Bir binanın karbon ayak izi henüz ilk kullanıcı içeri girmeden oluşmaya başlar. Hammaddelerin çıkarılmasından yapı elemanlarının üretilmesine ve şantiyeye taşınmasına kadar ortaya çıkan sera gazı salımları gömülü karbon hesabına girer. Hesap binanın tüm yaşam döngüsünü kapsadığında bakım, onarım, parça değişimi ve yıkım gibi sonraki aşamalar da değerlendirilir.
Binalarda Gömülü Karbon ile İşletme Karbonu Arasındaki Fark
Bir yapı projesinde “gömülü karbon nedir?” sorusunu yanıtlamak için salımın hangi faaliyetten doğduğuna bakılır. Örneğin bir pencerenin camını üretirken ortaya çıkan salımlar gömülü karbon emisyonları arasında yer alır. Binayı ısıtmak için tüketilen enerjiden doğan salımlar ise işletme karbonu kapsamında değerlendirilir.
Teknik belgelerde embodied carbon olarak geçen kavramın hangi aşamaları kapsadığı karşılaştırma yaparken önem taşır. Binanın tamamlanmasına kadarki hesap üretim, nakliye ve montajı kapsar. Tüm yaşam döngüsüne bakıldığında cephe kaplamasının kaç kez değişeceği gibi kararlar da yapılarda karbon ayak izi hesabını etkiler. İlk alımda daha düşük emisyon değerine sahip bir kaplama sık değişim gerektiriyorsa binanın ömrü boyunca avantajını kaybedebilir.
Düşük Karbonlu Yapı Malzemeleri Nasıl Seçilir?
Malzeme seçiminde önce ürünün projede hangi görevi üstleneceği belirlenir. Ardından aynı işlevi benzer teknik performansla yerine getiren seçenekler karşılaştırılır. Düşük karbonlu yapı malzemeleri değerlendirilirken çevresel ürün beyanındaki (EPD) küresel ısınma potansiyeli değerinin hangi birim için verildiği ve hangi yaşam döngüsü aşamalarını kapsadığı kontrol edilir.
Örneğin cephe camı seçiminde metrekare başına açıklanan karbon değeri karşılaştırmanın bir parçasıdır. Camın ısı geçirgenliği de önem taşır çünkü binanın ısıtma ihtiyacını etkiler. Saint-Gobain’in ORAÉ camı için yayımlanan çevresel ürün beyanı 4 mm kalınlığındaki camın bir metrekaresini esas alır. Projede çift camlı bir ünite kullanılacaksa karşılaştırma tamamlanmış üniteler üzerinden yapılır.
Yapılarda Karbonsuzlaştırma İçin Tasarım Kararları
Projede karbonsuzlaştırma için en erken fırsat neyin yeniden yapılması gerektiğini sorgulamaktır. Teknik değerlendirme mevcut taşıyıcı sistemin korunabileceğini gösteriyorsa yeni beton ve çelik ihtiyacı azalabilir. Yeni malzeme gereken yerlerde tasarım ekibi önce miktarı gözden geçirebilir. Ürün seçimi daha sonra devreye girer.
● Mevcut elemanları değerlendirin. Korunabilecek kolonları ve döşemeleri tasarımın başında belirleyin.
● Metrajı gözden geçirin. Taşıyıcı sistem alternatiflerini gerekli dayanımı sağlayan beton ve donatı miktarlarına göre karşılaştırın.
● Üretim verilerini inceleyin. Aynı dayanım ve dayanıklılık koşullarını karşılayan beton karışımlarının karbon değerlerini aynı kapsamda kıyaslayın.
● Şantiye firesini azaltın. Standart ürün ölçülerini çizimlere erken işleyerek kesimden doğan atığı ve ek sipariş ihtiyacını azaltın.
Bir projede en büyük azaltım fırsatı taşıyıcı sistemdeyken başka bir projede cephe yenilemesinde olabilir. Ön tasarımda yapılan karbon hesabı hangi kaleme önce bakılacağını gösterir. Ürünler kesinleştiğinde hesabı gerçek sipariş miktarları ve tedarikçi verileriyle güncellemek tasarımda öngörülen azalımın uygulamaya ne ölçüde yansıdığını ortaya koyar.
