Turgut Özal Kimdir? Hayatı, Cumhurbaşkanlığı Dönemi ve Önemli Olaylar

Turgut Özal Kimdir?

Turgut Özal, 13 Ekim 1927 tarihinde Malatya'da doğmuş ve 17 Nisan 1993 tarihinde Ankara'da 65 yaşında hayatını kaybetmiş bir Türkiye Cumhurbaşkanıdır. Tarihte 8. Cumhurbaşkanı olarak yer alır. Babası Mehmet Sıddık Özal, annesi Hafize Özal'dır. Kendisinden önce Kenan Evren, sonra ise Süleyman Demirel bu makama geçmiştir. Kabri: Turgut Özal Anıt Mezarı, Topkapı, İstanbul.

Turgut Özal, 1989-1993 yıllarında görev yapan sekizinci Cumhurbaşkanı, 1983-1989 arasında Başbakan ve 24 Ocak Kararları'nın hazırlayıcısıdır.

com.com.tr

Turgut Özal Hayatındaki Dönüm Noktaları

• 13 Ekim 1927: Malatya'da doğdu. Babası Mehmet Sıddık Özal, annesi Hafize Hanım'dır.
• 1950: İstanbul Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Bölümü'nden mezun oldu; Elektrik İşleri Etüt İdaresi'nde göreve başladı.
• 1952: Mühendislik ekonomisi alanında uzmanlık eğitimi için ABD'ye gönderildi.
• 1954: Semra Yeğinmen ile evlendi.
• 1961: Askerlik hizmetini Millî Savunma Bakanlığı Bilimsel Danışma Kurulu üyesi olarak yaptı; Devlet Planlama Teşkilatı'nın kuruluş çalışmalarına katıldı.
• 1967: Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı'na atandı; görevi 1971 yılına kadar sürdü.
• 1971: Dünya Bankası'nda danışman olarak çalışmaya başladı (1971-1973).
• 1976: Sabancı Holding'de genel koordinatör oldu.
• 1977: Genel seçimlerde Millî Selamet Partisi'nden İzmir milletvekili adayı oldu, seçilemedi.
• 3 Aralık 1979: Demirel hükûmetinde Başbakanlık Müsteşarlığı'na atandı; DPT Müsteşarlığı'nı vekâleten yürüttü.
• 24 Ocak 1980: Hazırladığı 24 Ocak Kararları açıklandı; Türk lirası yüzde 32,7 devalüe edildi, ihracata dayalı büyüme modeline geçildi.
• 12 Eylül 1980: Türk Silahlı Kuvvetleri yönetime el koydu; Demirel hükûmeti görevden uzaklaştırıldı.
• 21 Eylül 1980: Bülend Ulusu hükûmetinde ekonomik işlerden sorumlu Başbakan Yardımcısı oldu.
• 14 Temmuz 1982: Başbakan Yardımcılığı görevinden istifa etti.
• 20 Mayıs 1983: Anavatan Partisi'ni kurdu ve genel başkanı oldu.
• 6 Kasım 1983: Genel seçimde Anavatan Partisi yüzde 45,14 oy ve 211 milletvekili ile tek başına iktidara geldi.
• 13 Aralık 1983: 45. Hükûmet'i kurdu; Türkiye Cumhuriyeti'nin on dokuzuncu Başbakanı oldu.
• 1 Ocak 1985: Katma Değer Vergisi Kanunu yürürlüğe girdi.
• 3 Ocak 1986: İstanbul Menkul Kıymetler Borsası işlemlere başladı.
• 14 Nisan 1987: Türkiye, Avrupa Topluluğu'na tam üyelik başvurusu yaptı.
• 6 Eylül 1987: Siyasi yasakların kaldırılması halk oylamasında yüzde 50,16 ile kabul edildi; Anavatan Partisi hayır kampanyası yürütmüştü.
