Hekimoğlu Ali Paşa Kimdir? Hayatı, Sadrazamlığı ve Dönemin Önemli Olayları

Hekimoğlu Ali Paşa Kimdir?

Hekimoğlu Ali Paşa, 4 Haziran 1689 tarihinde İstanbul'da doğmuş ve 13 Ağustos 1758 tarihinde Kütahya'da 69 yaşında hayatını kaybetmiş bir Osmanlı sadrazamıdır. Tarihte Sadrazam olarak yer alır. Babası Hekimbaşı Nuh Efendi'dir. Kabri: Hekimoğlu Ali Paşa Külliyesi Türbesi, Fatih, İstanbul.

Hekimoğlu Ali Paşa, I. Mahmud ve III. Osman dönemlerinde üç kez sadrazamlık yapan, Bosna savunmasıyla tanınan Osmanlı devlet adamıdır.

com.com.tr

Hekimoğlu Ali Paşa Hayatındaki Dönüm Noktaları

• 4 Haziran 1689: İstanbul'da doğdu; babası hekimbaşı Nuh Efendi'dir.
• 22 Ekim 1707: Babası Nuh Efendi, Rumeli kazaskerliği payesiyle hekimbaşı iken öldü.
• 1713: Zile kazası voyvodalığına tayin edilerek İstanbul'dan uzaklaştırıldı.
• 1715: Kapıcıbaşı sıfatıyla, öldürülen Kızlar Ağası Süleyman Ağa'nın malının tespitiyle görevlendirildi.
• 1719: Yeni İl Türkmen voyvodalığına getirildi.
• Ekim 1722: Beylerbeyi payesiyle Adana valiliğine tayin edildi.
• 1724: Halep valisi olarak, eyalet askeriyle birlikte İran seferine katıldı.
• 11 Ekim 1725: Tebriz'in alınmasındaki hizmeti sebebiyle vezirlik rütbesi verilerek Anadolu beylerbeyi oldu.
• Temmuz 1726: Tebriz cephesi seraskerliğine ve Tebriz muhafızlığına tayin edildi.
• Eylül 1728: Şehrizor'un ardından Sivas valiliğine gönderildi.
• Aralık 1730: Erzurum valiliğiyle birlikte Revan bölgesi seraskerliğine getirildi.
• Eylül 1731: Kurican'da kazanılan muharebeden sonra Hemedan alındı; ardından Urmiye 65 günlük kuşatmayla ele geçirildi.
• 15 Kasım 1731: Tebriz yeniden Osmanlı kuvvetlerinin eline geçti.
• 22 Kasım 1731: Doğu cephesindeki başarılar üzerine I. Mahmud'a gazi unvanı verildi.
• 12 Mart 1732: Birinci kez sadrazamlığa getirildi; mührü 10 Mayıs 1732 tarihinde İstanbul'da teslim aldı.
• 1734: İstanbul'da Davutpaşa ile Kocamustafapaşa arasındaki külliyesinin yapımı sürdü; yapı 1735 yılında tamamlandı.
• 1735: İran barışı meselesi yüzünden sadaretten azledildi ve Midilli adasına sürgüne gönderildi. Azil tarihi kaynaklarda temmuz ve ağustos ayları olarak farklı verilir.
• 1736: Affedilerek Kandiye muhafızlığı ve Girit valiliğine getirildi.
• Nisan 1736: Bosna valiliğine tayin edildi.
• 9 Temmuz 1737: Avusturya ordusu İzvornik yönünden Bosna'ya girdi; eyalet kuvvetleri Travnik ovasında toplandı.
• 4 Ağustos 1737: Banaluka önündeki muharebede Avusturya ordusu yenilgiye uğratıldı ve Bosna'daki kuşatmalar kaldırıldı.
• 21 Temmuz 1739: Hisarcık mevkiinde iki gün süren muharebe Osmanlı üstünlüğüyle sonuçlandı; ardından Belgrad kuşatıldı.
• 18 Eylül 1739: Belgrad Antlaşması imzalandı; Hekimoğlu Ali Paşa Osmanlı temsilci heyetinde yer aldı.
• Haziran 1740: Mısır valiliğine tayin edildi ve bir yıl içinde eyaleti merkezî yönetime bağladı.
• Kasım 1741: Adana valiliğinin ardından, merkezi Kütahya olan Anadolu beylerbeyiliğine getirildi.
• 21 Nisan 1742: İkinci kez sadrazam oldu.
• 23 Eylül 1743: Meşveret meclisi toplanmadan mühür geri alınarak azledildi ve Midilli'ye sürgüne gönderildi.
• Ekim 1744: İkinci kez Bosna valiliğine gönderildi.
• Ocak 1746: Anadolu beylerbeyiliğiyle birlikte Kars cephesi seraskerliği verildi.
• 28 Kasım 1746: Üçüncü kez Bosna valiliğine tayin edildi; Hersek sancağı da eyalete bağlandı.
• 16 Haziran 1748: Bender kalesi muhafızlığı ve Özi valiliğine getirildi.
• Nisan 1751: Trabzon valiliğine gönderildi ve bölgedeki âyan ile derebeylerine karşı harekete geçti.
• 15 Şubat 1755: III. Osman döneminde üçüncü kez sadrazam oldu.
• 18 Mayıs 1755: Sadaretten azledildi; Kız Kulesi'ne gönderildi, Şehsuvar Sultan'ın araya girmesiyle idam edilmedi.
• Ekim 1755: Kıbrıs'ta Magosa kalesindeki kalebendlikten sonra sürgün yeri Rodos'a çevrildi.
• 17 Ekim 1757: Yeniden Anadolu valiliğine getirildi; Aydın sancağı da kendisine verildi.
• Kasım 1757: Üçüncü kez Mısır valiliğine tayin edildi.
• 1758: Naaşı vasiyeti üzerine İstanbul'a getirildi ve külliyesindeki türbeye defnedildi.
• 13 Ağustos 1758: Kütahya'da öldü. Ölüm tarihi kaynakların bir kısmında 14 Ağustos 1758 olarak verilir.

