Yemek veya yabancı bir cismin soluk borusunu tamamen tıkaması, saniyeler içinde hayati tehlikeye dönüşebiliyor. Halk arasında Heimlich manevrası olarak bilinen karın basısı, ağır hava yolu tıkanıklığında uygulanabilecek hayat kurtarıcı ilk yardım yöntemlerinden biri. Ancak güncel ilk yardım yaklaşımında yetişkin ve 1 yaşından büyük çocuklarda 5 sırt vuruşu ile 5 karın basısının dönüşümlü uygulanması öneriliyor.
Kişi güçlü biçimde öksürebiliyor, konuşabiliyor veya nefes alabiliyorsa hemen Heimlich manevrasına başlanmaması gerekiyor. Kişi konuşamıyor, etkili şekilde öksüremiyor, nefes alamıyor veya morarmaya başlıyorsa tam hava yolu tıkanıklığından şüphelenilmeli ve hızla müdahale edilmeli.
Heimlich manevrası nedir
Heimlich manevrası, soluk borusuna kaçan bir yabancı cismin oluşturduğu tam veya ağır hava yolu tıkanıklığını gidermek amacıyla karın bölgesine ani basınç uygulanmasına dayanıyor. Yapılan hızlı içe ve yukarı yönlü basılar, akciğerlerdeki havayı yukarı doğru iterek yabancı cismin dışarı çıkmasını sağlamayı amaçlıyor.
Ancak Heimlich adı çoğunlukla tek başına karın basısı için kullanılıyor. Güncel uygulamada bilinci açık yetişkin ve 1 yaşından büyük çocukta ağır tıkanıklık varsa önce 5 sırt vuruşu, ardından 5 karın basısı uygulanıyor ve yabancı cisim çıkana veya kişi bilincini kaybedene kadar bu döngü sürdürülüyor.
Boğulma ve hava yolu tıkanıklığı nasıl anlaşılır
Kişinin boğazına bir şey kaçmasına rağmen güçlü biçimde öksürmesi ve konuşabilmesi, hava yolunun tamamen kapanmadığını gösterebilir. Böyle bir durumda kişi öksürmeye teşvik edilmeli ve durumu yakından takip edilmeli.
Ağır tıkanıklıkta ise kişi konuşamayabilir, ses çıkaramayabilir, etkili şekilde öksüremeyebilir veya hiç nefes alamayabilir. Dudaklarda ve ciltte morarma, panik, bilinç değişikliği ve elleri boğaza götürme de görülebilecek belirtiler arasında bulunuyor.
1. adım: Kişinin gerçekten boğulup boğulmadığını kontrol edin
Yetişkin veya çocuğa “Boğuluyor musun?” ya da “Nefes alabiliyor musun?” diye sorulabilir. Kişi konuşabiliyor ve kuvvetli şekilde öksürebiliyorsa öksürmesine izin verilmeli, yalnız bırakılmamalı ve durumunun kötüleşip kötüleşmediği takip edilmeli.
Kişinin öksürüğü çok zayıfsa, konuşamıyorsa, nefes almakta belirgin güçlük çekiyorsa veya hiç ses çıkaramıyorsa ciddi hava yolu tıkanıklığı kabul edilmelidir. Bu durumda çevreden yardım istenmeli ve 112 Acil Çağrı Merkezi haberdar edilmelidir.
2. adım: Kişiyi öne doğru eğin
Bilinci açık olan kişiyi hafifçe öne doğru eğmek gerekiyor. Bu pozisyon, yabancı cisim yerinden çıktığında yeniden soluk borusunun derinine kaçması yerine ağızdan dışarı çıkmasına yardımcı olabilir.
Kurtarıcı kişinin yanında ve hafif arkasında durmalıdır. Küçük bir çocuk söz konusuysa müdahale eden kişi çocuğun seviyesine ulaşmak için diz çökebilir.
3. adım: Kürek kemiklerinin arasına 5 kez vurun
Bir elinizle kişinin göğsünü desteklerken diğer elinizin avuç içinin topuk kısmıyla iki kürek kemiğinin arasına güçlü ve kontrollü bir vuruş yapın. Toplam 5 sırt vuruşuna kadar devam edin.
Her vuruştan sonra yabancı cismin çıkıp çıkmadığı kontrol edilmelidir. Cisim ilk veya ikinci vuruşta çıkarsa kalan vuruşları tamamlamak için devam edilmez.
4. adım: Karın basısı için kişinin arkasına geçin
Sırt vuruşlarıyla yabancı cisim çıkmadıysa kişinin arkasına geçin ve kollarınızı belinin çevresine dolayın. Bir elinizi yumruk yaparak başparmak tarafını kişinin göbeğinin biraz üzerine, göğüs kemiğinin ise altına yerleştirin.
Yumruğun doğrudan kaburgaların veya göğüs kemiğinin üzerine yerleştirilmemesi gerekiyor. Diğer elinizle yumruğunuzu kavrayın ve kişinin arkasında dengeli bir pozisyon alın.
