III. Murad Kimdir? Hayatı, Saltanatı, Savaşları ve Eserleri

III. Murad Kimdir?

III. Murad, 4 Temmuz 1546 tarihinde Manisa'da doğmuş ve 16 Ocak 1595 tarihinde Topkapı Sarayı, İstanbul'da 48 yaşında hayatını kaybetmiş bir Osmanlı padişahıdır. Tarihte 12. padişah olarak yer alır. Saltanat dönemi: 22 Aralık 1574 – 16 Ocak 1595 (20 yıl). Babası II. Selim, annesi Nurbanu Sultan'dır. Kendisinden önce II. Selim, sonra ise III. Mehmed bu makama geçmiştir. Kabri: III. Murad Türbesi, Ayasofya, İstanbul.

III. Murad, 1574-1595 yılları arasında hüküm süren on ikinci Osmanlı padişahıdır. Safevi savaşıyla doğu sınırı genişledi; 1585 tağşişi mali bunalımı başlattı.

com.com.tr

III. Murad Kronolojisi

Tarih	Olay
4 Temmuz 1546	Manisa'da doğdu; babası Şehzade Selim, annesi Nurbanu.
1558	On iki yaşında Akşehir sancakbeyi olarak atandı.
30 Mayıs 1559	Babası Selim, amcası Bayezid'i Konya'da yendi.
25 Eylül 1561	Amcası Bayezid Kazvin'de boğduruldu; babası tek varis kaldı.
1562	Manisa sancakbeyi oldu; Hoca Sadeddin Efendi hocası olarak yanına verildi.
26 Mayıs 1566	Oğlu Mehmed Manisa'da doğdu; annesi Safiye.
6 Eylül 1566	Dedesi Kanuni Zigetvar'da öldü; babası II. Selim tahta çıktı.
13 Aralık 1574	Babası II. Selim öldü; ölüm gizlendi.
22 Aralık 1574	İstanbul'da tahta çıktı; beş kardeşi boğduruldu. Kaynaklar 15-22 Aralık arasında farklı günler verir.
1575	Edirne Selimiye Camii tamamlandı; Takiyüddin müneccimbaşı oldu; meyhaneler kapatıldı.
1576	Habsburglarla Edirne barışı yenilendi; Şah Tahmasb öldü, İran karıştı.
1577	Takiyüddin'in rasathanesi Tophane'de kuruldu; büyük kuyruklu yıldız gözlendi.
1578	Topkapı'da III. Murad Köşkü yapıldı; Fas'ta Vadi's-Seyl zaferi kazanıldı; Safevilere savaş açıldı.
9 Ağustos 1578	Çıldır Muharebesi'nde Lala Mustafa Paşa Safevileri yendi; Gregoryen takvimle 19 Ağustos.
24 Ağustos 1578	Tiflis alındı; Eylül'de Koyungeçidi'nde Safevi saldırısı püskürtüldü, Şirvan'a girildi.
1578	Özdemiroğlu Osman Paşa Şamahı'da Aras Han'ı yendi; Aralık'ta Hamza Mirza'nın ordusuyla çarpışıp Derbent'e çekildi; Habeşistan'da Addi Qarro yenilgisi.
1579	Zafername ve Şemailname hazırlandı; İngiltere Kraliçesi Elizabeth'in ilk mektubu geldi.
11 Ekim 1579	Sadrazam Sokollu Mehmed Paşa divan çıkışında hançerlenerek öldürüldü; Şemsi Ahmed Paşa sadrazam oldu.
1580	Rasathane fetvayla yıktırıldı.
1580	İngiltere'ye kapitülasyon verildi; İspanya ile mütareke imzalandı; Lala Mustafa Paşa dört aylık sadrazamlıkta öldü, Koca Sinan Paşa sadrazam oldu.
1581	Mir Ali Bey Maskat'a baskın yaptı; Levant Company kuruldu; Fransız kapitülasyonları yenilendi.
