Serebral palsi (SP), beynin henüz gelişmekte olduğu dönemde, yani doğumdan önce, doğum sırasında ya da erken bebeklikte oluşan hasara bağlı kalıcı bir hareket ve duruş bozukluğudur. Beyindeki hasar ilerlemez, ancak etkileri kişinin yaşamı boyunca sürer. Kesin bir tedavisi yoktur, fakat fizyoterapi, ergoterapi, konuşma terapisi ve gerektiğinde ilaç ya da cerrahi ile çocuğun bağımsızlığı belirgin biçimde artırılabilir.
Serebral palsi neden olur?
Çoğu zaman tek bir neden yerine birkaç risk faktörü birlikte rol oynar. Bilinen başlıca nedenler şunlardır:
- Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı
- Doğum öncesinde ya da sırasında beynin oksijensiz kalması
- Gebelikte geçirilen bazı enfeksiyonlar
- Bebeklik döneminde ağır sarılık, beyin kanaması ya da menenjit
- Erken çocuklukta geçirilen kafa travmaları
Ailelerin sık sorduğu bir konuyu baştan söyleyelim: Çoğu vakada ebeveynin önleyebileceği bir hata yoktur. Suçluluk duygusu yerine çocuğun gelişimine odaklanmak her açıdan daha faydalıdır.
Serebral palsi türleri
Spastik tip en sık görülen türdür. Kaslar sert ve gergindir, hareketler kısıtlıdır. Vücudun hangi bölümünün etkilendiğine göre tek taraf (hemipleji), ağırlıklı olarak bacaklar (dipleji) ya da dört uzuv birden (kuadripleji) tutulabilir.
Diskinetik tipte istemsiz, kontrol edilemeyen hareketler görülür. Ataksik tipte ise denge ve koordinasyon bozuktur. Bazı çocuklarda birden fazla türün özellikleri bir arada bulunur.
İlk belirtiler nelerdir?
Belirtiler genellikle ilk iki yıl içinde fark edilir:
- Baş kontrolü, oturma ve emekleme gibi becerilerin gecikmesi
- Kasların aşırı sert ya da aşırı gevşek olması
- Bebeğin çok erken yaşta yalnızca bir elini kullanması
- Emme ve yutmada güçlük
- Parmak ucunda yürüme ya da makas şeklinde bacak duruşu
Bu işaretleri görürseniz çocuk nörolojisi uzmanına başvurun. Erken başlanan rehabilitasyon, beynin uyum yeteneğinin en yüksek olduğu dönemden yararlanır.
Tedavi ve destek
Tedavinin temeli düzenli fizyoterapidir. Ergoterapi günlük yaşam becerilerini, konuşma terapisi iletişim ve yutmayı destekler. Ortez ve yürüme yardımcıları duruşu iyileştirir. Kas sertliğini azaltmak için ilaç ya da botulinum toksini enjeksiyonu, bazı durumlarda cerrahi uygulanabilir.
SP'li çocukların zeka düzeyi çok farklı olabilir. Pek çoğu yaşıtlarıyla aynı okulda eğitim alır. Okul hakları için kaynaştırma öğrencisi hakları, devlet destekli özel eğitim için engelli çocukların özel eğitim hakkı yazılarımıza bakın. Ailelere yönelik maddi destekleri engelli yakını aylığı yazımızda anlattık.
