Çandarlı Ali Paşa Kimdir? Hayatı, Sadrazamlığı ve Dönemin Önemli Olayları

Çandarlı Ali Paşa Kimdir?

Çandarlı Ali Paşa, 18 Aralık 1406 tarihinde Ankara yakınları'da hayatını kaybetmiş bir Osmanlı sadrazamıdır. Tarihte Sadrazam (Çandarlı ailesinden ikinci vezîriâzam) olarak yer alır. Babası Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa'dır. Kabri: İznik, Lefke Kapısı dışındaki Çandarlı Türbesi.

Çandarlı Ali Paşa, 1387 ile 1406 yılları arasında I. Murad, Yıldırım Bayezid ve Emîr Süleyman Çelebi'nin vezîriâzamlığını yapan devlet adamıdır.

com.com.tr

Çandarlı Ali Paşa Hayatındaki Dönüm Noktaları

• 1362: Babası Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa, yeni kurulan kazaskerlik makamına getirildi.
• 1364: Babası vezirliğe yükseldi; vezirlik ile ordu kumandası ilk kez tek elde birleşti.
• 1386: Bu tarihten önce kazaskerlik görevinde bulunduğu kaynaklarda kayıtlıdır.
• 1387: I. Murad'ın Karamanoğlu Alâeddin Bey üzerine sefer hazırlığı sırasında vezirliğe getirildi.
• 22 Ocak 1387: Babası Serez'de öldü; makam kendisine verildi ve cenazeyi İznik'e nakletti.
• 1387: Karaman kuvvetleri yenilgiye uğratıldı ve Konya kuşatma altına alındı.
• 1387: Ploşnik'te alınan yenilgi üzerine Konya kuşatması kaldırıldı ve ordu Rumeli'ye yöneldi.
• 1387: Kara Timurtaş Paşa'ya da vezirlik verilince birinci vezir sıfatıyla vezîriâzam unvanını aldı.
• 1388: Otuz bin kişilik kuvvetle Doğu Bulgaristan'a girdi; Pravadi ve Şumnu alındı, kaynaklar Tırnova'yı da sayar.
• 1388: Bulgar Kralı Şişman barış istedi; yapılan antlaşma ile Bulgaristan Balkan ittifakının dışında kaldı.
• 1389: I. Kosova Muharebesi'nde Osmanlı ordusunun merkezinde padişahın yanında yer aldı; I. Murad öldürüldü.
• 1389: Yıldırım Bayezid'in tahta çıkarılmasında rol oynadı ve vezîriâzamlığı sürdürdü.
• 1390: Batı Anadolu beylikleri Osmanlı topraklarına katılmaya başlandı.
• 1391: Bizans başkentinin kuşatılmasında bulundu; şehirde mescid açılması ve Türk mahallesi kurulması karara bağlandı.
• 25 Eylül 1396: Niğbolu Muharebesi'nde şehzade Emîr Süleyman ile birlikte sağ kanatta yer aldı.
• 1397: Karamanoğulları üzerine yürünerek Akçay Muharebesi kazanıldı.
• 1399: Malatya Memlûklerden alındı; doğuda Timur ile temas yakınlaştı.
• Temmuz 1402: Ankara Savaşı'nda sol kanatta bulundu; kaynakların bir kısmı ayın 20'sini, bir kısmı 28'ini verir.
• Temmuz 1402: Muharebe alanından Emîr Süleyman ile birlikte çekilerek Bursa'ya, oradan Trakya'ya geçti.
• Ağustos 1402: Emîr Süleyman Gelibolu'ya ulaştı; ardından Edirne'de hükümdarlığını ilan etti.
• Ocak 1403: Gelibolu Antlaşması imzalandı; Bizans, Venedik, Ceneviz, Rodos şövalyeleri ve Naksos dükalığı taraf oldu.
• 8 Mart 1403: Esir düşen Yıldırım Bayezid Akşehir'de öldü.
• 1406: İsa Çelebi'nin ortadan kaldırılmasının ardından Emîr Süleyman Anadolu'ya geçti ve Bursa'yı aldı.
• 1406: Ankara Kalesi, muhafızlara ulaştırılan mektuplarla savaşsız teslim alındı.
• 1406: Yenişehir ovasında Çelebi Mehmed'in ordusu muharebeye girilmeden dağıldı.
• 18 Aralık 1406: Ankara yakınlarında öldü; görev süresi yaklaşık on dokuz yıl on bir ayı buldu.
• 1406: Cenazesi İznik'e getirilerek babasının türbesine defnedildi; makam İmamzade Halil Paşa'ya verildi.
• 1411: Emîr Süleyman Çelebi taht mücadelesinde öldürüldü.
• 1413: Çelebi Mehmed bütün ülkeye hâkim oldu ve Fetret devri sona erdi.
• 1421: Kardeşi Çandarlı İbrahim Paşa II. Murad'ın vezîriâzamı oldu.