1582	Şehzade Mehmed için At Meydanı'nda elli iki gün süren sünnet düğünü; Matali'ü's-Saade (Book of Felicity) yapıldı; Osman Paşa Kırım Hanı'nı devirdi; Mukhrani'de Gürcülere yenilgi.
1582	Koca Sinan Paşa azledildi; Kanijeli Siyavuş Paşa sadrazam oldu.
9 Mayıs 1583	Meşaleler Muharebesi'nde Osman Paşa Safevileri kesin yenilgiye uğrattı.
1583	Manisa Muradiye Külliyesi'nin yapımına başlandı; William Harborne ilk İngiliz elçisi olarak geldi
7 Aralık 1583	Annesi Nurbanu Sultan öldü.
1584	Osman Paşa sadrazam oldu; Khatisopeli ve Slunj'da yenilgiler; Kırım Hanı Mehmed Giray öldürüldü; Hünername'nin ilk cildi hazırlandı.
1585	Büyük tağşiş: akçenin gümüş oranı yarıya düşürüldü; Habeşistan'da Hannik yenilgisi.
21 Eylül 1585	Alvar Muharebesi; Osman Paşa Tebriz'e yürüdü, şehir Eylül sonunda alındı.
30 Ekim 1585	Şenbigazan ve Mayan çarpışmaları; Osman Paşa Tebriz yakınında öldü, Hadım Mesih Paşa sadrazam oldu.
1586	Kızı Ayşe Sultan Damat İbrahim Paşa ile evlendi; Siyavuş Paşa ikinci kez sadrazam oldu; Manisa Muradiye tamamlandı.
29 Eylül 1588	Ferhad Paşa Gence'yi fethetti; Ekim'de Szikszó'da akıncılar yenildi.
5 Mart 1589	Mir Ali Bey Mombasa'da Portekizlilere esir düştü; Hint Okyanusu girişimi sona erdi.
1589	Beylerbeyi Vakası: sipahiler ayaklandı, Doğancı Mehmed Paşa ve defterdar Mahmud Efendi idam edildi; Koca Sinan Paşa yeniden sadrazam oldu.
21 Mart 1590	Safevilerle İstanbul Antlaşması imzalandı; Azerbaycan, Şirvan, Gürcistan ve Luristan Osmanlı'ya bağlandı.
1591	Sepetçiler Kasrı yapıldı; Ferhad Paşa sadrazam oldu; Habsburg barışı yenilendi.
19 Temmuz 1592	Telli Hasan Paşa Brest'te Hırvatları yendi, Bihke'yi aldı; Siyavuş Paşa üçüncü kez sadrazam oldu; sipahi isyanı.
22 Haziran 1593	Kulpa Bozgunu: Hasan Paşa Sisak önünde yenildi ve öldü; Uzun Savaş başladı.
1593	Koca Sinan Paşa üçüncü kez sadrazam olarak Macaristan'a yürüdü; Veszprém ve Palota alındı, Tata kuşatıldı; Romhány ve İstolni Belgrad'da (4 Kasım) yenilgiler.
1594	Yanıkkale (Győr) fethedildi; Siyer-i Nebi'nin resimlenmesine başlandı; Eflak, Boğdan ve Erdel ayaklandı.
1594	Mihai Viteazul Bükreş'teki Osmanlı garnizonunu ve tüccarları katletti.
16 Ocak 1595	Topkapı Sarayı'nda öldü; kaynaklar 15 Ocak gecesini de verir. Ölüm oğlu gelene kadar gizlendi.
27 Ocak 1595	III. Mehmed tahta çıktı; on dokuz kardeşi boğduruldu, cenazeler Ayasofya'ya gömüldü.
1595	Ölümünden sonra Estergon kaybedildi; Călugăreni (23 Ağustos), Cecora (Ekim) ve Köprü Faciası (27 Ekim) yaşandı
1599	Ayasofya haziresindeki III. Murad Türbesi tamamlandı.

