20 Kasım 2026, Cuma
SON DAKİKA
Berke Özer sevgilisi Gloria Dinov ile el ele alışverişte görüntülendi Rihanna Bebeğiyle Çıplak Poz Verdi! Reklam Çekimi Gündem Oldu Defne Samyeli kızıyla metroya bindi Kemalettin Aydın Kimdir? Eşi Sevim Aydın Neden Öldü? Konya Yolundaki Feci Kaza Nasıl Oldu? Harry Potter Hayranlarına Müjde! Yeni Dizi İçin Yayın Tarihi ve Platform Belli Oldu MasterChef’te Gözler Üçüncü Eleme Adayında! Şükran ve Tolgahan’ın Yanına Kim Gidecek? LoL 2 Ne Zaman Çıkacak? New Dawn Yenilikleri Neler? GTA San Andreas Ne Zaman Çıktı? Hangi Platformlarda Var? Hikayesi Ve Haritasında Neler Yer Alıyor? Tango Live neden açılmıyor, yasaklandı mı? Tango kapatıldı mı? Pınar Altuğ’dan çok konuşulacak itiraf: Soyunma odama girip dudaklarıma yapıştı Nebulcaz.com Nedir? Nebulcaz Hakkında Bilmeniz Gerekenler Süper Loto sonuçları açıklandı (12 Kasım 2026)
Dünya

İran’ın Bahreyn Saldırıları Ne Anlama Geliyor?

Dr. Gökhan Ereli, İran'ın Bahreyn'deki ABD hedeflerine yönelik saldırılarını, Körfez'deki güvenlik dengelerine etkilerini ve İran-Bahreyn ilişkilerinin geleceğini Fokus+ için kaleme aldı.

İran’ın Bahreyn Saldırıları Ne Anlama Geliyor?

İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun 13 Kasım'dan bu yana Bahreyn'deki Amerikan askerî hedeflerine yönelik üç ayrı saldırısı, eylül başından beri Körfez'de süren iki aylık görece sükûneti sona erdirdi. Peki, büyük kısmı hedefe ulaşmadan engellenen bu saldırılar Bahreyn güvenliği ve İran-Bahreyn ilişkileri açısından neyi değiştiriyor? 

Saldırıların askerî sonuçları sınırlı kaldı. Bahreyn Savunma Kuvvetleri ve ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı CENTCOM, dronları hedefe ulaşmadan imha ettiğini açıkladı; ayrıca (CENTCOM) da Amerikan güçleri üzerinde herhangi bir etki olmadığını duyurdu. Fakat saldırıların anlamını verilememiş hasarın boyutundan çıkarmak yanıltıcı olacaktır. Bu saldırılar, İran'ın Bahreyn'i ABD ile sürdürdüğü müzakere ve caydırıcılık pazarlığında düşük maliyetli bir baskı alanı olarak kullandığını göstermektedir. Bahreyn'in hedef seçilmesini Manama’daki ABD’nin Beşinci Filo karargâhının varlığıyla açıklamak yeterli olmayabilir. Zira Amerikan askerî varlığı Suudi Arabistan, Katar, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri'nde de bulunmaktadır. Manama'nın tercih edilmesinde ülkenin küçük ölçeği, kamuoyu nezdinde Amerikan varlığıyla özdeşleşmesi ve Tahran ile diplomatik ilişkilerinin 2016'dan bu yana kopuk olması belirleyici görünmektedir. Dolayısıyla Bahreyn, ABD ile İran arasındaki "ne savaş ne barış" hâlinin maliyetini en doğrudan üstlenen Körfez ülkesi konumuna gelmektedir. Bu durumu üç boyutta ele almak mümkündür. 

İran'ın Bahreyn Saldırıları
İran'ın Bahreyn'deki ABD askeri üssüne düzenlediği saldırı

