Topal Osman Paşa Kimdir? Hayatı, Sadrazamlığı ve Dönemin Önemli Olayları

Topal Osman Paşa Kimdir?

Topal Osman Paşa, 26 Ekim 1733 tarihinde Leylan, Kerkük yakını'da hayatını kaybetmiş bir Osmanlı sadrazamıdır. Tarihte Sadrazam olarak yer alır. Babası bilinmiyor'dur. Kabri: İmam Kasım Camii haziresi, Kerkük.

Topal Osman Paşa, 1731-1732 yıllarında I. Mahmud'un sadrazamlığını yapan, 1733'te Bağdat kuşatmasını kaldıran ve Kerkük yakınında ölen veziriazamdır.

com.com.tr

Topal Osman Paşa Hayatındaki Dönüm Noktaları

• 1663: Mora'da doğdu. Kaynakların bir kısmı doğum yılını 1664 olarak verir; ailesinin Konya'dan Mora'ya yerleşmiş olduğu kaydedilir.
• 1690: Mısır'a gönderilirken İspanyol korsanları tarafından esir alındı ve Malta'ya götürüldü; bacağından aldığı yara yüzünden ömrünün sonuna kadar topal kaldı. Olayın tarihi kaynaklarda farklı verilir.
• 1711: Rusya ile yapılan Prut seferine katıldı.
• 1715: Turhala beylerbeyiliğine getirildi ve Mora'nın Venedik'ten geri alınması harekâtına katıldı.
• 1718: Pasarofça Antlaşması imzalandı; ardından Bosna valiliğine getirildi.
• Eylül 1730: İstanbul'da Patrona Halil ayaklanması çıktı; III. Ahmed tahttan indirildi, I. Mahmud tahta geçti ve sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa öldürüldü.
• 21 Eylül 1731: I. Mahmud tarafından sadrazamlığa getirildi.
• 21 Ekim 1731: Humbaracı Ocağı'nın Batı usullerine göre düzenlenmesi için, Osmanlı hizmetinde Ahmed Paşa adını almış Fransız asıllı subayı İstanbul'a çağırdı.
• 10 Ocak 1732: Bağdat valisi Ahmed Paşa ile İran tarafı arasında antlaşma imzalandı; Tebriz, Kirmanşah ve Hemedan İran'a bırakıldı, Gence, Tiflis ve Dağıstan Osmanlı Devleti'nde kaldı.
• 12 Mart 1732: Sadaretten alındı; yerine Hekimoğlu Ali Paşa getirildi.
• 1732: Yılın sonlarında doğu cephesinin serdarlığına getirildi.
• 1732: Nâdir Han Bağdat'ı kuşattı; kuşatma yaklaşık yedi ay sürdü.
• 19 Temmuz 1733: Dicle boyunda yapılan muharebede Nâdir Han'ı yendi ve Bağdat üzerindeki kuşatmayı kaldırdı. Muharebe Ducum ve Sâmerrâ adlarıyla anılır.
• 24 Ekim 1733: Kerkük yakınındaki Leylan yöresinde Nâdir Han ile ikinci karşılaşma başladı.
• 26 Ekim 1733: Leylan Muharebesi İran ordusunun üstünlüğüyle sonuçlandı; Topal Osman Paşa muharebe alanında öldü.
• 1733: Kerkük'te İmam Kasım Camii haziresindeki türbeye defnedildi. Kaynakların bir kısmı naaşının önce Bağdat'a gönderildiğini kaydeder.

