Hadım Ali Paşa Kimdir? Hayatı, Sadrazamlığı ve Dönemin Önemli Olayları

Hadım Ali Paşa Kimdir?

Hadım Ali Paşa, 2 Temmuz 1511 tarihinde 2 Temmuz 1511'da hayatını kaybetmiş bir Osmanlı sadrazamıdır. Tarihte Sadrazam (sıra numarası kaynaklarda ayrışır) olarak yer alır. Babası bilinmiyor'dur. Kabri: kaynaklarda ayrışır; bir kısmı Amasya'daki türbeyi, bir kısmı naaşının bulunamadığını kaydeder.

Hadım Ali Paşa, 1501-1503 ile 1506-1511 yılları arasında II. Bayezid'in vezîriâzamlığını yapan ve Şahkulu isyanı sırasında ölen Osmanlı devlet adamıdır.

com.com.tr

Hadım Ali Paşa Hayatındaki Dönüm Noktaları

• 1466: Karamanoğulları Beyliği ortadan kaldırıldı ve Karaman eyaleti kuruldu; bölge, sonraki yıllarda beylerbeyi olarak tayin edileceği yerdir.
• 1481: II. Bayezid tahta çıktı; kardeşi Cem Sultan taht iddiasıyla harekete geçti.
• 1482: Karaman beylerbeyiliğine getirildi.
• 1482: Cem Sultan Anadolu'daki mücadeleyi kaybederek Rodos'a geçti.
• 1485: Osmanlı Devleti ile Memlük Sultanlığı arasındaki savaş başladı; çekişmenin konusu Çukurova ve Toros geçitleriydi.
• 1486: Vezirliğe yükseldi ve Divan-ı Hümayun'un asıl üyeleri arasına girdi.
• 1488: Osmanlı ordusu Çukurova'ya girdi; Adana, Tarsus ve Kozan bölgesindeki kaleler alındı.
• 16 Ağustos 1488: Ağaçayırı Muharebesi yapıldı; Emir Özbek Bey komutasındaki Memlük ordusu üstün geldi.
• 1491: Osmanlı Memlük savaşı antlaşmayla sona erdi; sınır savaş öncesi duruma döndü.
• 1495: Cem Sultan öldü; Osmanlı Devleti'nin batıdaki hareket alanını kısıtlayan mesele sona erdi.
• 1499: Osmanlı Venedik savaşı başladı; aynı yıl İnebahtı alındı.
• 1500: Mora harekâtında Modon, Koron ve Navarin kaleleri alındı.
• 1500: İkinci vezirliğe yükseldiği kaydedilir.
• 1501: Mesih Paşa'nın ölümü üzerine vezîriâzamlığa getirildi.
• 1501: Şah İsmail Tebriz'de tahta çıktı ve Safevî Devleti kuruldu; Anadolu'daki nüfuz mücadelesi başladı.
• 1503: Vezîriâzamlıktan alındı; yerine Hersekzade Ahmed Paşa getirildi. Aynı yıl Venedik ile antlaşma imzalandı.
• 1506: İkinci kez vezîriâzamlığa getirildi. Kaynakların bir kısmı bu dönemin başlangıcı olarak 1509 yılını gösterir.
• 10 Eylül 1509: İstanbul'da büyük deprem meydana geldi; kaynaklarda küçük kıyamet adıyla anılır, şehirde ağır yıkım oldu.
• 1509: Çemberlitaş'taki külliyesinin vakfiyesi düzenlendi; belge 915 yılını, yani 1509 ile 1510 arasına düşen bir tarihi taşır.
• 1510: Deprem sonrası imar seferberliği tamamlandı; onarım için imparatorluğun her yerinden usta ve işçi getirilmişti.
• Nisan 1511: Teke bölgesinde Şahkulu ayaklanması başladı ve kısa sürede batı ile orta Anadolu'ya yayıldı.
• 1511: Şehzade Korkut'un hazinesi ayaklanmacıların eline geçti.
• 1511: Anadolu beylerbeyi Karagöz Ahmed Paşa ayaklanmacılar karşısında yenildi ve öldürüldü.
• 1511: Vezîriâzam sıfatıyla serdar tayin edildi ve kapıkulu kuvvetleriyle Anadolu'ya geçti.
• Temmuz 1511: Belirleyici muharebe yapıldı; yer adı kaynakların bir kısmında Gökçay, bir kısmında Kayseri ile Sivas arasındaki Çubukova olarak geçer. Ayaklanmacı kuvvetler dağıtıldı ve Şahkulu öldü.
• 2 Temmuz 1511: Öldü. Kaynakların bir kısmı çarpışmada öldüğünü, bir kısmı ağır yaralanıp Amasya'ya götürüldükten sonra öldüğünü kaydeder; bir kısım kayıt tarihi 1 Temmuz olarak verir.
• 1511: Boşalan vezîriâzamlık makamına Hersekzade Ahmed Paşa getirildi; bu, onun makamdaki üçüncü dönemiydi.
• 1511: Koca Mustafa Paşa vezîriâzamlığa getirildi.
• 24 Nisan 1512: II. Bayezid tahtı oğlu Selim'e bıraktı; otuz bir yıllık saltanat sona erdi.
• 1514: Çaldıran seferi düzenlendi; Şahkulu ayaklanmasıyla açığa çıkan doğu meselesi doğrudan sefer konusu oldu.

