mehmed döneminde Osmanlı ordusunda imamlık yaptı. Aynı rivayette savaş sırasında hayatını kaybettiği anlatılıyor.

Bazı anlatılarda Telli Baba'nın Kadiri tarikatıyla bağlantılı bir dinî şahsiyet olduğu belirtiliyor. Ancak doğum tarihi, ölüm tarihi ve yaşadığı döneme ilişkin kesin tarihî kayıtlar bulunmuyor. Sarıyer Belediyesinin yayımladığı yaşam rehberinde de türbede yatan kişinin kimliğinin bilinmediği ifade ediliyor.

Telli Baba Türbesi'nin İstanbul'daki konumu

Telli Baba Türbesi, İstanbul'un Avrupa Yakası'nda, Sarıyer ilçesine bağlı Rumelikavağı Mahallesi'nde bulunuyor. Boğaz kıyısına yakın bir konumda yer alan ziyaretgâh, Rumelikavağı girişindeki yolun üst tarafında bulunuyor. Türbenin çevresi, İstanbul Boğazı ve Karadeniz girişine yakın konumuyla da tanınıyor.

Ziyaret yerine Sarıyer merkezinden Rumelikavağı yönüne ilerleyerek ulaşılabiliyor. Toplu taşımayla gitmek isteyenler için Hacıosman metro istasyonundan Sarıyer ve Rumelikavağı yönüne hareket eden otobüsler ulaşım seçenekleri arasında yer alıyor. Bölgedeki Telli Baba durağı, türbeye ulaşmak için kullanılan noktalardan biri.

Telli Baba Türbesi'nin hikâyesi ve tarihî rivayetler

Telli Baba hakkında anlatılan hikâyelerin en yaygın olanı, Osmanlı döneminde yaşayan Abdullah Efendi adlı bir imamla ilgili. Rivayete göre Fatih Sultan Mehmed'in ordusunda görev yapan Abdullah Efendi, savaş sırasında hayatını kaybetti. Başında taşıdığı teller nedeniyle zamanla Telli Baba adıyla anıldığı söyleniyor.

Bununla birlikte türbenin hikâyesi yalnızca bu anlatıyla sınırlı değil. Sarıyer'in yerel tarihine ilişkin kaynaklarda, burada bir genç kadının gömülü olabileceğine dair farklı bir rivayete de yer veriliyor. Tarihçi Reşad Ekrem Koçu da Telli Baba'nın kimliğinin kesin olarak belirlenemediğine dikkat çekmişti.

Telli Gelin hikâyesi ve türbede yatan kişinin kimliği

Telli Baba Türbesi'yle ilişkilendirilen bir başka hikâyede, Rumelikavağı'nda yaşayan bir Rum kızının Türk bir balıkçı gence âşık olduğu anlatılıyor. Rivayete göre genç kadın, bulunduğu yerden deniz yoluyla ayrılmaya çalışırken kayığı battı ve boğularak hayatını kaybetti. Cenazesinin kıyıya vurmasının ardından bugünkü türbenin bulunduğu bölgeye defnedildiği söyleniyor.

Bu anlatım nedeniyle ziyaret yerinin geçmişte Telli Gelin olarak anılmış olabileceği de ileri sürülüyor. Sarıyer Belediyesinin eski faaliyet raporunda, türbede bir gelinin yattığına ilişkin yerel anlatıya yer veriliyor. Ancak bu hikâye, türbede yatan kişinin kimliğini kanıtlayan tarihî bir belge niteliği taşımıyor.

Telli Baba'nın gelin teli ve kısmet geleneği

Telli Baba Türbesi'nin en belirgin özelliklerinden biri, ziyaret sırasında kullanılan gelin telleri. Özellikle evlenmek isteyen kişiler türbeye giderek dua ediyor ve gelenek kapsamında sanduka üzerindeki tellerden küçük bir parça alıyor. Dileği gerçekleşen ziyaretçilerin daha sonra türbeye yeni gelin teli getirdiği anlatılıyor.

Bu uygulama, İstanbul'un halk kültüründe uzun yıllardır varlığını sürdürüyor. Türbeye yalnızca evlilik amacıyla değil, farklı dileklerle dua etmek için gelenler de bulunuyor. Gelin tellerinin kullanılması, Telli Baba'nın adının evlilik ve kısmet geleneğiyle birlikte anılmasında önemli yer tutuyor.

Telli Baba Türbesi'nin tarihî geçmişi ve korunma kararı

Telli Baba Türbesi'nin ilk olarak hangi tarihte inşa edildiği kesin olarak bilinmiyor. Reşad Ekrem Koçu'nun aktardığı tarihî bilgilerde, türbenin 1945 yılında Mermerci Hasan Yılmaz tarafından imar edildiğini belirten bir kitabeden söz ediliyor. Yerel tarih çalışmalarında ise mezarın daha sonraki dönemlerde onarılarak türbe hâline getirildiğine ilişkin bilgiler bulunuyor.

İstanbul III Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu, 22 Mart 2018 tarihli kararıyla Telli Baba Türbesi'ni korunması gerekli kültür varlığı olarak tescil etti. Kurul, yapının koruma grubunu II. grup olarak belirledi. Böylece Rumelikavağı'ndaki ziyaretgâhın kültürel miras niteliği resmî kararla kayıt altına alındı.

Telli Baba Türbesi'ne ulaşım ve ziyaret bilgileri

Telli Baba Türbesi'ne gitmek isteyenler, İstanbul'un Avrupa Yakası'ndan Sarıyer ve Rumelikavağı güzergâhını kullanabiliyor. M2 Yenikapı-Hacıosman metro hattıyla Hacıosman'a ulaştıktan sonra bölgeye giden otobüslere aktarma yapılabiliyor. Özel araçla gelenler ise Sarıyer sahil yolundan Rumelikavağı yönüne ilerleyebiliyor.

Türbe, ziyaretçilerin dua ettiği ve gelin teli geleneğini sürdürdüğü küçük bir ziyaret alanından oluşuyor. Giriş genellikle ücretsiz olarak belirtilirken ziyaret saatleri dönemsel olarak değişebiliyor. Türbeyi ziyaret edecek kişilerin güncel saatleri önceden kontrol etmesi gerekiyor.

Muhabir: Haber Servisi