III. Murad Döneminde Yapılan Savaşlar ve Seferler

Yıl	Savaş veya sefer	Taraf	Sonuç
1574	Kartal Ovası Muharebesi	Boğdan Voyvodalığı	Osmanlı zaferi; Babasının saltanatının son aylarında; Voyvoda İvan öldürüldü, Boğdan yeniden bağlandı.
1574	Tunus'un Fethi	Habsburg İspanyası	Osmanlı zaferi; Kılıç Ali ve Sinan Paşa cülusundan üç ay önce Tunus'u kesin olarak aldı.
1578	Vadi's-Seyl (Alcácer Quibir) Muharebesi	Portekiz Krallığı	Osmanlı destekli Fas zaferi; Portekiz Kralı Sebastião öldü; Osmanlı'nın tahta çıkardığı Abdülmelik de savaşta öldü.
1578	Çıldır Muharebesi	Safevi Devleti	Osmanlı zaferi; Lala Mustafa Paşa, Tokmak Han'ı yendi; Kafkasya yolu açıldı. Gregoryen takvimle 19 Ağustos 1578.
1578	Tiflis'in Zaptı	Kartli Krallığı ve Safeviler	Osmanlı zaferi; Şehir savaşsız alındı; kaynaklar 3 Eylül'ü de verir.
1578	Koyungeçidi Muharebesi	Safevi Devleti	Osmanlı zaferi; Kür Nehri geçişinde Safevi saldırısı püskürtüldü; Şirvan'a girildi. Kaynaklar 19 Eylül'ü de verir.
1578	Aras Han Muharebesi	Safevi Devleti	Osmanlı zaferi; Özdemiroğlu Osman Paşa Şamahı yakınında Aras Han'ı yendi.
1578	Addi Qarro Muharebesi	Habeşistan İmparatorluğu	Osmanlı yenilgisi; Tigray'da Habeş beylerbeyinin kuvvetleri Sarsa Dengel'e yenildi.
1581	Maskat Baskını	Portekiz	Osmanlı baskını başarılı; Mir Ali Bey Portekiz'in Maskat kalesini yağmaladı.
1582	Mukhrani Muharebesi	Kartli Krallığı (I. Simon)	Osmanlı yenilgisi; Gürcü gerilla savaşında Osmanlı kuvvetleri bozguna uğradı.
1583	Meşaleler Muharebesi	Safevi Devleti	Osmanlı zaferi; Derbent yakınında Samur kıyısında dört gün süren savaş; Osman Paşa Şirvan'ı kesin olarak kazandı.
1584	Khatisopeli Muharebesi	Kartli Krallığı (I. Simon)	Osmanlı yenilgisi; Bolnisi yakınında Gürcü kuvvetleri Osmanlı kolunu yendi.
1584	Slunj Muharebesi	Hırvat-Habsburg kuvvetleri	Osmanlı yenilgisi; Bosna akıncıları dönüş yolunda bozguna uğradı.
1585	Hannik Muharebesi	Habeşistan İmparatorluğu	Osmanlı yenilgisi; Habeş eyaleti kıyı şeridine sıkıştı.
1585	Alvar Muharebesi	Safevi Devleti	Osmanlı zaferi; Osman Paşa'nın Tebriz yürüyüşünde ilk çarpışma.
1585	Tebriz'in Alınışı, Şenbigazan ve Mayan Muharebeleri	Safevi Devleti (Hamza Mirza)	Osmanlı zaferi; Tebriz alındı ve kale yapıldı; Osman Paşa 29-30 Ekim 1585 dolaylarında öldü.
1588	Gence Muharebesi ve Fethi	Safevi Devleti	Osmanlı zaferi; Ferhad Paşa Gence'yi aldı; Karabağ Osmanlı'ya bağlandı.
1588	Szikszó Muharebesi	Macar-Habsburg kuvvetleri	Osmanlı yenilgisi; Barış döneminde sınır akını bozguna uğradı.
1589	Mombasa Muharebesi	Portekiz	Osmanlı yenilgisi; Mir Ali Bey esir düştü; Osmanlı'nın Hint Okyanusu'ndaki son girişimi.
1592	Brest (Pokupski) Muharebesi	Hırvat-Habsburg kuvvetleri	Osmanlı zaferi; Telli Hasan Paşa Hırvatları yendi ve Bihke'yi aldı.
1593	Kulpa Bozgunu (Sisak)	Habsburg-Hırvat ordusu	Osmanlı yenilgisi; Hasan Paşa ve binlerce asker Kulpa'da boğuldu; Uzun Savaş başladı.
1593	Tata Kuşatması (1593)	Habsburg Avusturyası	sonuçsuz; Sinan Paşa'nın 1593 seferinde kuşatıldı; kale 1594'te alındı.
1593	Romhány Muharebesi	Habsburg Avusturyası	Osmanlı yenilgisi; Fülek yakınında Habsburg karşı saldırısı.
1593	İstolni Belgrad (Pákozd) Muharebesi	Habsburg Avusturyası	Osmanlı yenilgisi; Budin beylerbeyinin kuvvetleri İstolni Belgrad önünde yenildi.
1594	Yanıkkale (Győr) Kuşatması	Habsburg Avusturyası	Osmanlı zaferi; Koca Sinan Paşa kaleyi aldı; 1598'de geri kaybedildi.
1595	Estergon Kuşatması (1595)	Habsburg Avusturyası	Osmanlı yenilgisi; Ölümünden sonra; Estergon Eylül 1595'te Habsburglara düştü.
1595	Călugăreni Savaşı	Eflak Voyvodalığı (Mihai Viteazul)	Osmanlı ilerleyişi durduruldu; Ölümünden sonra; Sinan Paşa Bükreş'e girdi ama Ekim'de çekildi.
1595	Cecora Muharebesi	Lehistan	Osmanlı-Kırım yenilgisi; Ölümünden sonra; Lehistan ordusu Boğdan'da Tatarları yendi.
1595	Köprü Faciası (Yergöğü)	Eflak ve Erdel kuvvetleri	Osmanlı yenilgisi; Ölümünden sonra; Tuna köprüsü çöktü, Sinan Paşa'nın ordusu ağır kayıp verdi.

