III. Mustafa Kimdir? Hayatı, Saltanatı, Savaşları ve Eserleri

III. Mustafa Kimdir?

III. Mustafa, 28 Ocak 1717 tarihinde Edirne Sarayı'da doğmuş ve 21 Ocak 1774 tarihinde Topkapı Sarayı, İstanbul'da 56 yaşında hayatını kaybetmiş bir Osmanlı padişahıdır. Tarihte 26. padişah olarak yer alır. Saltanat dönemi: 30 Ekim 1757 – 21 Ocak 1774 (16 yıl 3 ay). Babası III. Ahmed, annesi Mihrişah Emine Kadın'dır. Kendisinden önce III. Osman, sonra ise I. Abdülhamid bu makama geçmiştir. Kabri: III. Mustafa Türbesi, Laleli Camii, İstanbul. Tarihte Yenilikçi; şiirde Cihangir lakaplarıyla anılır.

III. Mustafa, 1757-1774 yılları arasında hüküm süren 26. Osmanlı padişahıdır. Laleli Camii'ni yaptırdı, 1768-1774 Rus savaşının yıkımını yaşadı.

com.com.tr

III. Mustafa Kronolojisi

Tarih	Olay
28 Ocak 1717	Edirne Sarayı'nda doğdu; babası III. Ahmed, annesi Mihrişah Emine Kadın.
1720	Kardeşleriyle birlikte on beş gün süren sünnet düğünüyle sünnet edildi.
1 Ekim 1730	Babası tahttan çekildi; on üç yaşında kafese girdi.
1732	Annesi Mihrişah Emine Kadın öldü.
1 Temmuz 1736	Babası III. Ahmed öldü.
22 Aralık 1756	Ağabeyi Şehzade Mehmed öldü; Mustafa veliaht oldu.
30 Ekim 1757	III. Osman'ın ölümü üzerine kırk yaşında tahta çıktı; Koca Ragıp Paşa görevde kaldı.
1758	Kız kardeşi Saliha Sultan Koca Ragıp Paşa ile evlendirildi.
13 Mart 1759	İlk çocuğu Hibetullah Sultan doğdu; on günlük şenlik yapıldı.
1760	Laleli Camii'nin yapımı başladı; Üsküdar Ayazma Camii yapıldı.
22 Mart 1761	Prusya ile dostluk ve ticaret antlaşması imzalandı.
20 Nisan 1761	Kızı Şah Sultan doğdu.
24 Aralık 1761	Oğlu Şehzade Selim (III. Selim) doğdu; yedi gün şenlik yapıldı.
1763	Laleli Camii tamamlandı; Ragıp Paşa Kütüphanesi açıldı; Ahmed Resmi Efendi Berlin'e elçi gönderildi.
8 Nisan 1763	Koca Ragıp Paşa öldü; Hamza Hamid Paşa sadrazam oldu.
29 Eylül 1763	Köse Bahir Mustafa Paşa üçüncü kez sadrazam oldu.
1764	Büyük Yeni Han tamamlandı.
30 Mart 1765	Muhsinzade Mehmed Paşa sadrazam oldu; Köse Mustafa Paşa Midilli'de idam edildi.
13 Ocak 1766	Kızı Beyhan Sultan doğdu.
22 Mayıs 1766	İstanbul depremi: Fatih Camii'nin kubbesi çöktü.
1767	Fatih Camii'nin yeniden yapımı başladı; Şehzade Mehmed doğdu.
14 Haziran 1768	Kızı Hatice Sultan doğdu.
7 Ağustos 1768	Savaşa karşı çıkan Muhsinzade Mehmed Paşa azledildi; Silahdar Mahir Hamza Paşa sadrazam oldu.
6 Ekim 1768	Balta olayı ve Lehistan meselesi üzerine Rusya'ya savaş ilan edildi.
20 Ekim 1768	Yağlıkçızade Mehmed Emin Paşa sadrazam oldu.
1769	Hotin düştü; Ruslar Yaş ve Bükreş'e girdi; Mehmed Emin Paşa azledilip idam edildi.
13 Aralık 1769	İvazzade Halil Paşa sadrazam oldu.
1770	Rus filosu Mora'ya çıktı, Orlov İsyanı başladı; Vromopigada ve Ege'de çarpışmalar.
20 Nisan 1770	Aspindza Muharebesi: Gürcü Kralı Erekle Osmanlı kuvvetlerini yendi.
5 Temmuz 1770	donanma Çeşme limanına çekildi.
7 Temmuz 1770	Çeşme Deniz Muharebesi: Osmanlı donanması limanda yakıldı; aynı gün Larga'da kara yenilgisi.
1 Ağustos 1770	Kartal Ovası (Kagul) Muharebesi: Osmanlı ordusu bozguna uğradı.
1770	Bender düştü; Kili, Akkerman, İbrail ve İsmail kaybedildi.
25 Aralık 1770	Silahdar Mehmed Paşa sadrazam oldu.
1771	Fatih Camii'nin yeniden yapımı tamamlandı; kardeşi Şehzade Bayezid öldü.
27 Mayıs 1771	Yergöğü Rusların eline geçti.
1771	Rus ordusu Kırım'ı işgal etti; Orkapı, Kefe ve Kerç düştü.
6 Temmuz 1771	Avusturya ile gizli yardım sözleşmesi imzalandı.
2 Eylül 1771	Hule Gölü Muharebesi: Ali Bey ve Zahir el-Ömer Şam ordusunu yendi.
11 Aralık 1771	Muhsinzade Mehmed Paşa ikinci kez sadrazam oldu.
1772	Mütareke; Fokşan ve Bükreş barış görüşmeleri başarısız; Cassini cetvelleri çevrildi; Lehistan'ın birinci paylaşımı.
9 Kasım 1772	Balyabadra Deniz Muharebesi: Patras Körfezi'nde Osmanlı gemileri yakıldı.
1773	Mühendishane-i Bahri-i Hümayun açıldı; Silistre ve Varna savunuldu; Mısır'da Ali Bey öldü.
10 Ağustos 1773	Bodrum-İstanköy Muharebeleri: Rus çıkarması püskürtüldü.
21 Ocak 1774	Topkapı Sarayı'nda öldü; Laleli'deki türbesine gömüldü, kardeşi I. Abdülhamid tahta çıktı.
21 Temmuz 1774	Küçük Kaynarca Antlaşması ile savaş bitti (ölümünden sonra).