Hekimoğlu Ali Paşa Kronolojisi

Tarih	Olay
4 Haziran 1689	İstanbul'da doğdu; babası hekimbaşı Nuh Efendi'dir.
22 Ekim 1707	Babası Nuh Efendi, Rumeli kazaskerliği payesiyle hekimbaşı iken öldü.
1713	Zile kazası voyvodalığına tayin edilerek İstanbul'dan uzaklaştırıldı.
1715	Kapıcıbaşı sıfatıyla, öldürülen Kızlar Ağası Süleyman Ağa'nın malının tespitiyle görevlendirildi.
1719	Yeni İl Türkmen voyvodalığına getirildi.
Ekim 1722	Beylerbeyi payesiyle Adana valiliğine tayin edildi.
1724	Halep valisi olarak, eyalet askeriyle birlikte İran seferine katıldı.
11 Ekim 1725	Tebriz'in alınmasındaki hizmeti sebebiyle vezirlik rütbesi verilerek Anadolu beylerbeyi oldu.
Temmuz 1726	Tebriz cephesi seraskerliğine ve Tebriz muhafızlığına tayin edildi.
Eylül 1728	Şehrizor'un ardından Sivas valiliğine gönderildi.
Aralık 1730	Erzurum valiliğiyle birlikte Revan bölgesi seraskerliğine getirildi.
Eylül 1731	Kurican'da kazanılan muharebeden sonra Hemedan alındı; ardından Urmiye 65 günlük kuşatmayla ele geçirildi.
15 Kasım 1731	Tebriz yeniden Osmanlı kuvvetlerinin eline geçti.
22 Kasım 1731	Doğu cephesindeki başarılar üzerine I. Mahmud'a gazi unvanı verildi.
12 Mart 1732	Birinci kez sadrazamlığa getirildi; mührü 10 Mayıs 1732 tarihinde İstanbul'da teslim aldı.
1734	İstanbul'da Davutpaşa ile Kocamustafapaşa arasındaki külliyesinin yapımı sürdü; yapı 1735 yılında tamamlandı.
1735	İran barışı meselesi yüzünden sadaretten azledildi ve Midilli adasına sürgüne gönderildi. Azil tarihi kaynaklarda temmuz ve ağustos ayları olarak farklı verilir.
1736	Affedilerek Kandiye muhafızlığı ve Girit valiliğine getirildi.
Nisan 1736	Bosna valiliğine tayin edildi.
9 Temmuz 1737	Avusturya ordusu İzvornik yönünden Bosna'ya girdi; eyalet kuvvetleri Travnik ovasında toplandı.
4 Ağustos 1737	Banaluka önündeki muharebede Avusturya ordusu yenilgiye uğratıldı ve Bosna'daki kuşatmalar kaldırıldı.
21 Temmuz 1739	Hisarcık mevkiinde iki gün süren muharebe Osmanlı üstünlüğüyle sonuçlandı; ardından Belgrad kuşatıldı.
18 Eylül 1739	Belgrad Antlaşması imzalandı; Hekimoğlu Ali Paşa Osmanlı temsilci heyetinde yer aldı.
Haziran 1740	Mısır valiliğine tayin edildi ve bir yıl içinde eyaleti merkezî yönetime bağladı.
Kasım 1741	Adana valiliğinin ardından, merkezi Kütahya olan Anadolu beylerbeyiliğine getirildi.
21 Nisan 1742	İkinci kez sadrazam oldu.
23 Eylül 1743	Meşveret meclisi toplanmadan mühür geri alınarak azledildi ve Midilli'ye sürgüne gönderildi.
Ekim 1744	İkinci kez Bosna valiliğine gönderildi.
Ocak 1746	Anadolu beylerbeyiliğiyle birlikte Kars cephesi seraskerliği verildi.
28 Kasım 1746	Üçüncü kez Bosna valiliğine tayin edildi; Hersek sancağı da eyalete bağlandı.
16 Haziran 1748	Bender kalesi muhafızlığı ve Özi valiliğine getirildi.
Nisan 1751	Trabzon valiliğine gönderildi ve bölgedeki âyan ile derebeylerine karşı harekete geçti.
15 Şubat 1755	III. Osman döneminde üçüncü kez sadrazam oldu.
18 Mayıs 1755	Sadaretten azledildi; Kız Kulesi'ne gönderildi, Şehsuvar Sultan'ın araya girmesiyle idam edilmedi.
Ekim 1755	Kıbrıs'ta Magosa kalesindeki kalebendlikten sonra sürgün yeri Rodos'a çevrildi.
17 Ekim 1757	Yeniden Anadolu valiliğine getirildi; Aydın sancağı da kendisine verildi.
Kasım 1757	Üçüncü kez Mısır valiliğine tayin edildi.
1758	Naaşı vasiyeti üzerine İstanbul'a getirildi ve külliyesindeki türbeye defnedildi.
13 Ağustos 1758	Kütahya'da öldü. Ölüm tarihi kaynakların bir kısmında 14 Ağustos 1758 olarak verilir.