Hadım Ali Paşa Kronolojisi

Tarih	Olay
1466	Karamanoğulları Beyliği ortadan kaldırıldı ve Karaman eyaleti kuruldu; bölge, sonraki yıllarda beylerbeyi olarak tayin edileceği yerdir.
1481	II. Bayezid tahta çıktı; kardeşi Cem Sultan taht iddiasıyla harekete geçti.
1482	Karaman beylerbeyiliğine getirildi.
1482	Cem Sultan Anadolu'daki mücadeleyi kaybederek Rodos'a geçti.
1485	Osmanlı Devleti ile Memlük Sultanlığı arasındaki savaş başladı; çekişmenin konusu Çukurova ve Toros geçitleriydi.
1486	Vezirliğe yükseldi ve Divan-ı Hümayun'un asıl üyeleri arasına girdi.
1488	Osmanlı ordusu Çukurova'ya girdi; Adana, Tarsus ve Kozan bölgesindeki kaleler alındı.
16 Ağustos 1488	Ağaçayırı Muharebesi yapıldı; Emir Özbek Bey komutasındaki Memlük ordusu üstün geldi.
1491	Osmanlı Memlük savaşı antlaşmayla sona erdi; sınır savaş öncesi duruma döndü.
1495	Cem Sultan öldü; Osmanlı Devleti'nin batıdaki hareket alanını kısıtlayan mesele sona erdi.
1499	Osmanlı Venedik savaşı başladı; aynı yıl İnebahtı alındı.
1500	Mora harekâtında Modon, Koron ve Navarin kaleleri alındı.
1500	İkinci vezirliğe yükseldiği kaydedilir.
1501	Mesih Paşa'nın ölümü üzerine vezîriâzamlığa getirildi.
1501	Şah İsmail Tebriz'de tahta çıktı ve Safevî Devleti kuruldu; Anadolu'daki nüfuz mücadelesi başladı.
1503	Vezîriâzamlıktan alındı; yerine Hersekzade Ahmed Paşa getirildi. Aynı yıl Venedik ile antlaşma imzalandı.
1506	İkinci kez vezîriâzamlığa getirildi. Kaynakların bir kısmı bu dönemin başlangıcı olarak 1509 yılını gösterir.
10 Eylül 1509	İstanbul'da büyük deprem meydana geldi; kaynaklarda küçük kıyamet adıyla anılır, şehirde ağır yıkım oldu.
1509	Çemberlitaş'taki külliyesinin vakfiyesi düzenlendi; belge 915 yılını, yani 1509 ile 1510 arasına düşen bir tarihi taşır.
1510	Deprem sonrası imar seferberliği tamamlandı; onarım için imparatorluğun her yerinden usta ve işçi getirilmişti.
Nisan 1511	Teke bölgesinde Şahkulu ayaklanması başladı ve kısa sürede batı ile orta Anadolu'ya yayıldı.
1511	Şehzade Korkut'un hazinesi ayaklanmacıların eline geçti.
1511	Anadolu beylerbeyi Karagöz Ahmed Paşa ayaklanmacılar karşısında yenildi ve öldürüldü.
1511	Vezîriâzam sıfatıyla serdar tayin edildi ve kapıkulu kuvvetleriyle Anadolu'ya geçti.
Temmuz 1511	Belirleyici muharebe yapıldı; yer adı kaynakların bir kısmında Gökçay, bir kısmında Kayseri ile Sivas arasındaki Çubukova olarak geçer. Ayaklanmacı kuvvetler dağıtıldı ve Şahkulu öldü.
2 Temmuz 1511	Öldü. Kaynakların bir kısmı çarpışmada öldüğünü, bir kısmı ağır yaralanıp Amasya'ya götürüldükten sonra öldüğünü kaydeder; bir kısım kayıt tarihi 1 Temmuz olarak verir.
1511	Boşalan vezîriâzamlık makamına Hersekzade Ahmed Paşa getirildi; bu, onun makamdaki üçüncü dönemiydi.
1511	Koca Mustafa Paşa vezîriâzamlığa getirildi.
24 Nisan 1512	II. Bayezid tahtı oğlu Selim'e bıraktı; otuz bir yıllık saltanat sona erdi.
1514	Çaldıran seferi düzenlendi; Şahkulu ayaklanmasıyla açığa çıkan doğu meselesi doğrudan sefer konusu oldu.