III. Mustafa Döneminde Yapılan Savaşlar ve Seferler

Yıl	Savaş veya sefer	Taraf	Sonuç
1757	Kresili Muharebesi	İmereti Krallığı	Osmanlı destekli tarafın yenilgisi; Tahta çıkışından altı hafta sonra Gürcistan'da; merkezi ordu katılmadı.
1770	Vromopigada Muharebesi	Manyot ve Rum isyancılar (Orlov İsyanı)	Osmanlı-Arnavut kuvvetleri püskürtüldü; Mora'da Skoutari yakınında; isyan yaz sonunda bastırıldı.
1770	Aspindza Muharebesi	Kartli-Kaheti Krallığı (II. Erekle)	Osmanlı yenilgisi; Gürcü ordusu Osmanlı ve Lezgi kuvvetlerini yendi.
1770	Anabolu (Nauplia) Deniz Muharebesi	Rusya	sonuçsuz; Nafplion açıklarında; Rus filosu Mora'dan çekilmeye başladı.
1770	Larga Muharebesi	Rusya	Osmanlı yenilgisi; Rumyantsev Kaplan Giray'ın Tatar ve Osmanlı kuvvetlerini yendi.
1770	Çeşme Deniz Muharebesi	Rusya	Osmanlı yenilgisi; 6-7 Temmuz gecesi donanma Çeşme limanında yakıldı; on bir kalyon yok oldu.
1770	Kartal Ovası Muharebesi	Rusya	Osmanlı yenilgisi; Kagul'da İvazzade Halil Paşa'nın ordusu dağıldı; Tuna kaleleri düştü.
1771	Yergöğü'nün ele geçirilmesi (1771)	Rusya	Osmanlı yenilgisi; Giurgiu Rusların eline geçti; yıl içinde el değiştirdi.
1771	Kırım'ın işgali	Rusya	Osmanlı yenilgisi; Dolgorukov Orkapı, Kefe ve Kerç'i aldı; han kaçtı.
1771	Hule Gölü Muharebesi	Mısır isyancısı Ali Bey ve Zahir el-Ömer	Osmanlı yenilgisi; Şam valisinin ordusu yenildi.
1772	Balyabadra Deniz Muharebesi	Rusya	Osmanlı yenilgisi; Patras Körfezi'nde Osmanlı gemileri yakıldı.
1773	Bodrum-İstanköy Muharebeleri	Rusya	Osmanlı savunma başarısı; Rus çıkarmaları püskürtüldü.

Sadrazamları

Sadrazam	Görev yılları	Not	Madde
Koca Ragıp Paşa	1757-1763	III. Osman'dan devraldı; barış, hazine ve edebiyat dönemi; 8 Nisan 1763'te görevdeyken öldü.	https://com.com.tr/ansiklopedi/koca-ragip-pasa.md
Hamza Hamid Paşa	1763	11 Nisan – 29 Eylül 1763; beş ay sonra azledildi.
Köse Mustafa Paşa	1763-1765	Köse Bahir Mustafa Paşa, üçüncü sadareti; 30 Mart 1765'te azledildi, Midilli'de idam edildi.
Muhsinzade Mehmed Paşa	1765-1768 ve 1771-1774	Esma Sultan'ın eşi; savaşa karşı çıktığı için azledildi, 1771'de yeniden atandı, Küçük Kaynarca'yı imzaladı, 4 Ağustos 1774'te öldü.	https://com.com.tr/ansiklopedi/muhsinzade-mehmed-pasa.md
Silahdar Mahir Hamza Paşa	1768	7 Ağustos – 20 Ekim 1768; savaş ilanını yaptı, azledildi.
Yağlıkçızade Mehmed Emin Paşa	1768-1769	20 Ekim 1768 – 12 Ağustos 1769; Hotin yenilgisinden sonra azledildi ve idam edildi.
Moldovancı Ali Paşa	1769	12 Ağustos – 12 Aralık 1769; azledildi.
İvazzade Halil Paşa	1769-1770	13 Aralık 1769 – 25 Aralık 1770; Kartal bozgununun sadrazamı, azledildi.
Silahdar Mehmed Paşa	1770-1771	25 Aralık 1770 – 11 Aralık 1771; Kırım'ın kaybı, azledildi.

