Hüseyin Hilmi Paşa Kimdir? Hayatı, Sadrazamlığı ve Dönemin Önemli Olayları

Hüseyin Hilmi Paşa Kimdir?

Hüseyin Hilmi Paşa, 1855 tarihinde Sarlıca köyü, Midilli'de doğmuş ve 3 Nisan 1923 tarihinde Viyana'da 68 yaşında hayatını kaybetmiş bir Osmanlı sadrazamıdır. Tarihte Sadrazam olarak yer alır. Babası Kütahyalızade Mustafa Efendi'dir. Kabri: Yahya Efendi Dergâhı haziresi, Beşiktaş, İstanbul.

Hüseyin Hilmi Paşa, 1902-1908 arasındaki Rumeli umumi müfettişliğiyle tanınan ve 1909 yılında iki kez sadrazamlık yapan Osmanlı devlet adamıdır.

com.com.tr

Hüseyin Hilmi Paşa Hayatındaki Dönüm Noktaları

• 1855: Midilli adasının Sarlıca köyünde doğdu; babası Kütahyalızade Mustafa Efendi'dir.
• 1875: Midilli'de tapu ve kayıt dairesinde kâtiplikle memuriyete başladı.
• 1897: Adana valiliğine atandı; vali rütbesine ilk kez bu görevle ulaştı.
• 1898: Yemen valiliğine atandı; görev sırasında vezir rütbesine yükseltildi.
• 2 Aralık 1902: Yeni kurulan Rumeli umumi müfettişliğine atandı; görev Selanik, Manastır ve Kosova vilayetlerini kapsıyordu.
• 9 Ekim 1903: Avusturya Macaristan ile Rusya'nın hazırladığı Mürzsteg programı Osmanlı hükümetine bildirildi.
• 14 Ocak 1904: Mürzsteg programının uygulanmasına başlandı; jandarma düzenlemesi için yabancı subaylar bölgeye geldi.
• 23 Temmuz 1908: Kanun-i Esasi yeniden yürürlüğe kondu; İkinci Meşrutiyet ilan edildi ve müfettişlik makamı ortadan kalktı.
• Ağustos 1908: Kıbrıslı Mehmed Kamil Paşa kabinesinde Dahiliye nazırlığına getirildi.
• 14 Şubat 1909: Kamil Paşa hükümetinin düşmesinin ardından birinci kez sadrazamlığa getirildi.
• 13 Nisan 1909: İstanbul'da 31 Mart Olayı adıyla anılan ayaklanma çıktı; aynı gün sadaretten ayrıldı.
• 27 Nisan 1909: İki meclisin ortak oturumunda II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesine karar verildi; yerine Sultan Reşad tahta çıktı.
• 5 Mayıs 1909: İkinci kez sadrazamlığa getirildi.
• Ağustos 1909: Kanun-i Esasi'de kapsamlı değişiklikler yapıldı; hükümetin meclise karşı sorumluluğu açık biçimde düzenlendi.
• 1909: Cemiyetler Kanunu çıkarıldı; derneklerin kuruluşu ve denetimi kurala bağlandı.
• 28 Aralık 1909: İstifasını sundu; kaynakların bir kısmı görevin 12 Ocak 1910 tarihinde sona erdiğini kaydeder.
• 28 Ekim 1912: Viyana sefirliğine atandı; görev Birinci Dünya Savaşı boyunca sürdü.
• 3 Nisan 1923: Viyana yakınlarında öldü; naaşı İstanbul'a getirildi.
• 1923: Beşiktaş'taki Yahya Efendi Dergâhı haziresine defnedildi.