• 29 Kasım 1987: Erken genel seçimde Anavatan Partisi yüzde 36,31 oy ve 292 milletvekili ile yeniden tek başına iktidar oldu.
• 21 Aralık 1987: 46. Hükûmet'i kurdu.
• Ocak 1988: Davos'ta Yunanistan Başbakanı Andreas Papandreu ile görüştü; Davos süreci başladı.
• 18 Haziran 1988: Ankara'daki Anavatan Partisi Büyük Kongresi'nde Kartal Demirağ'ın silahlı saldırısına uğradı; sağ elinden yaralandı.
• 3 Temmuz 1988: Fatih Sultan Mehmet Köprüsü'nü açtı.
• 26 Mart 1989: Yerel seçimlerde Anavatan Partisi yüzde 21,80 oyla üçüncü sıraya düştü.
• Haziran 1989: Bulgaristan'dan 300 binden fazla Türk'ün göçü başladı; Türkiye sınırı açtı.
• 31 Ekim 1989: TBMM'de üçüncü turda 263 oyla Türkiye Cumhuriyeti'nin sekizinci Cumhurbaşkanı seçildi; SHP ve DYP oylamaya katılmadı.
• 9 Kasım 1989: TBMM'de yemin ederek Cumhurbaşkanlığı görevine başladı; aynı gün Berlin Duvarı yıkıldı.
• 2 Ağustos 1990: Irak Kuveyt'i işgal etti; Türkiye BM yaptırımlarına katıldı, Kerkük-Yumurtalık boru hattı kapatıldı.
• 17 Ocak 1991: Körfez Savaşı'nda hava harekâtı başladı; İncirlik Üssü koalisyon uçaklarına açıldı.
• Nisan 1991: Çekiç Güç adıyla bilinen çok uluslu güç İncirlik ve Pirinçlik üslerinde konuşlandı.
• 12 Nisan 1991: 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kabul edildi; TCK 141, 142, 163. maddeleri ve Türkçe dışındaki dillerde yayın yasağı kaldırıldı.
• 23 Haziran 1991: Mesut Yılmaz 48. Hükûmet'i kurdu.
• 20 Ekim 1991: Genel seçimde Doğru Yol Partisi birinci oldu; Anavatan Partisi'nin sekiz yıllık iktidarı sona erdi.
• 20 Kasım 1991: Süleyman Demirel başkanlığında DYP-SHP koalisyonu, 49. Hükûmet göreve başladı.
• 16 Nisan 1992: Suikast girişiminin faili Kartal Demirağ, Özal'ın affetmesiyle serbest kaldı.
• 25 Mayıs 1992: Türkiye ile Rusya Federasyonu arasında İlişkilerin Esasları Hakkında Antlaşma Moskova'da imzalandı.
• 25 Haziran 1992: İstanbul Zirvesi'nde Karadeniz Ekonomik İşbirliği on bir ülkenin katılımıyla kuruldu.
• 25 Temmuz 1992: Atatürk Barajı'nın ilk iki ünitesi hizmete girdi.
• 15 Nisan 1993: Özbekistan, Kırgızistan, Kazakistan, Türkmenistan ve Azerbaycan'ı kapsayan on iki günlük Orta Asya gezisinden Ankara'ya döndü.
• 17 Nisan 1993: Ankara'da öldü; resmî açıklamaya göre ölüm nedeni kalp krizidir.
• 22 Nisan 1993: İstanbul Topkapı'da, Adnan Menderes Anıt Mezarı'nın yanındaki anıt mezara defnedildi.
• Ekim 2012: Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nın soruşturması kapsamında mezarı açıldı ve otopsi yapıldı.
• 26 Kasım 2014: Ölümüyle ilgili davada tek sanık Levent Ersöz, suçun sabit olmadığı gerekçesiyle beraat etti.