Çandarlı Ali Paşa Kronolojisi

Tarih	Olay
1362	Babası Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa, yeni kurulan kazaskerlik makamına getirildi.
1364	Babası vezirliğe yükseldi; vezirlik ile ordu kumandası ilk kez tek elde birleşti.
1386	Bu tarihten önce kazaskerlik görevinde bulunduğu kaynaklarda kayıtlıdır.
1387	I. Murad'ın Karamanoğlu Alâeddin Bey üzerine sefer hazırlığı sırasında vezirliğe getirildi.
22 Ocak 1387	Babası Serez'de öldü; makam kendisine verildi ve cenazeyi İznik'e nakletti.
1387	Karaman kuvvetleri yenilgiye uğratıldı ve Konya kuşatma altına alındı.
1387	Ploşnik'te alınan yenilgi üzerine Konya kuşatması kaldırıldı ve ordu Rumeli'ye yöneldi.
1387	Kara Timurtaş Paşa'ya da vezirlik verilince birinci vezir sıfatıyla vezîriâzam unvanını aldı.
1388	Otuz bin kişilik kuvvetle Doğu Bulgaristan'a girdi; Pravadi ve Şumnu alındı, kaynaklar Tırnova'yı da sayar.
1388	Bulgar Kralı Şişman barış istedi; yapılan antlaşma ile Bulgaristan Balkan ittifakının dışında kaldı.
1389	I. Kosova Muharebesi'nde Osmanlı ordusunun merkezinde padişahın yanında yer aldı; I. Murad öldürüldü.
1389	Yıldırım Bayezid'in tahta çıkarılmasında rol oynadı ve vezîriâzamlığı sürdürdü.
1390	Batı Anadolu beylikleri Osmanlı topraklarına katılmaya başlandı.
1391	Bizans başkentinin kuşatılmasında bulundu; şehirde mescid açılması ve Türk mahallesi kurulması karara bağlandı.
25 Eylül 1396	Niğbolu Muharebesi'nde şehzade Emîr Süleyman ile birlikte sağ kanatta yer aldı.
1397	Karamanoğulları üzerine yürünerek Akçay Muharebesi kazanıldı.
1399	Malatya Memlûklerden alındı; doğuda Timur ile temas yakınlaştı.
Temmuz 1402	Ankara Savaşı'nda sol kanatta bulundu; kaynakların bir kısmı ayın 20'sini, bir kısmı 28'ini verir.
Temmuz 1402	Muharebe alanından Emîr Süleyman ile birlikte çekilerek Bursa'ya, oradan Trakya'ya geçti.
Ağustos 1402	Emîr Süleyman Gelibolu'ya ulaştı; ardından Edirne'de hükümdarlığını ilan etti.
Ocak 1403	Gelibolu Antlaşması imzalandı; Bizans, Venedik, Ceneviz, Rodos şövalyeleri ve Naksos dükalığı taraf oldu.
8 Mart 1403	Esir düşen Yıldırım Bayezid Akşehir'de öldü.
1406	İsa Çelebi'nin ortadan kaldırılmasının ardından Emîr Süleyman Anadolu'ya geçti ve Bursa'yı aldı.
1406	Ankara Kalesi, muhafızlara ulaştırılan mektuplarla savaşsız teslim alındı.
1406	Yenişehir ovasında Çelebi Mehmed'in ordusu muharebeye girilmeden dağıldı.
18 Aralık 1406	Ankara yakınlarında öldü; görev süresi yaklaşık on dokuz yıl on bir ayı buldu.
1406	Cenazesi İznik'e getirilerek babasının türbesine defnedildi; makam İmamzade Halil Paşa'ya verildi.
1411	Emîr Süleyman Çelebi taht mücadelesinde öldürüldü.
1413	Çelebi Mehmed bütün ülkeye hâkim oldu ve Fetret devri sona erdi.
1421	Kardeşi Çandarlı İbrahim Paşa II. Murad'ın vezîriâzamı oldu.