Topal Osman Paşa Kronolojisi

Tarih	Olay
1663	Mora'da doğdu. Kaynakların bir kısmı doğum yılını 1664 olarak verir; ailesinin Konya'dan Mora'ya yerleşmiş olduğu kaydedilir.
1680	Saray hizmetine girdi; bahçe ve muhafaza hizmetlerinde bulunduktan sonra pandorbaşılığa getirildi.
1690	Mısır'a gönderilirken İspanyol korsanları tarafından esir alındı ve Malta'ya götürüldü; bacağından aldığı yara yüzünden ömrünün sonuna kadar topal kaldı. Olayın tarihi kaynaklarda farklı verilir.
1699	Karlofça Antlaşması ile doğduğu Mora yarımadası Venedik'e bırakıldı.
1711	Rusya ile yapılan Prut seferine katıldı.
1714	Mora yönünde martolosbaşılığa getirildi.
1715	Turhala beylerbeyiliğine getirildi ve Mora'nın Venedik'ten geri alınması harekâtına katıldı.
1716	Mora seraskerliğine getirildi; Venedik donanmasının Mora kalelerine yönelik girişimlerini önlediği kaydedilir.
1718	İnebahtı kale muhafızlığına tayin edildi.
1718	Pasarofça Antlaşması imzalandı; ardından Bosna valiliğine getirildi.
1721	Rumeli valiliğine getirildi.
1727	İkinci kez Bosna valiliğine tayin edildi.
1728	Vidin valiliğine geçti.
Eylül 1730	İstanbul'da Patrona Halil ayaklanması çıktı; III. Ahmed tahttan indirildi, I. Mahmud tahta geçti ve sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa öldürüldü.
1730	Ayaklanma taraftarlarının batı Balkanlar'da tasfiyesinde rol aldı.
21 Eylül 1731	I. Mahmud tarafından sadrazamlığa getirildi.
1731	Başkentte narh denetimi sıkılaştırıldı, ocak kayıtları elden geçirildi ve asayiş tedbirleri artırıldı.
21 Ekim 1731	Humbaracı Ocağı'nın Batı usullerine göre düzenlenmesi için, Osmanlı hizmetinde Ahmed Paşa adını almış Fransız asıllı subayı İstanbul'a çağırdı.
10 Ocak 1732	Bağdat valisi Ahmed Paşa ile İran tarafı arasında antlaşma imzalandı; Tebriz, Kirmanşah ve Hemedan İran'a bırakıldı, Gence, Tiflis ve Dağıstan Osmanlı Devleti'nde kaldı.
1732	Humbaracı Ahmed Paşa İstanbul'a geldi ve humbaracıbaşılığa getirildi.
12 Mart 1732	Sadaretten alındı; yerine Hekimoğlu Ali Paşa getirildi.
1732	Trabzon valiliğine getirildi; kaynaklarda ayrıca Tiflis valiliği de kaydedilir.
1732	Erzurum valiliğine tayin edildi; eyalet, doğu cephesindeki harekâtın ana üssüydü.
1732	Yılın sonlarında doğu cephesinin serdarlığına getirildi.
1732	Nâdir Han Bağdat'ı kuşattı; kuşatma yaklaşık yedi ay sürdü.
19 Temmuz 1733	Dicle boyunda yapılan muharebede Nâdir Han'ı yendi ve Bağdat üzerindeki kuşatmayı kaldırdı. Muharebe Ducum ve Sâmerrâ adlarıyla anılır.
1733	Zaferin ardından ordunun önemli bir bölümünün bölgelerine dönmesine izin verildi.
24 Ekim 1733	Kerkük yakınındaki Leylan yöresinde Nâdir Han ile ikinci karşılaşma başladı.
26 Ekim 1733	Leylan Muharebesi İran ordusunun üstünlüğüyle sonuçlandı; Topal Osman Paşa muharebe alanında öldü.
1733	Kerkük'te İmam Kasım Camii haziresindeki türbeye defnedildi. Kaynakların bir kısmı naaşının önce Bağdat'a gönderildiğini kaydeder.
1735	Humbaracı Ahmed Paşa, Humbaracı Ocağı'nın düzenlenmesiyle görevlendirildi; sadaretinde başlatılan çalışma böylece sürdürüldü.
1736	Nâdir Han İran tahtına çıktı ve Nâdir Şah adıyla anıldı.
1746	Osmanlı Devleti ile İran arasındaki savaş antlaşmayla sona erdi; sınır 1639 yılında çizilen hatta döndü.