Turgut Özal Kronolojisi

Tarih	Olay
13 Ekim 1927	Malatya'da doğdu. Babası Mehmet Sıddık Özal, annesi Hafize Hanım'dır.
1950	İstanbul Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Bölümü'nden mezun oldu; Elektrik İşleri Etüt İdaresi'nde göreve başladı.
1952	Mühendislik ekonomisi alanında uzmanlık eğitimi için ABD'ye gönderildi.
1954	Semra Yeğinmen ile evlendi.
1961	Askerlik hizmetini Millî Savunma Bakanlığı Bilimsel Danışma Kurulu üyesi olarak yaptı; Devlet Planlama Teşkilatı'nın kuruluş çalışmalarına katıldı.
1967	Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı'na atandı; görevi 1971 yılına kadar sürdü.
1971	Dünya Bankası'nda danışman olarak çalışmaya başladı (1971-1973).
1976	Sabancı Holding'de genel koordinatör oldu.
1977	Genel seçimlerde Millî Selamet Partisi'nden İzmir milletvekili adayı oldu, seçilemedi.
3 Aralık 1979	Demirel hükûmetinde Başbakanlık Müsteşarlığı'na atandı; DPT Müsteşarlığı'nı vekâleten yürüttü.
24 Ocak 1980	Hazırladığı 24 Ocak Kararları açıklandı; Türk lirası yüzde 32,7 devalüe edildi, ihracata dayalı büyüme modeline geçildi.
12 Eylül 1980	Türk Silahlı Kuvvetleri yönetime el koydu; Demirel hükûmeti görevden uzaklaştırıldı.
21 Eylül 1980	Bülend Ulusu hükûmetinde ekonomik işlerden sorumlu Başbakan Yardımcısı oldu.
14 Temmuz 1982	Başbakan Yardımcılığı görevinden istifa etti.
20 Mayıs 1983	Anavatan Partisi'ni kurdu ve genel başkanı oldu.
6 Kasım 1983	Genel seçimde Anavatan Partisi yüzde 45,14 oy ve 211 milletvekili ile tek başına iktidara geldi.
13 Aralık 1983	45. Hükûmet'i kurdu; Türkiye Cumhuriyeti'nin on dokuzuncu Başbakanı oldu.
1 Ocak 1985	Katma Değer Vergisi Kanunu yürürlüğe girdi.
3 Ocak 1986	İstanbul Menkul Kıymetler Borsası işlemlere başladı.
14 Nisan 1987	Türkiye, Avrupa Topluluğu'na tam üyelik başvurusu yaptı.
6 Eylül 1987	Siyasi yasakların kaldırılması halk oylamasında yüzde 50,16 ile kabul edildi; Anavatan Partisi hayır kampanyası yürütmüştü.
29 Kasım 1987	Erken genel seçimde Anavatan Partisi yüzde 36,31 oy ve 292 milletvekili ile yeniden tek başına iktidar oldu.
21 Aralık 1987	46. Hükûmet'i kurdu.
Ocak 1988	Davos'ta Yunanistan Başbakanı Andreas Papandreu ile görüştü; Davos süreci başladı.
18 Haziran 1988	Ankara'daki Anavatan Partisi Büyük Kongresi'nde Kartal Demirağ'ın silahlı saldırısına uğradı; sağ elinden yaralandı.
3 Temmuz 1988	Fatih Sultan Mehmet Köprüsü'nü açtı.
26 Mart 1989	Yerel seçimlerde Anavatan Partisi yüzde 21,80 oyla üçüncü sıraya düştü.
Haziran 1989	Bulgaristan'dan 300 binden fazla Türk'ün göçü başladı; Türkiye sınırı açtı.
31 Ekim 1989	TBMM'de üçüncü turda 263 oyla Türkiye Cumhuriyeti'nin sekizinci Cumhurbaşkanı seçildi; SHP ve DYP oylamaya katılmadı.
9 Kasım 1989	TBMM'de yemin ederek Cumhurbaşkanlığı görevine başladı; aynı gün Berlin Duvarı yıkıldı.
2 Ağustos 1990	Irak Kuveyt'i işgal etti; Türkiye BM yaptırımlarına katıldı, Kerkük-Yumurtalık boru hattı kapatıldı.
17 Ocak 1991	Körfez Savaşı'nda hava harekâtı başladı; İncirlik Üssü koalisyon uçaklarına açıldı.
Nisan 1991	Çekiç Güç adıyla bilinen çok uluslu güç İncirlik ve Pirinçlik üslerinde konuşlandı.
12 Nisan 1991	3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kabul edildi; TCK 141, 142, 163. maddeleri ve Türkçe dışındaki dillerde yayın yasağı kaldırıldı.
23 Haziran 1991	Mesut Yılmaz 48. Hükûmet'i kurdu.
20 Ekim 1991	Genel seçimde Doğru Yol Partisi birinci oldu; Anavatan Partisi'nin sekiz yıllık iktidarı sona erdi.
20 Kasım 1991	Süleyman Demirel başkanlığında DYP-SHP koalisyonu, 49. Hükûmet göreve başladı.
16 Nisan 1992	Suikast girişiminin faili Kartal Demirağ, Özal'ın affetmesiyle serbest kaldı.
25 Mayıs 1992	Türkiye ile Rusya Federasyonu arasında İlişkilerin Esasları Hakkında Antlaşma Moskova'da imzalandı.
25 Haziran 1992	İstanbul Zirvesi'nde Karadeniz Ekonomik İşbirliği on bir ülkenin katılımıyla kuruldu.
25 Temmuz 1992	Atatürk Barajı'nın ilk iki ünitesi hizmete girdi.
15 Nisan 1993	Özbekistan, Kırgızistan, Kazakistan, Türkmenistan ve Azerbaycan'ı kapsayan on iki günlük Orta Asya gezisinden Ankara'ya döndü.
17 Nisan 1993	Ankara'da öldü; resmî açıklamaya göre ölüm nedeni kalp krizidir.
22 Nisan 1993	İstanbul Topkapı'da, Adnan Menderes Anıt Mezarı'nın yanındaki anıt mezara defnedildi.
Ekim 2012	Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nın soruşturması kapsamında mezarı açıldı ve otopsi yapıldı.
26 Kasım 2014	Ölümüyle ilgili davada tek sanık Levent Ersöz, suçun sabit olmadığı gerekçesiyle beraat etti.