Hüseyin Hilmi Paşa Kronolojisi

Tarih	Olay
1855	Midilli adasının Sarlıca köyünde doğdu; babası Kütahyalızade Mustafa Efendi'dir.
1875	Midilli'de tapu ve kayıt dairesinde kâtiplikle memuriyete başladı.
1893	Mutasarrıflık kademesine yükseldi; Mersin, Kerek, Nablus ve Süleymaniye'de görev yaptı.
1897	Adana valiliğine atandı; vali rütbesine ilk kez bu görevle ulaştı.
1898	Yemen valiliğine atandı; görev sırasında vezir rütbesine yükseltildi.
1902	Yemen valiliğinden alındı.
2 Aralık 1902	Yeni kurulan Rumeli umumi müfettişliğine atandı; görev Selanik, Manastır ve Kosova vilayetlerini kapsıyordu.
9 Ekim 1903	Avusturya Macaristan ile Rusya'nın hazırladığı Mürzsteg programı Osmanlı hükümetine bildirildi.
14 Ocak 1904	Mürzsteg programının uygulanmasına başlandı; jandarma düzenlemesi için yabancı subaylar bölgeye geldi.
1906	Selanik'te kurulan cemiyet, sonraki yıl İttihat ve Terakki adıyla birleşti.
23 Temmuz 1908	Kanun-i Esasi yeniden yürürlüğe kondu; İkinci Meşrutiyet ilan edildi ve müfettişlik makamı ortadan kalktı.
Ağustos 1908	Kıbrıslı Mehmed Kamil Paşa kabinesinde Dahiliye nazırlığına getirildi.
Ekim 1908	Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti; Avusturya Macaristan Bosna Hersek'i ilhak etti.
17 Aralık 1908	Meclis-i Mebusan otuz yıl aradan sonra yeniden açıldı.
14 Şubat 1909	Kamil Paşa hükümetinin düşmesinin ardından birinci kez sadrazamlığa getirildi.
13 Nisan 1909	İstanbul'da 31 Mart Olayı adıyla anılan ayaklanma çıktı; aynı gün sadaretten ayrıldı.
24 Nisan 1909	Hareket Ordusu İstanbul'a girdi ve ayaklanmayı bastırdı.
27 Nisan 1909	İki meclisin ortak oturumunda II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesine karar verildi; yerine Sultan Reşad tahta çıktı.
5 Mayıs 1909	İkinci kez sadrazamlığa getirildi.
Ağustos 1909	Kanun-i Esasi'de kapsamlı değişiklikler yapıldı; hükümetin meclise karşı sorumluluğu açık biçimde düzenlendi.
1909	Cemiyetler Kanunu çıkarıldı; derneklerin kuruluşu ve denetimi kurala bağlandı.
28 Aralık 1909	İstifasını sundu; kaynakların bir kısmı görevin 12 Ocak 1910 tarihinde sona erdiğini kaydeder.
1912	Gazi Ahmed Muhtar Paşa kabinesinde Adliye nazırlığına getirildi.
28 Ekim 1912	Viyana sefirliğine atandı; görev Birinci Dünya Savaşı boyunca sürdü.
1918	Birinci Dünya Savaşı sona erdi ve Avusturya Macaristan dağıldı; sefirlik görevi bu dönemde bitti.
1 Kasım 1922	Saltanat kaldırıldı; kendisi bu tarihte Viyana'da yaşıyordu.
3 Nisan 1923	Viyana yakınlarında öldü; naaşı İstanbul'a getirildi.
1923	Beşiktaş'taki Yahya Efendi Dergâhı haziresine defnedildi.

Hüseyin Hilmi Paşa Eserleri

Eser	Tür	Yıl	Yer	Not
Rumeli umumi müfettişliği teşkilatı	idari yapı	1902-1908	Selanik, Manastır, Kosova	Üç vilayeti kapsayan geniş yetkili bölgesel idare; kuruluşundan itibaren altı yıl bu görevde bulundu.
Makedonya jandarma düzenlemesi	idari düzenleme	1904	Rumeli vilayetleri	Mürzsteg programı çerçevesinde yabancı subayların katılımıyla yürütüldü; uygulama umumi müfettişin gözetimindeydi.
Kanun-i Esasi'de 1909 değişiklikleri	anayasa değişikliği	1909	İstanbul	İkinci sadareti döneminde çıkarıldı; hükümetin meclise karşı sorumluluğunu açık biçimde düzenledi ve padişahın yetkilerini sınırladı.
Cemiyetler Kanunu	kanun	1909	İstanbul	Derneklerin kuruluşunu, çalışma esaslarını ve denetimini düzenledi.
Hüseyin Hilmi Paşa evrakı	arşiv		İstanbul	Rumeli müfettişliği yıllarına ait raporlar, yazışmalar ve belgelerden oluşan geniş bir kişisel arşivdir.

Hüseyin Hilmi Paşa Ailesi

• Babası: Kütahyalızade Mustafa Efendi (Kütahya'dan gelip Midilli'ye yerleşen bir tüccar ailesindendi)
• Annesi: (Kaynaklarda adı geçmiyor)

Hüseyin Hilmi Paşa Döneminin İlkleri

• Rumeli umumi müfettişliğinin ilk ve tek sahibi 2 Aralık 1902, altı yıl sürdü
• Sultan Reşad döneminde sadaret makamına getirilen ilk isimlerden 5 Mayıs 1909
• Kanun-i Esasi'de kapsamlı değişikliklerin yapıldığı sadaret 1909
• Cemiyetler Kanunu'nun çıkarıldığı sadaret 1909
• Üç hafta içinde iki ayrı padişahtan mühr-i hümayun alan sadrazam 14 Şubat 1909 ve 5 Mayıs 1909
• Osmanlı Devleti'nin son Viyana sefiri 28 Ekim 1912

Kaynak: com.com.tr