Çandarlı Ali Paşa Döneminde Yapılan Savaşlar ve Seferler

Yıl	Savaş veya sefer	Taraf	Sonuç
1387	Karaman Seferi	Karamanoğulları	Karaman kuvvetleri yenilgiye uğratıldı, Konya kuşatıldı; Kuşatma, Balkanlar'daki gelişmeler sebebiyle sonuca ulaşmadan kaldırıldı.
1388	Bulgaristan Harekâtı	Bulgar Krallığı	Pravadi ve Şumnu alındı, Bulgar kralı barış istedi; Kaynaklar seferde alınan yerler arasında Tırnova ile Tuna boyundaki Silistre ve Rusçuk taraflarını da sayar.
1389	I. Kosova Muharebesi	Sırp, Bosna, Eflak, Macar ve Hırvat müttefik kuvvetleri	Osmanlı üstünlüğü; Ordunun merkezinde padişahın yanında bulundu; I. Murad muharebe sırasında ya da hemen ardından öldürüldü.
1391	İstanbul Kuşatması	Bizans İmparatorluğu	Şehir alınmadı, anlaşmayla kuşatma gevşetildi; Şehirde mescid açılması ve Türk mahallesi kurulması bu görüşmelerin sonucudur.
25 E	Niğbolu Muharebesi	Macaristan öncülüğündeki haçlı ordusu	Kesin Osmanlı üstünlüğü; Şehzade Emîr Süleyman ile birlikte sağ kanatta yer aldı.
1402	Ankara Savaşı	Timur İmparatorluğu	Osmanlı ordusu dağıldı, Yıldırım Bayezid esir düştü; Sol kanatta bulundu; savaş öncesinde yıpratma harbi teklifi kabul edilmemişti.
1406	Ankara Kalesi'nin Alınması	Çelebi Mehmed'e bağlı muhafızlar	Kale savaşsız teslim alındı; Kaynaklar kalenin, muhafızlara ulaştırılan mektuplarla teslim alındığını kaydeder.

Antlaşmalar

Yıl	Antlaşma	Taraf	Not
1388	Bulgar Krallığı ile barış	Bulgar Kralı Şişman	Bulgaristan'ın Osmanlı aleyhindeki Balkan ittifakına katılması önlendi.
1391	Bizans ile anlaşma	Bizans İmparatorluğu	Kuşatma sırasında varılan anlaşma, şehirde mescid açılması ve Türk mahallesi kurulmasını öngördü.
1403	Gelibolu Antlaşması	Bizans İmparatorluğu, Venedik, Ceneviz, Rodos şövalyeleri, Sakız ve Naksos dükalığı	Selanik ve Kalamarya Bizans'a bırakıldı, haraç kaldırıldı; karşılığında Emîr Süleyman meşru hükümdar olarak tanındı.

Çandarlı Ali Paşa Ailesi

• Babası: Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa (1364 ile 1387 yılları arasında I. Murad'ın veziri, Osmanlı'nın ilk kazaskeri)
• Annesi: (Kaynaklarda adı geçmiyor)
• Çandarlı İbrahim Paşa: Bursa kadılığı ve kazaskerlik yaptı; 1421 ile 1429 yılları arasında II. Murad'ın vezîriâzamı oldu
• İlyas Paşa: Beylerbeyilik rütbesine yükseldi, Yıldırım Bayezid döneminde bu görevdeyken öldü

Çandarlı Ali Paşa Döneminin İlkleri

• Vezîriâzam unvanını taşıyan ilk Osmanlı veziri 1387, Divan'da ikinci vezirin bulunmasıyla
• Osmanlı yönetiminde makamı babasından devralan ilk kişi 22 Ocak 1387
• Fetret devrinde bir şehzade adına devlet idaresini yürüten vezîriâzam 1402-1406, Emîr Süleyman Çelebi'nin yanında
• Kadıların dava ve belge başına ücret almasını kurala bağlayan düzenleme Yıldırım Bayezid dönemi
• İç Oğlanı Ocağı'nın kurulduğu vezirlik dönemi Osmanlı saray teşkilatının başlangıcı sayılır
• Osmanlı tarihinde makamda en uzun kalan vezirlerden biri Yaklaşık 19 yıl 11 ay, 1387-1406

Kaynak: com.com.tr