III. Mustafa Eserleri

Eser	Tür	Yıl	Yer	Not
Laleli Camii	cami ve külliye	1760-1763	İstanbul, Laleli	Mimar Mehmed Tahir Ağa; barok üslup; medrese, imaret, sebil, han ve türbe; ayaktadır.
Büyük Yeni Han	han	1764	İstanbul, Çakmakçılar Yokuşu	Üç katlı, iki avlulu; Laleli vakfına gelir; bugün de ticari han olarak kullanılır.
Fatih Camii (yeniden yapım)	cami	1767-1771	İstanbul, Fatih	1766 depreminden sonra dört yarım kubbeli planla baştan yapıldı; bugünkü yapı budur.
Ayazma Camii	cami	1760-1761	İstanbul, Üsküdar	Annesi ve kardeşi Şehzade Süleyman adına; barok üslup; ayaktadır.
III. Mustafa Camii	cami	1763	İstanbul, Paşabahçe	Boğaz kıyısında; ibadete açıktır.
Mühendishane-i Bahri-i Hümayun	okul	1773	İstanbul, Kasımpaşa Tersanesi	Deniz mühendislik okulu; İstanbul Teknik Üniversitesi'nin köklerinden.
Çanakkale Boğazı tabyaları	tahkimat	1770-1773	Çanakkale	Baron de Tott yaptırdı; bazı tabyalar sonraki dönemlerde yenilendi.
III. Mustafa Türbesi	türbe	1763	İstanbul, Laleli	Padişah ve oğlu III. Selim burada yatar; ziyarete açıktır.

III. Mustafa Ailesi

• Babası: III. Ahmed (23. Osmanlı padişahı; Lale Devri'nin hükümdarı, 1730'da tahttan çekildi)
• Annesi: Mihrişah Emine Kadın (III. Ahmed'in kadınlarından; Ümmügülsüm Sultan'ın da annesi; 1732'de öldü, valide sultan olamadı)
• Mihrişah Sultan: 1745 civarı doğdu, Gürcü kökenli kaydedilir; III. Selim'in annesi; 1789-1805 valide sultan; Eyüp'teki külliyesinin türbesinde gömülü, 16 Ekim 1805'te öldü
• Ayşe Adilşah Kadın: 1748 civarı doğdu; Beyhan ve Hatice Sultanların annesi; 19 Aralık 1803'te öldü, Laleli III. Mustafa Türbesi
• Aynülhayat Kadın: Hibetullah Sultan'ın annesi; 1764'te öldü
• Rifat Kadın: kaynaklarda adı geçer
• Fehime Kadın: kaynaklarda adı geçer
• Binnaz Kadın: kaynaklarda adı geçer
• I. Abdülhamid: öz olmayan kardeşi (annesi Rabia Şermi), halefi; 1725-1789, 27. padişah
• Şehzade Mehmed: 1717 civarı doğdu; veliaht iken 22 Aralık 1756'da öldü
• Şehzade Bayezid: 1718-1771; kafeste öldü
• Şehzade Süleyman: 1710-1732
• Ümmügülsüm Sultan: öz kız kardeşi (aynı anne); 1708-1732
• Hatice Sultan: kız kardeşi; 1710-1738
• Fatma Sultan: kız kardeşi; 1704-1733; Nevşehirli İbrahim Paşa'nın eşi
• Zeynep Asıma Sultan: kız kardeşi; 1714-1774; Zeynep Sultan Camii'nin banisi
• Saliha Sultan: kız kardeşi; 1715-1778; 1758'de Koca Ragıp Paşa ile evlendi
• Esma Sultan: kız kardeşi; 1726-1788; Muhsinzade Mehmed Paşa'nın eşi, sarayın nüfuzlu kadını
• Ayşe Sultan: kız kardeşi; 1715-1775
• Zübeyde Sultan: kız kardeşi; 1728-1756

III. Mustafa Döneminin İlkleri

• Mühendishane-i Bahrî-i Hümayun'un kurucusu 1773
• Laleli Külliyesi'nin banisi 1760-1764
• Fatih Camii'ni yeniden yaptıran padişah 1766 depreminden sonra, 1771'de tamamlandı
• Prusya ile ilk antlaşma 1761
• Çeşme baskınını yaşayan padişah 1770; donanma yeniden kuruldu

Kaynak: com.com.tr