Hadım Ali Paşa Döneminde Yapılan Savaşlar ve Seferler

Yıl	Savaş veya sefer	Taraf	Sonuç
1485	Osmanlı Memlük Savaşı	Memlük Sultanlığı	Savaş antlaşmayla sona erdi, sınır savaş öncesi duruma döndü; Savaşın ikinci evresinde Osmanlı kuvvetlerine komuta etti; 1488 yılında Adana, Tarsus ve Kozan bölgesindeki kaleler alındı.
16 A	Ağaçayırı Muharebesi	Memlük Sultanlığı	Memlük ordusu üstün geldi; Adana yakınlarında yapıldı; Memlük kuvvetlerine Emir Özbek Bey komuta ediyordu. Yenilginin ardından Çukurova elden çıktı.
1500	Mora Harekâtı	Venedik Cumhuriyeti	Modon, Koron ve Navarin kaleleri alındı; Fetihler, Venedik'in Doğu Akdeniz'deki üs ağını daralttı.
1511	Şahkulu Ayaklanmasının Bastırılması	Teke bölgesinde başlayan ayaklanmacı kuvvetler	Ayaklanma bastırıldı; hem ayaklanmanın önderi hem de serdar aynı muharebede öldü; Belirleyici karşılaşma temmuz 1511'de yapıldı; muharebenin yeri kaynaklarda Gökçay ve Çubukova adlarıyla geçer.

Antlaşmalar

Yıl	Antlaşma	Taraf	Not
1503	Osmanlı Venedik Antlaşması	Venedik Cumhuriyeti	1499 yılında başlayan savaşı sona erdirdi. Venedik, Mora'daki kayıplarını kabul etti; ticaret imtiyazları yenilendi. Antlaşma, birinci sadaret döneminin sonuna denk gelir.

Hadım Ali Paşa Eserleri

Eser	Tür	Yıl	Yer	Not
Atik Ali Paşa Külliyesi	külliye	1509-1510 vakfiyesi	Çemberlitaş, İstanbul	Divanyolu üzerindedir. Cami, medrese, kervansaray, imaret, dükkânlar, türbe, sıbyan mektebi ve tekkeden oluşuyordu. Vakfiyesi 915 yılını taşır; kaynakların bir kısmı caminin 1497 yılında tamamlandığını kaydeder.
Gazi Atik Ali Paşa Camii	cami	16. yüzyıl başı	Çemberlitaş, İstanbul	Külliyenin merkezindeki yapıdır. Kesme taş malzemeyle ve erken Osmanlı geleneğini sürdüren bir planla yapılmıştır.
Vasat Atik Ali Paşa Camii	cami	16. yüzyıl başı	Karagümrük, Fatih, İstanbul	Aynı baninin İstanbul'daki ikinci camisidir. Vasat nitelemesi, iki cami arasında ayrım yapmak için kullanılmıştır.
Atik Ali Paşa Camii	cami	16. yüzyıl başı	Edirne	Edirne, o yıllarda ikinci başkent konumundaydı ve devlet adamlarının burada eser yaptırması olağan bir uygulamaydı.
Elçi Hanı	kervansaray	16. yüzyıl başı	Çemberlitaş, İstanbul	Külliyenin kervansarayıdır. Sonraki yüzyıllarda İstanbul'a gelen yabancı elçilerin konaklama yeri olarak kullanıldığı için bu adla anıldı.

Hadım Ali Paşa Ailesi

• Babası: (Devşirme kökenlidir; kaynaklarda babasının adı Radoşin biçiminde geçer, ancak bu kayıt yaygın biçimde doğrulanmaz)
• Annesi: (Kaynaklarda adı geçmiyor)

Hadım Ali Paşa Döneminin İlkleri

• Şahkulu ayaklanmasında serdarlık Merkezî ordunun bir iç ayaklanmayı bastırmak üzere Anadolu'ya geçirildiği ilk büyük harekâtlardan biridir
• Görevdeki bir vezîriâzamın muharebe alanında ölmesi 1511; Osmanlı tarihinde az sayıda örneği bulunan bir sonuçtur
• Divanyolu üzerindeki ilk büyük vezir külliyelerinden biri Vakfiyesi 915 yılını, yani 1509 ile 1510 arasına düşen bir tarihi taşır
• II. Bayezid döneminde iki kez vezîriâzamlığa getirilen devlet adamı 1501-1503 ve 1506-1511
• 1509 depremi sonrası imar seferberliğinin yürütüldüğü sadaret Onarım imparatorluk ölçeğinde örgütlendi ve 1510 yılında tamamlandı

Kaynak: com.com.tr