5. adım: İçe ve yukarı doğru 5 hızlı bası uygulayın
Yumruğunuzu kavradıktan sonra karın bölgesine hızlı şekilde içe ve yukarı doğru basınç uygulayın. Hareketin yönü yalnızca içeri doğru değil, aynı zamanda yukarı doğru olmalıdır.
Her karın basısı ayrı ve belirgin bir hareket şeklinde uygulanmalıdır. Toplam 5 karın basısına kadar devam edilirken her basıdan sonra yabancı cismin çıkıp çıkmadığı kontrol edilmelidir.
6. adım: 5 sırt vuruşu ve 5 karın basısını dönüşümlü sürdürün
Yabancı cisim çıkmadıysa tekrar 5 sırt vuruşuna dönülür. Ardından yeniden 5 karın basısı uygulanır.
Bu döngü yabancı cisim çıkana, kişi tekrar etkili biçimde nefes almaya başlayana veya bilincini kaybedene kadar sürdürülür. Müdahale devam ederken mümkünse başka bir kişi 112’yi aramalı ve sağlık ekiplerinin yönlendirmelerini takip etmelidir.
Kişi öksürebiliyorsa Heimlich yapılmamalı
Güçlü ve etkili öksürük, vücudun yabancı cismi dışarı atmak için kullandığı en etkili mekanizmalardan biridir. Kişi yüksek sesle öksürebiliyor ve nefes alabiliyorsa karın basısı uygulanması yerine öksürmeye devam etmesi teşvik edilmelidir.
Ancak öksürüğün giderek sessizleşmesi, kişinin konuşamaması veya nefes alamaması durumunda tıkanıklığın ağırlaştığı düşünülmelidir. Bu aşamada aktif ilk yardım müdahalesine geçilmesi gerekir.
Hamilelerde Heimlich nasıl yapılır
İleri gebelik dönemindeki bir kişide klasik karın basısı uygulanmaz. Büyüyen rahim nedeniyle karın bölgesine bası yapmak yerine göğüs basısı tercih edilir.
Kurtarıcı kişinin arkasına geçerek kollarını göğüs çevresine yerleştirir. Basılar göğüs kemiği bölgesine uygulanır ve yabancı cisim çıkana veya kişi bilincini kaybedene kadar 5 sırt vuruşu ile 5 göğüs basısı dönüşümlü sürdürülebilir.
Karın çevresine ulaşılamıyorsa göğüs basısı yapılabilir
Bazı kişilerde vücut yapısı nedeniyle kurtarıcının kollarını karın çevresine dolaması mümkün olmayabilir. Böyle bir durumda da karın basısı yerine göğüs basısı uygulanması gerekir.
Amaç göğüs kafesi içerisinde ani basınç oluşturarak yabancı cismin dışarı doğru hareket etmesini sağlamaktır. Bu özel durumda da 112’den yardım istenmesi ve profesyonel sağlık desteğinin geciktirilmemesi önem taşıyor.
1 yaşından büyük çocuklarda uygulama nasıl yapılır
Bir yaşından büyük çocuklarda temel yaklaşım yetişkinlerle benzerdir ancak uygulanan kuvvet çocuğun vücut büyüklüğüne uygun olmalıdır. Önce çocuk öne doğru eğilerek kürek kemikleri arasına 5 sırt vuruşu uygulanır.
Cisim çıkmazsa çocuğun arkasına geçilir veya boyuna göre diz çökülür. Yumruk göbek ile kaburgaların alt bölümü arasına yerleştirilerek 5 kez içe ve yukarı doğru karın basısı uygulanır.
Bebeklerde Heimlich manevrası yapılmaz
Bir yaşından küçük bebeklere klasik Heimlich yani karın basısı uygulanmamalıdır. Bebeklerde karın bölgesine uygulanan basınç ciddi yaralanmalara yol açabilir.
Ağır hava yolu tıkanıklığı bulunan bebekte güncel yaklaşım 5 sırt vuruşu ile 5 göğüs basısının dönüşümlü uygulanmasıdır. Bebek bilincini kaybederse müdahale CPR basamaklarına geçer.
Bebekte 5 sırt vuruşu nasıl uygulanır
Bebeği yüzüstü şekilde ön kolunuzun üzerine alın ve başını boynunu destekleyerek gövdesinden daha aşağıda tutun. Çene ve baş desteklenirken bebeğin boğazına baskı yapılmamalıdır.
Diğer elinizin avuç içi topuk kısmıyla bebeğin iki kürek kemiğinin arasına 5 kontrollü ve belirgin sırt vuruşu uygulayın. Her vuruştan sonra cismin çıkıp çıkmadığını kontrol edin.
Bebekte 5 göğüs basısı nasıl uygulanır
Sırt vuruşları sonuç vermediyse bebeği baş ve boynunu destekleyerek sırtüstü çevirin. Bebeğin başının gövdesinden daha aşağıda tutulmasına dikkat edin.