İlk boyut, saldırıların zamanlaması ve kontrollü dozuyla ilgilidir. Saldırılar, ABD ile İran arasında haziranda açılan altmış günlük müzakere penceresinin sonuçsuz kapanmasının ve ABD Başkanı Donald Trump'ın geçen hafta İran'la bir anlaşmaya ihtiyaç duymadıklarını ifade etmesinin ardından geldi. Aynı günlerde Meclis Başkanı ve baş müzakereci Muhammed Bakır Kalibaf, İran'ın şartlarını Katar aracılığıyla Washington'a ilettiklerini, ABD bu şartları kabul ederse çatışmayı sona erdirecek yolun açık olduğunu fakat Tahran'ın "ne savaş ne barış" hâlinde kalmayacağını söyledi. Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ise 17 Kasım'da Umman'a giderek mevkidaşıyla görüştü. Bu tablo, İran'ın diplomatik kanalı açık tutarken saha kazanımlarını masada kazanıma çevirmek adına askerî baskıyı da sürdürdüğünü göstermektedir. Bahreyn’deki ABD unsurlarını sınırlı şekilde hedef almak, savaşı yeniden başlatacak düzeyde değildir. Fakat Washington'un görmezden gelebileceği bir eşiğin de üzerindedir. Devrim Muhafızları, saldırıları ABD'nin İran'daki iletişim kulelerine yönelik saldırılarına misilleme olarak çerçeveledi ve bunları "kararlı ve ezici bir karşılığın ikinci aşaması" şeklinde tanımladı. Nitekim saldırıların piyasalara yansıması da sınırlı fakat görünür oldu. Suudi borsası 15 Kasım'da yüzde 0,7, Katar borsası yüzde 1,8 değer kaybetti. Aynı hafta sonu Devrim Muhafızları'nın deniz kuvvetleri Hürmüz Boğazı'nda iki tankerin mayına çarptığını iddia etti; bu iddia bağımsız kaynaklarca doğrulanmadı fakat Tahran'ın baskıyı karada ve denizde eş zamanlı yürüttüğünü göstermesi bakımından dikkat çekici. Körfez’deki siyasi-akademik çevrelerin değerlendirmelerine göre ise bu saldırılar Körfez ülkelerinin topraklarının Washington'a askerî mesaj iletmek için yeniden kullanılmaya başlandığına işaret etmektedir. 

İkinci boyut, Bahreyn'in güvenlik ikilemidir. ABD Beşinci Filosu'na ev sahipliği yapmak Manama'ya on yıllardır dış tehditlere karşı bir güvence sağladı. Fakat 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a yönelik operasyonuyla başlayan savaş, aynı güvencenin Bahreyn'i İran'ın hedef listesinin üst sıralarına taşıdığını gösterdi. Beşinci Filo karargâhı ilk aşamada hasar aldı ve üste görev yapan Amerikan personelinin sayısı azaltıldı. Bahreyn ordusu nisan başına kadar 188 füze ve 468 dronu düşürdüğünü açıkladı. Mina Salman Limanı, BAPCO tesisleri, bir su arıtma tesisi ve Manama'daki bazı konut ve ofis binaları ya doğrudan hedef alındı ya da düşürülen araçların enkazından etkilendi, sivil kayıplar yaşandı. Bu veriler, küçük bir ada devleti için hava savunmasındaki başarı oranının tek başına güvenlik anlamına gelmediğini ortaya koymaktadır; zira dar bir coğrafyada yoğun nüfus ve kritik altyapı iç içe bulunmaktadır. Tehdidin iç güvenliğe dönük bir yönü de bulunmaktadır. Mart ayında dört Bahreyn vatandaşının Devrim Muhafızları adına casusluk yaptığı gerekçesiyle tutuklanması, Manama yönetiminin 2011'den bu yana dile getirdiği İran müdahalesi kaygısını yeniden gündemin merkezine taşıdı. Körfez İşbirliği Konseyi'nin (KİK) geçen hafta Kuveyt'te ortak bir komuta merkezi kurma kararı bu kırılganlığa verilmiş kolektif bir cevap olarak okunabilir. KİK Genel Sekreteri Casim el-Budeyvi'nin saldırıyı bölgesel barış çabalarına "açık bir meydan okuma" olarak nitelemesi de aynı kaygının ifadesidir. Fakat ortak komuta, Bahreyn'in ev sahipliği rolünden kaynaklanan riski paylaştırabilse de bunu ortadan kaldıracak araçlara ve siyasi iradeye henüz sahip değil. 

