Sokollu Mehmed Paşa Kimdir? Hayatı, Saltanatı, Savaşları ve Eserleri

Sokollu Mehmed Paşa Kimdir?

Sokollu Mehmed Paşa, 11 Ekim 1579 tarihinde İstanbul'da hayatını kaybetmiş bir Osmanlı padişahıdır. Tarihte Yükselme dönemi sadrazamı olarak yer alır. Babası Kaynaklarda farklı verilir: Dimitriye ya da Sokollu Ahmed Bey'dir. Kabri: Eyüpsultan'daki türbesi, İstanbul.

Sokollu Mehmed Paşa, 1565-1579 yılları arasında üç padişaha sadrazamlık yapan ve on dört yıl boyunca devlet yönetimini fiilen elinde tutan Osmanlı devlet adamıdır.

com.com.tr

Sokollu Mehmed Paşa Hayatındaki Dönüm Noktaları

• 1505: Bosna'nın Vişegrad çevresindeki Sokoloviçi köyünde doğdu; doğum adı Bayo Sokoloviç'tir.
• 1519: Devşirme usulüyle alındı; önce Edirne Sarayı'na, ardından İstanbul'a getirildi.
• 28 Haziran 1546: Barbaros Hayreddin Paşa'nın yerine kaptan-ı deryalığa getirildi.
• 1551: Erdel seferinin komutanlığına getirildi; önemli kaleler alındı, Temeşvar kuşatması sonuç vermedi.
• 1553: Nahçıvan Seferi'nde Rumeli askerlerinin başında görev aldı; dönüşte kubbealtı vezirleri arasına katıldı.
• 1557: Peç Sırp Patrikhanesi yeniden kuruldu; başına akrabası Makarije Sokoloviç getirildi.
• 1561: II. Selim'in kızı Esmehan Sultan ile evlendi. Evlilik tarihi kaynaklarda 1561 ve 1562 olarak verilir.
• 28 Haziran 1565: Semiz Ali Paşa'nın ölümü üzerine sadrazamlığa getirildi.
• Eylül 1566: Zigetvar önünde Kanuni Sultan Süleyman öldü; ölüm haberi gizlendi ve kale alındı.
• 1566: II. Selim tahta çıktı; saltanat geçişi karışıklık olmadan tamamlandı.
• 1568: Habsburglarla sekiz yıl süreli barış antlaşması yapıldı.
• 1569: Astrahan üzerine sefer düzenlendi; Don ile Volga'yı birleştirme projesi yürütülemedi.
• Ağustos 1571: Magosa Kalesi teslim alındı; Kıbrıs'ın fethi tamamlandı.
• 7 Ekim 1571: İnebahtı Deniz Muharebesi kaybedildi; donanmanın büyük bölümü yok oldu.
• 1572: Bir kış içinde yeniden kurulan donanma denize açıldı.
• 1574: Tunus İspanyollardan geri alındı.
• 11 Ekim 1579: Kabasakal'daki sarayında ikindi divanı sırasında hançerlendi ve aynı gün öldü.

Sokollu Mehmed Paşa Kronolojisi

Tarih	Olay
1505	Bosna'nın Vişegrad çevresindeki Sokoloviçi köyünde doğdu; doğum adı Bayo Sokoloviç'tir.
1519	Devşirme usulüyle alındı; önce Edirne Sarayı'na, ardından İstanbul'a getirildi.
1541	Enderun'daki hizmetinin ardından kapıcıbaşılığa yükseldi.
28 Haziran 1546	Barbaros Hayreddin Paşa'nın yerine kaptan-ı deryalığa getirildi.
1549	Vezirliğe yükseltilerek Rumeli beylerbeyliğine atandı. Bu atamanın tarihi kaynaklarda 1549 ve 1551 olarak farklı verilir.
1550	Kaptan-ı deryalık görevi sona erdi; görev süresince İstanbul Tersanesi genişletildi.
1551	Erdel seferinin komutanlığına getirildi; önemli kaleler alındı, Temeşvar kuşatması sonuç vermedi.
1552	Temeşvar, Macaristan serdarı Kara Ahmed Paşa tarafından alındı.
1553	Nahçıvan Seferi'nde Rumeli askerlerinin başında görev aldı; dönüşte kubbealtı vezirleri arasına katıldı.
1557	Peç Sırp Patrikhanesi yeniden kuruldu; başına akrabası Makarije Sokoloviç getirildi.
1561	Rüstem Paşa'nın ölümüyle Semiz Ali Paşa sadrazam oldu; kendisi ikinci vezirliğe yükseldi.
1561	II. Selim'in kızı Esmehan Sultan ile evlendi. Evlilik tarihi kaynaklarda 1561 ve 1562 olarak verilir.
28 Haziran 1565	Semiz Ali Paşa'nın ölümü üzerine sadrazamlığa getirildi.
Eylül 1566	Zigetvar önünde Kanuni Sultan Süleyman öldü; ölüm haberi gizlendi ve kale alındı.
1566	II. Selim tahta çıktı; saltanat geçişi karışıklık olmadan tamamlandı.
1568	Habsburglarla sekiz yıl süreli barış antlaşması yapıldı.
1569	Astrahan üzerine sefer düzenlendi; Don ile Volga'yı birleştirme projesi yürütülemedi.
1570	Divanda Kıbrıs seferi kararı alındı; sadrazam bu karara karşı çıkmıştı.
1570	Kıbrıs'a çıkıldı ve Lefkoşa alındı.
Ağustos 1571	Magosa Kalesi teslim alındı; Kıbrıs'ın fethi tamamlandı.
7 Ekim 1571	İnebahtı Deniz Muharebesi kaybedildi; donanmanın büyük bölümü yok oldu.
1572	Bir kış içinde yeniden kurulan donanma denize açıldı.
Mart 1573	Venedik ile barış imzalandı; Kıbrıs Osmanlı'da kaldı.
1574	Tunus İspanyollardan geri alındı.
1574	II. Selim öldü, III. Murad tahta çıktı; sadrazamlıkta kaldı.
1576	Osmanlı'nın desteklediği İstvan Batory Lehistan kralı seçildi.
1577	Vişegrad'daki Drina Köprüsü tamamlandı.
1578	İran üzerine sefer açıldı; sadrazam bu karara karşıydı.
1578	Akrabası Budin beylerbeyi Sokullu Mustafa Paşa idam edildi.
1578	Portekiz ordusunun Fas'ta yenilmesiyle bölgenin Portekiz denetimine girmesi engellendi.
11 Ekim 1579	Kabasakal'daki sarayında ikindi divanı sırasında hançerlendi ve aynı gün öldü.
1579	Eyüpsultan'daki türbesine defnedildi; yerine Semiz Ahmed Paşa sadrazam oldu.

