Beyin ameliyatından sonra hayatı değişti: İnsanların yüzünde kedisini görüyor
Bir sabah uyandı ve dünya artık eskisi gibi görünmüyordu. Geçirdiği beyin ameliyatının ardından 28 yaşındaki adamın insanlarla ilgili yaşadığı tuhaflık, zamanla günlük hayatının bir parçası haline geldi. İki yıldır süren bu sıra dışı deneyimin başrolünde ise evcil kedisi Luna vardı. Bilim adamları, alışılmadık vakanın ardındaki nedenleri anlamak için harekete geçti.
Tıp dünyasında sıra dışı bir vaka daha gündeme geldi. ABD'nin kuzeydoğusunda yaşayan 28 yaşındaki Karl, geçirdiği beyin ameliyatının ardından çevresindeki insanların yüzlerinde evcil kedisi Luna'nın özelliklerini görmeye başladı. İki yıldır devam eden durum, bilim adamlarının yüzleri nasıl algıladığımıza ilişkin araştırmalarında yeni bir örnek oldu.
Dartmouth Koleji ile Brigham ve Kadın Hastanesi araştırmacılarının incelediği vaka, Cortex dergisinde yayımlandı.

Sabah ilk kimi gördüğü, gününü etkiliyor
Karl'ın yaşadığı durumun en dikkat çekici yönlerinden biri, gün içinde karşılaştığı ilk yüzle ilişkili olması. Sabah uyandığında ilk olarak kedisi Luna'yı görürse, kedisinin bazı yüz özelliklerini gün boyunca diğer insanların yüzlerinde algılayabiliyor.
Bunun tersi de yaşanabiliyor. Güne bir insanın yüzünü görerek başladığında o kişinin göz bebeği ve göz şekli gibi özelliklerini başka insanların yüzlerinde, hatta kedisi Luna'nın yüzünde bile görebiliyor.

Araştırmacılar, ortaya çıkan görüntülerin yüzün üzerine sonradan eklenmiş bir maske gibi algılanmadığını belirtiyor. Kediye ait özellikler, karşısındaki kişinin yüzüyle doğal biçimde bütünleşiyor. Bakış açısı veya mesafe değiştiğinde görüntü de buna uygun şekilde değişiyor. Yaşanan sıra dışı durum çoğunlukla birkaç saat sürerken zaman zaman bütün güne yayılabiliyor.

Beyin ameliyatından sonra başladı
Karl'ın yaşadığı belirtiler yaklaşık iki yıl önce, beyin kanamasına yol açma riski bulunan bir damar yumağının alınması için geçirdiği ameliyatın ardından ortaya çıktı.

Ameliyat sırasında beynin sağ temporal lobunun bir bölümünün alınması gerekti. Beynin bu bölgesi, yüzleri tanıma ve yüz özelliklerini işleme süreçlerinde önemli rol oynuyor.
Araştırma ekibinde yer alan Dartmouth Koleji'nden psikolog ve beyin bilimci Brad Duchaine, Karl'ın yaşadıklarının, daha önce görülen yüz özelliklerinin hafızadan çağrılarak sonraki algıları etkileyebildiğini gösterdiğini belirtti.

Yaşadığı durumun bilimsel adı ne?
Araştırmacılar, Karl'ın deneyimini iki kavramla açıklıyor: Palinopsi ve prosopometamorfopsi. Palinopsi, daha önce görülen bir görüntünün daha sonra yeniden ortaya çıkması veya algıda etkisini sürdürmesiyle ilişkili bir durum. Karl'ın vakasında bu durum, yüzlerdeki özelliklerin başka yüzlere aktarılmış gibi algılanmasına neden oluyor.
Prosopometamorfopsi ise insanların yüzlerinin ya da yüz özelliklerinin bozulmuş şekilde algılanmasıyla tanımlanan nadir bir görsel algı bozukluğu. Bu durumdaki kişiler yüzleri olduğundan farklı, değişmiş veya biçimi bozulmuş şekilde görebiliyor.

Yapay zeka ile gördükleri görüntülendi
Karl'ın yaşadıklarını başkalarına anlatabilmesi ve araştırmacıların deneyimini daha iyi anlayabilmesi için yapay zekadan da yararlanıldı. Brad Duchaine, önce Karl'ın tarif ettiği görüntüleri temel alan bir çizim hazırladı. Ardından bu çizim, yapay zeka yardımıyla daha gerçekçi bir görsele dönüştürüldü.
Karl da ortaya çıkan görüntülerin kendi deneyimiyle örtüşmesi için düzenleme sürecine katıldı.

Benzer olay 1986 yılında da yaşandı
Akıllara durgunluk veren bu vaka, bilim dünyasında daha önce kayda geçen başka bir olayı da hatırlattı. Cortex dergisinde 1986 yılında yayımlanan araştırmada, felç geçirmiş 58 yaşındaki bir kadının otobüste bir yolcunun kucağındaki kaniş köpeğine baktıktan sonra diğer yolcuların yüzlerini de köpeğin yüzü şeklinde algıladığı vaka kayda geçmişti.

Söz konusu kadının felçten sonra tanıdığı kişileri ve kendi dairesini tanımakta da güçlük çektiği bildirilmişti. Karl'ın deneyimi ise bu vakadan farklı olarak bütün yüzün değişmesinden çok, belirli yüz özelliklerinin insanlar ve kedisi arasında aktarılmasıyla öne çıktı.






