Mehmed Emin Ali Paşa Kimdir? Hayatı, Sadrazamlığı ve Dönemin Önemli Olayları

Mehmed Emin Ali Paşa Kimdir?

Mehmed Emin Ali Paşa, 5 Mart 1815 tarihinde İstanbul'da doğmuş ve 7 Eylül 1871 tarihinde İstanbul'da 56 yaşında hayatını kaybetmiş bir Osmanlı sadrazamıdır. Tarihte Sadrazam olarak yer alır. Babası Ali Rıza Efendi'dir. Kabri: Süleymaniye Camii haziresi, İstanbul.

Mehmed Emin Ali Paşa, 1852 ile 1871 yılları arasında beş kez sadrazamlık yapan, Islahat Fermanı'nı hazırlayan Tanzimat dönemi devlet adamıdır.

com.com.tr

Mehmed Emin Ali Paşa Hayatındaki Dönüm Noktaları

• 5 Mart 1815: İstanbul'un Mercan semtinde doğdu; kaynakların bir kısmı doğum yılını 1814 olarak verir.
• 1830: Divan-ı Hümayun kalemine memur oldu; Âli mahlası burada verildi.
• 1833: Tercüme Odası'na geçti ve Fransızca öğrenmeye başladı.
• 1846: İlk kez hariciye nazırlığına getirildi; bu makama hayatı boyunca sekiz kez atandı.
• 6 Ağustos 1852: İlk kez sadrazamlığa getirildi.
• 2 Mayıs 1855: İkinci kez sadrazam oldu.
• 18 Şubat 1856: Islahat Fermanı ilan edildi; metin onun sadaretinde hazırlandı.
• 30 Mart 1856: Paris Antlaşması imzalandı; Osmanlı heyetinin başında bulundu.
• 7 Ocak 1858: Üçüncü kez sadrazam oldu; aynı gün Mustafa Reşid Paşa ölmüştü.
• 6 Ağustos 1861: Dördüncü kez sadrazam oldu.
• 11 Şubat 1867: Beşinci ve son kez sadrazam oldu; görev ölümüne kadar sürdü.
• Nisan 1867: Sırbistan'daki kalelerin muhafazası Sırp yönetimine bırakıldı ve Osmanlı askerleri çekildi.
• 21 Haziran 1867: Sultan Abdülaziz Avrupa seyahatine çıktı; devlet işleri sadrazam tarafından yürütüldü.
• Ekim 1867: Olağanüstü yetkilerle Girit'e gitti ve Kandiye'de padişahın ıslahat kararını duyurdu.
• 5 Mart 1868: Şura-yı Devlet reisliğine Mithat Paşa atandı; kurul aynı yıl çalışmaya başladı.
• 1868: Meclis-i Vala ikiye ayrıldı; Divan-ı Ahkâm-ı Adliye ile Şura-yı Devlet kuruldu.
• 1868: Girit Vilayet Nizamnamesi yürürlüğe girdi; ada için ayrı bir idare düzeni kuruldu.
• 1 Eylül 1868: Galatasaray Mekteb-i Sultanisi öğretime açıldı.
• 1869: Maarif-i Umumiye Nizamnamesi yayımlandı; eğitim basamakları tanımlandı.
• 7 Eylül 1871: Sadaret makamındayken İstanbul'da öldü; Süleymaniye Camii haziresine defnedildi.