Topal Osman Paşa Döneminde Yapılan Savaşlar ve Seferler

Yıl	Savaş veya sefer	Taraf	Sonuç
1711	Prut Seferi	Rusya Çarlığı	Osmanlı lehine sonuçlandı; Kariyerinin bilinen ilk büyük harekâtıdır.
1715	Mora Harekâtı	Venedik Cumhuriyeti	Mora yarımadası geri alındı; Turhala beylerbeyi olarak katıldı; doğduğu bölgenin geri alınmasına katılması kariyerinde ayrıca anılır.
1716	Mora Savunması	Venedik Cumhuriyeti	Yarımada elde tutuldu; Mora seraskeri olarak Venedik donanmasının kalelere yönelik girişimlerini önlediği kaydedilir.
19 T	Ducum Muharebesi	Nâdir Han kuvvetleri	Osmanlı üstünlüğü; Bağdat kuşatması kaldırıldı; Yabancı kaynaklarda Sâmerrâ Muharebesi adıyla anılır. Kaynaklar İran tarafının kaybını otuz bine yakın ölü ve yaralı olarak verir.
24-2	Leylan Muharebesi	Nâdir Han kuvvetleri	İran üstünlüğü; Osmanlı ordusu ağır kayıp verdi; Kerkük Muharebesi adıyla da anılır. Topal Osman Paşa 26 Ekim 1733 tarihinde muharebe alanında öldü.

Antlaşmalar

Yıl	Antlaşma	Taraf	Not
10 O	Ahmed Paşa Antlaşması	İran	1730 yılında başlayan savaşı sona erdirdi. Tebriz, Kirmanşah ve Hemedan İran'a bırakıldı; Gence, Tiflis ve Dağıstan Osmanlı Devleti'nde kaldı. Antlaşmayı Bağdat valisi Ahmed Paşa yaptı; hükümlere gelen tepki, sadrazamın azlinin gerekçelerinden biri oldu.

Topal Osman Paşa Eserleri

Eser	Tür	Yıl	Yer	Not
Humbaracı Ocağı'nın Batı usulünde düzenlenmesi	kurum	1731	İstanbul	Ocağın yeniden düzenlenmesi için Osmanlı hizmetinde Ahmed Paşa adını almış Fransız asıllı subay 21 Ekim 1731 tarihinde İstanbul'a çağrıldı. Çalışma Hekimoğlu Ali Paşa döneminde sürdürüldü ve genişletildi.
Topal Osman Paşa Türbesi	türbe	1733	İmam Kasım Camii haziresi, Kerkük	Leylan Muharebesi'nde ölümünün ardından buraya defnedildi. Yapı bugün de aynı yerdedir.
Başkentte narh ve asayiş düzenlemesi	düzenleme	1731-1732	İstanbul	Patrona Halil ayaklanmasından sonra fiyat denetimi sıkılaştırıldı, ocak defterlerindeki usulsüz kayıtlar temizlendi ve başkente kontrolsüz geliş sınırlandı.

Topal Osman Paşa Ailesi

• Babası: (Kaynaklarda adı geçmiyor; ailenin Konya'dan Mora'ya yerleştiği belirtilir)
• Annesi: (Kaynaklarda adı geçmiyor)

Topal Osman Paşa Döneminin İlkleri

• Humbaracı Ocağı'nın Batı usulünde düzenlenmesi için Avrupalı bir subayı çağıran ilk sadrazam 21 Ekim 1731
• Nâdir Han'ı muharebe meydanında yenen tek Osmanlı komutanı 19 Temmuz 1733
• Mora'da doğup aynı yarımadanın geri alınmasına katılan sadrazam 1715 harekâtı
• Azlinden sonra doğu cephesinin serdarlığına getirilen sadrazamlardan biri 1732 sonu
• Yetmiş yaşında cephede ordu yöneten ve muharebe alanında ölen veziriazam 26 Ekim 1733

Kaynak: com.com.tr