Sadrazamları

Sadrazam	Görev yılları	Not	Madde
Sokollu Mehmed Paşa	1565-1579	Üç padişahın sadrazamı; 11 Ekim 1579'da divan çıkışında hançerlenerek öldürüldü.	https://com.com.tr/ansiklopedi/sokollu-mehmed-pasa.md
Şemsi Ahmed Paşa	1579-1580	Padişahın musahibi; görevdeyken öldü.
Lala Mustafa Paşa	1580	Kıbrıs fatihi ve İran seferinin ilk seraskeri; dört aylık sadrazamlıkta öldü.	https://com.com.tr/ansiklopedi/lala-mustafa-pasa.md
Koca Sinan Paşa	1580-1582, 1589-1591, 1593-1595	Yemen ve Tunus fatihi; Uzun Savaş'ı başlattı, 1596'da görevdeyken öldü.	https://com.com.tr/ansiklopedi/koca-sinan-pasa.md
Kanijeli Siyavuş Paşa	1582-1584, 1586-1589, 1592-1593	Fatma Sultan'ın eşi; üç kez azledildi, 1602'de öldü.
Özdemiroğlu Osman Paşa	1584-1585	Şirvan ve Tebriz fatihi; Ekim 1585'te Tebriz yakınında görevdeyken öldü.	https://com.com.tr/ansiklopedi/ozdemiroglu-osman-pasa.md
Hadım Mesih Paşa	1585-1586	Beş aylık görevden sonra istifa etti; Mesih Paşa Camii'ni yaptırdı.
Serdar Ferhad Paşa	1591-1592, 1595	Gence fatihi ve 1590 barışının mimarı; 1595'te III. Mehmed tarafından idam edildi.	https://com.com.tr/ansiklopedi/serdar-ferhad-pasa.md
Tekeli Lala Mehmed Paşa	1595	Kasım 1595'te, III. Mehmed'in saltanatında dokuz gün sadrazamlık yapıp öldü.