Mehmed Emin Ali Paşa Kronolojisi

Tarih	Olay
5 Mart 1815	İstanbul'un Mercan semtinde doğdu; kaynakların bir kısmı doğum yılını 1814 olarak verir.
1830	Divan-ı Hümayun kalemine memur oldu; Âli mahlası burada verildi.
1833	Tercüme Odası'na geçti ve Fransızca öğrenmeye başladı.
1835	Viyana elçiliğine ikinci kâtip olarak gönderildi.
1837	Petersburg'daki görevle Rusya'ya gönderildi.
1838	Londra'ya maslahatgüzar olarak gönderildi.
Kasım 1844	Londra elçiliği görevi sona erdi ve İstanbul'a döndü.
1846	İlk kez hariciye nazırlığına getirildi; bu makama hayatı boyunca sekiz kez atandı.
1852	Mısır'a gönderildi; valiliğin vergi yükümlülüğü ve idari statüsü görüşüldü.
6 Ağustos 1852	İlk kez sadrazamlığa getirildi.
3 Ekim 1852	İlk sadareti sona erdi.
4 Ekim 1853	Osmanlı Devleti Rusya'ya savaş ilan etti; Kırım Savaşı başladı.
2 Mayıs 1855	İkinci kez sadrazam oldu.
18 Şubat 1856	Islahat Fermanı ilan edildi; metin onun sadaretinde hazırlandı.
30 Mart 1856	Paris Antlaşması imzalandı; Osmanlı heyetinin başında bulundu.
1 Kasım 1856	İkinci sadareti sona erdi; makam Mustafa Reşid Paşa'ya geçti.
7 Ocak 1858	Üçüncü kez sadrazam oldu; aynı gün Mustafa Reşid Paşa ölmüştü.
1858	Arazi Kanunnamesi yayımlandı; toprak hukuku yazılı kurallara bağlandı.
18 Ekim 1859	Üçüncü sadareti sona erdi.
25 Haziran 1861	Sultan Abdülmecid öldü, yerine kardeşi Abdülaziz tahta çıktı.
6 Ağustos 1861	Dördüncü kez sadrazam oldu.
22 Kasım 1861	Dördüncü sadareti sona erdi; makam Keçecizade Fuad Paşa'ya geçti.
1864	Vilayet Nizamnamesi hazırlandı; taşra idaresi vilayet düzenine geçirildi.
1866	Girit'te isyan başladı; adanın Yunanistan'a katılması talep edildi.
11 Şubat 1867	Beşinci ve son kez sadrazam oldu; görev ölümüne kadar sürdü.
Nisan 1867	Sırbistan'daki kalelerin muhafazası Sırp yönetimine bırakıldı ve Osmanlı askerleri çekildi.
21 Haziran 1867	Sultan Abdülaziz Avrupa seyahatine çıktı; devlet işleri sadrazam tarafından yürütüldü.
Ekim 1867	Olağanüstü yetkilerle Girit'e gitti ve Kandiye'de padişahın ıslahat kararını duyurdu.
Şubat 1868	Girit'ten İstanbul'a döndü.
5 Mart 1868	Şura-yı Devlet reisliğine Mithat Paşa atandı; kurul aynı yıl çalışmaya başladı.
1868	Meclis-i Vala ikiye ayrıldı; Divan-ı Ahkâm-ı Adliye ile Şura-yı Devlet kuruldu.
1868	Girit Vilayet Nizamnamesi yürürlüğe girdi; ada için ayrı bir idare düzeni kuruldu.
1868	Mecelle Cemiyeti kuruldu; Ahmed Cevdet Paşa başkanlığında ilk kitap hazırlandı.
1 Eylül 1868	Galatasaray Mekteb-i Sultanisi öğretime açıldı.
Ocak 1869	Girit ve Yunanistan meselesi Paris'te toplanan konferansta ele alındı ve savaş önlendi.
1869	Maarif-i Umumiye Nizamnamesi yayımlandı; eğitim basamakları tanımlandı.
12 Şubat 1869	Keçecizade Fuad Paşa Nice'te öldü.
17 Kasım 1869	Süveyş Kanalı açıldı.
1870	Bulgar Eksarhlığı kuruldu; Bulgar cemaati ayrı bir dinî idareye kavuştu.
7 Eylül 1871	Sadaret makamındayken İstanbul'da öldü; Süleymaniye Camii haziresine defnedildi.

Mehmed Emin Ali Paşa Döneminde Yapılan Savaşlar ve Seferler

Yıl	Savaş veya sefer	Taraf	Sonuç
1853	Kırım Savaşı	Rusya; müttefikler İngiltere, Fransa ve Sardinya	Paris Antlaşması ile sona erdi; Savaşın diplomatik yönünü hariciye nazırı ve sadrazam sıfatıyla yürüttü; barış görüşmelerinde Osmanlı heyetinin başında bulundu.
1866	Girit İsyanı	Ada halkının bir bölümü ve Yunanistan	Ada Osmanlı yönetiminde kaldı; 1868 tarihli nizamname ile yeni bir idare düzeni kuruldu; 1867 yılının ekim ayında olağanüstü yetkilerle adaya gitti ve dört ay kaldı.