Antlaşmalar

Yıl	Antlaşma	Taraf	Not
1990	Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Antlaşması (AKKA)	NATO ve Varşova Paktı üyesi 22 devlet	Paris'te imzalandı; Avrupa'da konvansiyonel silahlara sınır getirdi. Türkiye kurucu taraflardandır.
1990	Paris Şartı	Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı'na katılan devletler	Soğuk Savaş'ın sona erdiğini ilan eden ve demokrasi, insan hakları ve piyasa ekonomisini ortak ilke olarak benimseyen belge.
1992	Türkiye Cumhuriyeti ile Rusya Federasyonu Arasındaki İlişkilerin Esasları Hakkında Antlaşma	Rusya Federasyonu	Başbakan Demirel'in Moskova ziyaretinde imzalandı; Soğuk Savaş sonrası Türk-Rus ilişkilerinin hukuki çerçevesini oluşturdu.
1992	Karadeniz Ekonomik İşbirliği İstanbul Zirve Deklarasyonu	Türkiye, Rusya, Ukrayna, Romanya, Bulgaristan, Yunanistan, Arnavutluk, Moldova, Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan	Özal'ın girişimiyle kurulan bölgesel işbirliği örgütünün kuruluş belgesi; merkezi İstanbul'dur.

Turgut Özal Eserleri

Eser	Tür	Yıl	Yer	Not
24 Ocak Kararları	ekonomik program	1980	Ankara	Başbakanlık Müsteşarı olarak hazırladı; ithal ikamesinden ihracata dayalı büyümeye geçişin başlangıcı.
Anavatan Partisi	siyasi parti	1983	Ankara	20 Mayıs 1983 tarihinde kurdu; 1983 ve 1987 seçimlerinde tek başına iktidar oldu.
Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı İdaresi	kurum	1984	Ankara	Bugünkü Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nın (TOKİ) kökeni.
Katma Değer Vergisi	reform	1985	Türkiye	3065 sayılı kanun 25 Ekim 1984'te kabul edildi, 1 Ocak 1985'te yürürlüğe girdi.
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası	kurum	1986	İstanbul	26 Aralık 1985'te kuruldu, 3 Ocak 1986'da işlemlere başladı; bugünkü Borsa İstanbul.
Serbest Bölgeler	reform	1987	Mersin ve Antalya	3218 sayılı kanun 6 Haziran 1985'te kabul edildi; ilk serbest bölgeler 1987'de faaliyete geçti.
Fatih Sultan Mehmet Köprüsü	köprü	1988	İstanbul	Temeli 4 Aralık 1985'te atıldı, 3 Temmuz 1988'de Özal tarafından açıldı.
Karadeniz Ekonomik İşbirliği	uluslararası örgüt	1992	İstanbul	25 Haziran 1992 İstanbul Zirvesi'nde on bir ülkenin katılımıyla kuruldu.
Atatürk Barajı	baraj	1992	Şanlıurfa ve Adıyaman	İnşaatı 4 Kasım 1983'te başladı; ilk iki ünitesi 25 Temmuz 1992'de hizmete girdi. Güneydoğu Anadolu Projesi'nin en büyük yapısı.

Turgut Özal Ailesi

• Babası: Mehmet Sıddık Özal (Banka memuru)
• Annesi: Hafize Özal (İlkokul öğretmeni; Tunceli'nin Çemişgezek ilçesinden)
• Ayhan İnal: Kısa süren ilk evliliği
• Semra Özal: Yeğinmen soyadıyla doğdu; başbakanlık ve cumhurbaşkanlığı döneminde kamusal hayatta yer aldı
• Korkut Özal: 1929-2016; inşaat mühendisi, Tarım Bakanı ve İçişleri Bakanı olarak görev yaptı
• Yusuf Bozkurt Özal: 1940-2001; DPT Müsteşarı, Devlet Bakanı ve Malatya milletvekili

Turgut Özal Döneminin İlkleri

• Cumhuriyet döneminde doğan ilk cumhurbaşkanı 13 Ekim 1927'de, Cumhuriyet'in ilanından dört yıl sonra doğdu; önceki yedi cumhurbaşkanı Osmanlı döneminde doğmuştu
• Celal Bayar'dan sonra sivil kökenli ikinci cumhurbaşkanı Kendisinden önceki Gürsel, Sunay, Korutürk ve Evren asker kökenliydi
• İstanbul'a defnedilen ilk cumhurbaşkanı 22 Nisan 1993, Topkapı, Adnan Menderes Anıt Mezarı'nın yanı
• Katma değer vergisini yürürlüğe koyan hükûmetin başbakanı 1 Ocak 1985
• Avrupa Topluluğu'na tam üyelik başvurusunu yapan başbakan 14 Nisan 1987
• Muhalefetin boykot ettiği ilk cumhurbaşkanlığı seçimiyle seçilen cumhurbaşkanı 31 Ekim 1989; SHP ve DYP oylamaya katılmadı
• Karadeniz Ekonomik İşbirliği'nin kurucusu 25 Haziran 1992 İstanbul Zirvesi

Kaynak: com.com.tr