III. Murad Eserleri

Eser	Tür	Yıl	Yer	Not
III. Murad Köşkü	köşk	1578	İstanbul, Topkapı Sarayı	Mimar Sinan; haremin İznik çinili en zarif odası, ziyarete açık.
Zafernâme	el yazması	1579	İstanbul	Lala Mustafa Paşa'nın Gürcistan ve Şirvan seferini anlatan resimli tarih; Dublin'de korunur.
Şemailname	el yazması	1579	İstanbul	Nakkaş Osman'ın padişah portreleri dizisi; Topkapı Sarayı'nda.
Surname-i Hümayun	el yazması	1582	İstanbul	Şehzade Mehmed'in sünnet düğünü, 250 minyatür; Topkapı Sarayı'nda.
Metâliü's-Saâde	el yazması	1582	İstanbul	Kızı Fatma Sultan için resimli astroloji kitabı; Paris'te korunur.
Manisa Muradiye Külliyesi	külliye	1583-1586	Manisa	Sinan'ın planı, Davud Ağa'nın uygulaması; cami, medrese ve imaret ayakta.
Hünername	el yazması	1584-1588	İstanbul	İki ciltlik resimli hanedan tarihi; Topkapı Sarayı'nda.
Sepetçiler Kasrı	kasır	1591	İstanbul, Sarayburnu	Deniz kıyısındaki saray köşkü; onarılmış halde ayakta.
Siyer-i Nebi	el yazması	1594-1595	İstanbul	Mustafa Darir'in eserinin altı ciltlik, sekiz yüzü aşkın minyatürlü nüshası; ciltleri Topkapı, New York ve Chester Beatty Kütüphanesi'nde (The Life of the Prophet (Siyer-i nebi) (CBL T 419)), ayrı yapraklar (Two Folios from the Siyer-i Nebi) müzelerde.
III. Murad Türbesi	türbe	1595-1599	İstanbul, Ayasofya haziresi	Davud Ağa ve Dalgıç Ahmed Ağa; oğlu III. Mehmed yaptırdı, elli dörtten fazla sanduka, ziyarete açık.

III. Murad Ailesi

• Babası: II. Selim (11. Osmanlı padişahı; 30 Mayıs 1524 İstanbul doğumlu, 13 Aralık 1574'te öldü)
• Annesi: Nurbanu Sultan (kökeni tartışmalı (Venedikli Cecilia Venier-Baffo ya da Korfulu Rum); valide sultan (1574-1583), 7 Aralık 1583'te öldü)
• Safiye Sultan: haseki, Arnavutluk'un Dukagin bölgesinden, 1550 yıllarında doğdu; III. Mehmed'in annesi, valide sultan (1595-1603), 10 Kasım 1618'de öldü
• Şemsiruhsar Hatun: cariye; Rukiye Sultan'ın annesi olarak anılır
• Şahıhuban Hatun: cariye; adı vakıf kayıtlarında geçer
• Nazperver Hatun: cariye; adı vakıf kayıtlarında geçer
• Fahriye Hatun: cariye; kaynaklarda anılır, çocukları belirsizdir
• Mihriban Hatun: kaynaklarda adı geçen ikballerinden
• Şah Sultan: 1544 Manisa doğumlu ablası, Zal Mahmud Paşa'nın eşi; 3 Kasım 1577'de öldü
• Gevherhan Sultan: 1544 Konya doğumlu ablası; Piyale Paşa ve Cerrah Mehmed Paşa ile evlendi, 1624 yılında öldü
• Esmehan Sultan: 1545 Manisa doğumlu ablası, Sokollu Mehmed Paşa'nın eşi; 8 Ağustos 1585'te öldü
• Fatma Sultan: 1559 Manisa doğumlu kız kardeşi, Kanijeli Siyavuş Paşa'nın eşi; Ekim 1580'de doğumda öldü
• Ayşe Sultan: 1548 Manisa doğumlu; hakkında bilgi yoktur
• Şehzade Abdullah: Aralık 1574'te boğduruldu
• Şehzade Cihangir: Aralık 1574'te boğduruldu
• Şehzade Mustafa: Aralık 1574'te boğduruldu
• Şehzade Süleyman: Aralık 1574'te boğduruldu
• Şehzade Osman: Aralık 1574'te boğduruldu

III. Murad Döneminin İlkleri

• İngiltere ile ilk kapitülasyon 1580
• İlk Osmanlı rasathanesi 1577 İstanbul, Takiyüddin
• Osmanlı sınırlarının doğuda en genişe ulaştığı dönem 1590 Ferhad Paşa Antlaşması, Tebriz ve Kafkasya
• Tahta çıktığında beş kardeşini boğduran padişah 1574
• En çok çocuğu olan padişahlardan Kaynaklarda 20'yi aşkın oğul ve kız

Kaynak: com.com.tr