Antlaşmalar

Yıl	Antlaşma	Taraf	Not
30 M	Paris Antlaşması	İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya, Prusya, Sardinya	Kırım Savaşı'nı sona erdirdi; Karadeniz tarafsız hâle getirildi ve Osmanlı Devleti Avrupa devletler hukuku düzenine kabul edildi. Osmanlı heyetinin başında Ali Paşa bulundu.
1867	Sırbistan kalelerinin devrine dair düzenleme	Sırbistan Prensliği ve garantör devletler	Belgrad ve diğer kalelerin muhafazası Sırp yönetimine bırakıldı, Osmanlı askerleri çekildi.
Ocak	Girit meselesine dair Paris Konferansı kararları	İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya, Prusya, İtalya ve Yunanistan	Yunanistan'ın isyancılara destek vermemesi esası kabul edildi ve iki devlet arasındaki savaş önlendi.

Mehmed Emin Ali Paşa Eserleri

Eser	Tür	Yıl	Yer	Not
Islahat Fermanı	hukuk metni	1856	İstanbul	18 Şubat 1856 tarihinde ilan edildi; gayrimüslim tebaanın hukuki durumunu düzenleyen temel metindir.
Girit Vilayet Nizamnamesi	nizamname	1868	Girit	Adada yönetim ve yargı görevlerinin cemaatler arasında paylaşımını düzenledi; çeşitli değişikliklerle 1912 yılına kadar yürürlükte kaldı.
Şura-yı Devlet	kurum	1868	İstanbul	Kanun ve nizamname taslaklarının hazırlandığı, idari uyuşmazlıkların çözüldüğü kurul; ilk reisi Mithat Paşa'dır.
Divan-ı Ahkâm-ı Adliye	mahkeme	1868	İstanbul	Temyiz görevini üstlenen üst mahkeme; ilk başkanı Ahmed Cevdet Paşa'dır.
Galatasaray Mekteb-i Sultanisi	okul	1868	İstanbul, Galata	1 Eylül 1868 tarihinde öğretime açıldı; öğretim dili Fransızcaydı ve Müslüman ile gayrimüslim öğrenciler birlikte okudu.
Maarif-i Umumiye Nizamnamesi	nizamname	1869	İstanbul	Sıbyan mektebinden yüksek öğretime kadar bütün basamakları tanımlayan ilk kapsamlı eğitim metnidir.
Mecelle çalışmasının başlatılması	hukuk çalışması	1868	İstanbul	Fransız Medeni Kanunu'nun alınması yönündeki görüşü kabul görmedi; Ahmed Cevdet Paşa başkanlığında kurulan heyet Mecelle'yi hazırlamaya başladı.

Mehmed Emin Ali Paşa Ailesi

• Babası: Ali Rıza Efendi (Mısır Çarşısı'nda görevliydi; kaynakların bir kısmı çarşı kapıcılarından, bir kısmı çarşı esnafından biri olarak kaydeder)
• Annesi: (Kaynaklarda adı geçmiyor)

Mehmed Emin Ali Paşa Döneminin İlkleri

• Beş kez sadrazamlık yapan Tanzimat devlet adamı 1852-1871 arasında, iki padişahın saltanatında
• Osmanlı Devleti'ni Avrupa devletler hukuku düzenine kabul eden antlaşmanın Osmanlı baş murahhası Paris Antlaşması, 30 Mart 1856
• Yargı ile idare işlerinin ayrı kurumlara verilmesi Şura-yı Devlet ve Divan-ı Ahkâm-ı Adliye, 1868
• Öğretim dili Fransızca olan ilk Osmanlı devlet lisesi Galatasaray Mekteb-i Sultanisi, 1 Eylül 1868
• Eğitim basamaklarını bütünüyle tanımlayan ilk nizamname Maarif-i Umumiye Nizamnamesi, 1869
• Bir adaya cemaatler arası temsil esasıyla verilen ilk kapsamlı idare düzeni Girit Vilayet Nizamnamesi, 1868

Kaynak: com.com.tr