Göğüs kemiğinin orta bölümüne 5 hızlı göğüs basısı uygulayın. Ardından yeniden 5 sırt vuruşuna dönün ve cisim çıkana veya bebek bilincini kaybedene kadar 5 sırt vuruşu ile 5 göğüs basısını dönüşümlü sürdürün.
Kişi bilincini kaybederse ne yapılmalı
Boğulan kişi bilincini kaybederse dikkatlice sert ve düz bir zemine sırtüstü yatırılmalıdır. 112 aranmalı veya çevredeki birinden araması istenmeli, varsa otomatik eksternal defibrilatörün yani OED/AED cihazının getirilmesi sağlanmalıdır.
Bilinci kapanmış kişide ayakta Heimlich uygulamasına devam edilmez. Kalp-akciğer canlandırmasına başlanır ve göğüs basıları uygulanır.
Bilinci kapanan yetişkinde CPR nasıl başlanır
Yetişkin sert ve düz zeminde sırtüstü yatırılır. Göğsün ortasına bir elin topuğu, onun üzerine diğer el yerleştirilir ve dirsekler düz tutulur.
Göğüs dakikada 100-120 kez olacak hızda yaklaşık 5-6 santimetre çöktürülecek şekilde basılır. Eğitimli kişiler 30 göğüs basısının ardından 2 soluk verebilir ve 30'a 2 döngüsünü sağlık ekipleri gelene kadar sürdürebilir.
Her 30 basıdan sonra ağız kontrol edilmeli
Boğulma nedeniyle bilincini kaybeden kişide göğüs basıları yabancı cismin yerinden çıkmasına yardımcı olabilir. Soluk vermeden önce ağız açılarak yabancı cismin görünür hale gelip gelmediği kontrol edilir.
Cisim açıkça görülüyor ve kolayca alınabiliyorsa çıkarılır. Görülmeyen bir cismi bulmak amacıyla parmakların ağız veya boğaza körlemesine sokulmaması gerekiyor.
Ağız içine körlemesine parmak sokmayın
Boğulan kişinin ağzında bir cisim olduğunu düşünerek parmakla gelişigüzel arama yapmak tehlikeli olabilir. Bu hareket yabancı cismin daha derine itilmesine ve hava yolunun tamamen kapanmasına neden olabilir.
Yalnızca ağız içerisinde açıkça görülen ve kolayca tutulabilen cisim çıkarılmalıdır. Görülmeyen yabancı cismi bulmak için boğaza parmak sokulmamalıdır.
Su içirmek veya yiyecek vermek çözüm değil
Soluk borusu yabancı cisimle tıkanmış kişiye su içirmeye çalışmak doğru bir müdahale değildir. Sorun yemek borusunda değil hava yolunda olduğu için su, tıkanıklığı ortadan kaldırmaz.
Aynı şekilde kişiye ekmek veya başka yiyecekler yedirmeye çalışmak da zaman kaybettirebilir. Ağır hava yolu tıkanıklığında öncelik uygun ilk yardım müdahalesi ve 112 Acil Çağrı Merkezi'nin haberdar edilmesidir.
Cisim çıktıktan sonra kişi takip edilmeli
Yabancı cisim çıktıktan ve kişi yeniden nefes almaya başladıktan sonra durumunun tamamen normale dönüp dönmediği gözlenmelidir. Öksürük, nefes darlığı, göğüs veya karın ağrısı devam ediyorsa sağlık değerlendirmesi gerekir.
Özellikle karın veya göğüs basısı uygulanmış kişilerde işlem sonrasında yaralanma meydana gelebilir. Çocuklarda ise yabancı cismin bir bölümünün hava yolunda kalmış olma ihtimali nedeniyle tıbbi değerlendirme önem taşır.
Heimlich manevrasında adım adım kısa özet
Bilinci açık, 1 yaşından büyük ve ciddi şekilde boğulan bir kişide uygulanacak temel sıra şöyledir:
-
Kişinin konuşup konuşamadığını ve etkili öksürüp öksürmediğini kontrol edin.
-
Ciddi tıkanıklık varsa 112'den yardım isteyin.
-
Kişiyi öne doğru eğin.
-
Kürek kemikleri arasına 5 sırt vuruşu yapın.
-
Cisim çıkmazsa kişinin arkasına geçin.
-
Yumruğunuzu göbeğin biraz üzerine yerleştirin.
-
Diğer elinizle yumruğunuzu kavrayın.
-
İçe ve yukarı doğru 5 hızlı karın basısı uygulayın.
-
5 sırt vuruşu ve 5 karın basısını dönüşümlü sürdürün.
-
Kişi bilincini kaybederse CPR'a geçin ve 112'nin yönlendirmelerini izleyin.
İlk yardım uygulamalarının doğru öğrenilmesi için uygulamalı temel ilk yardım ve CPR eğitimi alınması, gerçek bir acil durumda doğru müdahale yapabilme becerisini önemli ölçüde artırır.
Kaynak: Yayla Haber