Sokollu Mehmed Paşa Döneminde Yapılan Savaşlar ve Seferler

Yıl	Savaş veya sefer	Taraf	Sonuç
1551	Trablusgarp harekâtı	Sen Jan Şövalyeleri	Şehir alındı; Kaptan-ı derya olarak görev yaptığı yıllarda katıldı
1551	Erdel Seferi	Habsburg Avusturyası	Kaleler alındı, Temeşvar alınamadı; Sefer komutanlığını üstlendi
1553	Nahçıvan Seferi	Safevi Devleti	Amasya Antlaşması ile sonuçlandı; Rumeli askerlerinin başında görev aldı
1566	Zigetvar Seferi	Habsburg Avusturyası	Kale alındı; Padişahın ölümünün ardından seferi yönetti
1569	Astrahan Seferi	Rus Çarlığı	Sonuç alınamadı; Don ile Volga'yı birleştirme projesinin ilk adımıydı
1570	Kıbrıs'ın Fethi	Venedik Cumhuriyeti	Ada alındı; Sefer kararına karşı çıkmıştı
7 Ek	İnebahtı Deniz Muharebesi	Haçlı donanması	Osmanlı yenilgisi; Donanma bir kış içinde yeniden kuruldu
1574	Tunus'un geri alınması	İspanya	Şehir alındı; Yeniden kurulan donanma ile gerçekleştirildi

Antlaşmalar

Yıl	Antlaşma	Taraf	Not
1568	Habsburglarla barış antlaşması	Habsburg Avusturyası	Sekiz yıl süreli olarak yapıldı ve sonraki yıllarda yenilendi; Macaristan'daki mevcut durumu tanıdı
Mart	Venedik ile barış antlaşması	Venedik Cumhuriyeti	Kıbrıs Osmanlı'da kaldı, Venedik savaş tazminatı ödemeyi kabul etti ve ticari ayrıcalıkları korundu

Sokollu Mehmed Paşa Ailesi

• Babası: (Kaynaklarda farklı adlar verilir: bir kısmı Dimitriye, bir kısmı vakfiyesine dayanarak Sokollu Ahmed Bey adını kaydeder)
• Annesi: (Kaynaklarda adı geçmiyor)
• Esmehan Sultan: II. Selim'in kızı ve Kanuni Sultan Süleyman'ın torunudur; evlilikle damat sıfatını kazandı
• : Bir kız kardeşi ile birlikte, kaynaklara göre iki ya da üç erkek kardeşi olduğu belirtilir; adları kesin değildir

Sokollu Mehmed Paşa Döneminin İlkleri

• Bir sadrazamın kesintisiz olarak en uzun süre görevde kalması 14 yıl 3 ay 17 gün, 1565-1579
• Üç ayrı padişahın saltanatında aynı sadrazamın görevde kalması Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim ve III. Murad
• Don ile Volga'yı birleştirme projesi 1569, Osmanlı tarihinin ilk büyük kanal girişimi
• Akdeniz ile Kızıldeniz'i birleştirme projesinin gündeme gelmesi Sadareti dönemi
• Bir donanmanın tek kış içinde yeniden kurulması İnebahtı sonrası, 1571-1572
• Peç Sırp Patrikhanesi'nin yeniden kurulması 1557
• Altmış yıllık devlet hizmetinde hiçbir görevden azledilmemek Enderun'dan sadrazamlığa kadar

Kaynak: com.com.tr