İran'ın Bahreyn Saldırıları - 2
Bahreyn Kralı Hamad bin İsa Al Halife ve İran'ın eski lideri Ali Hamaney
18 Ağustos 2002

Üçüncü boyut, İran-Bahreyn ilişkilerinin geleceğidir. İki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler 2016'da Suudi Arabistan-İran ilişkilerine paralel olarak kesildi. Riyad, 2023'te Çin'in arabuluculuğuyla Tahran'la ilişkilerini normalleştirdiğinde Manama aynı adımı atmadı. Savaş boyunca Bahreyn, İran'a karşı diplomatik cephede de öne çıktı. Mart sonunda BM Güvenlik Konseyi dönem başkanlığını yürüten Manama'nın Hürmüz Boğazı'na ilişkin karar tasarısı 7 Nisan'da Rusya ve Çin'in vetosuyla reddedildi; 10 Nisan'da ise Bahreyn, Suudi Arabistan, BAE, Katar ve Kuveyt adına BM'ye İran saldırılarını kınayan bir mektup sundu. 2024'te ilişkilerin yeniden kurulmasına yönelik görüşmelerin başlatılması kararlaştırılsa da bu süreç somut bir sonuç vermedi. Eylül ayında Bahreyn Dışişleri Bakanlığı, Umman'ın ev sahipliğinde Hürmüz Boğazı'nın geleceğini ele alacak toplantıya katılmayacağını, diplomatik ilişkiler yeniden kurulmadan İran'ın taraf olduğu hiçbir kolektif görüşmede yer almayacağını açıkladı ve boğaz güvenliğinin "yatıştırma politikasıyla" korunamayacağını vurguladı. Kasım saldırılarının bu tutumu daha da katılaştırması beklenebilir. Meselenin daha derin tarafı, Tahran'ın Bahreyn'i bağımsız bir muhatap olarak değerlendirmemesi ve onu Amerikan askerî varlığının bir parçası olarak ele almasıdır. Devrim Muhafızları'nın açıklamalarında hedef her seferinde "saldırgan ABD ordusu" olarak tanımlanmakta, Bahreyn ise yalnızca saldırının gerçekleştiği yer olarak anılmaktadır. Bu yaklaşım, Tahran'ın Manama ile ikili bir müzakere zemini kurma imkânını da daraltmaktadır. Askerî baskının Bahreyn'i daha uzlaşmacı bir çizgiye iteceği düşünülebilir fakat mevcut veriler ters yönde bir eğilime işaret etmektedir. Birleşik Arap Emirlikleri'nin saldırıyı Bahreyn egemenliğinin "açık bir ihlali" olarak kınaması ve ABD ile İran arasında arabuluculuk yapan Katar'ın dahi "tehlikeli bir tırmanış" uyarısında bulunması, İran'ın Körfez'de giderek yalnızlaştığını göstermektedir. 

Önümüzdeki dönemde üç olasılıktan bahsedilebilir: 

Katar ve Umman üzerinden yürüyen temaslar sonuç verirse, Bahreyn'e yönelik saldırılar kısa vadede duracak fakat Manama'nın İran'la ilişkileri normalleştirme yönündeki isteksizliği sürecektir.  

Müzakereler tıkanır ve ABD İran'a yönelik geniş çaplı saldırılara geri dönerse, Bahreyn yine İran tarafından gerçekleştirilecek ilk misilleme noktaları arasında yer alacaktır. 

En olası görünen üçüncü senaryoda ise bugünkü sınırlı ve ayarlı saldırılar, iki taraf da bir sonuca ulaşamadığı sürece aralıklarla tekrarlanacaktır. 

Trump'ın yeni bir provokasyon olmaması hâlinde saldırıları erteleyebileceğini söylerken deniz ablukasını sürdürmesi ve bölgede üçüncü bir uçak gemisi varlığına işaret eden Theodore Roosevelt uçak gemisinin bölgeye ulaşması, bu belirsizliğin kısa sürede ortadan kalkmayacağını düşündürmektedir. Her üç senaryoda da ortak nokta, Bahreyn'in kendi doğrudan tarafı olmadığı bir pazarlığın maliyetini taşımaya devam etmesidir. Bu nedenle Körfez'de kalıcı bir istikrar, Bahreyn'in müzakere süreçlerinde bir muhatap olarak yer almasını ve İran-Bahreyn ilişkilerinin ikili düzeyde yeniden ele alınmasını gerektirmektedir. 

*Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Fokus+'ın editöryal politikasını yansıtmayabilir.

Fatmanur adlı kullanıcının avatarı
Yazar Fatmanur

Magazin ve yaşam editörü. 18 yıldır dijital medyada çalışıyor.

Yorum yap

E-posta adresiniz yayınlanmaz.