Hekimoğlu Ali Paşa Döneminde Yapılan Savaşlar ve Seferler

Yıl	Savaş veya sefer	Taraf	Sonuç
1724	1723-1727 Osmanlı İran Savaşı	Safevî İran	Tebriz alındı, Hemedan uzlaşması yapıldı; Halep valisi ve ardından Tebriz cephesi seraskeri olarak görev aldı.
Eylü	Kurican Muharebesi	II. Tahmasb kuvvetleri	Osmanlı üstünlüğü, Hemedan alındı; Revan bölgesi seraskeri sıfatıyla harekâtı yönetti.
1731	Urmiye Kuşatması	Safevî İran	Kale 65 gün süren kuşatmanın ardından alındı; Tebriz üzerine yürüyüşün önündeki son engel kaldırıldı.
15 K	Tebriz'in Geri Alınması	Safevî İran	Şehir Osmanlı kuvvetlerinin eline geçti; Kalede bulunan mühimmat ve toplar da ele geçirildi.
4 Ağ	Banaluka Muharebesi	Avusturya	Avusturya ordusu yenildi, Bosna'daki kuşatmalar kaldırıldı; Bosna valisi olarak topladığı eyalet kuvvetleri ve gönüllülerle kazanıldı.
21-2	Hisarcık Muharebesi	Avusturya	Osmanlı üstünlüğü, ardından Belgrad kuşatması başladı; Bosna eyaleti kuvvetleriyle ana orduya katıldı; muharebe Krotzka ve Grocka adlarıyla da anılır.

Antlaşmalar

Yıl	Antlaşma	Taraf	Not
18 E	Belgrad Antlaşması	Avusturya	Belgrad ve Semendire Osmanlı yönetimine döndü. Hekimoğlu Ali Paşa, Fransa elçisinin isteğiyle Osmanlı temsilci heyetine alındı.
1727	Hemedan Uzlaşması	Safevî İran	Tebriz cephesi seraskeri olarak görüşmelerde etkili oldu.

Hekimoğlu Ali Paşa Eserleri

Eser	Tür	Yıl	Yer	Not
Hekimoğlu Ali Paşa Külliyesi	külliye	1734-1735	Davutpaşa ve Kocamustafapaşa arası, Fatih, İstanbul	Cami, tekke, türbe, kütüphane, sebil, şadırvan ve çeşmeden oluşur; klasik Osmanlı mimarisinin son büyük örneklerinden sayılır.
Hekimoğlu Ali Paşa Kütüphanesi	kütüphane	1735	Fatih, İstanbul	Külliye içinde ayrı bir birim olarak kuruldu.
Hekimoğlu Ali Paşa Türbesi	türbe	1734-1735	Fatih, İstanbul	Kendisi, eşi Muhsine Hanım ve başka bazı kişiler burada gömülüdür.
Kabataş Çeşmesi	çeşme	1732	Kabataş, İstanbul	Kitabesindeki her mısra tarih düşürecek biçimde yazılmıştır; metin şair Seyyid Vehbî'ye aittir.
Atik Ali Paşa Camii avlu duvarı çeşmesi	çeşme		Çemberlitaş, İstanbul	Caminin avlu duvarında yer alır.
Bandırmalızâde Tekkesi	tekke		Üsküdar, İstanbul	Görevlilerine cami vakfından maaş bağlanmıştır.

Hekimoğlu Ali Paşa Ailesi

• Babası: Nuh Efendi (II. Mustafa döneminde hekimbaşı; sonradan müslüman olmuş bir hekimdir. Kökeni kaynakların bir kısmında Girit, bir kısmında Venedik olarak verilir. 22 Ekim 1707 tarihinde öldü.)
• Annesi: Safiye Hanım (Kaynaklarda adı geçer, hakkında başka bilgi verilmez)
• Muhsine Hanım: İstanbul'daki külliyenin türbesinde gömülüdür
• Feyzullah Efendi: Maliye kalemlerinde rûznâmçe-i evvelliğe kadar yükseldi; Kasımpaşa'da bir çeşme yaptırdı

Hekimoğlu Ali Paşa Döneminin İlkleri

• Osmanlı hekimbaşı ailesinden gelip sadrazamlığa yükselen ilk isim 1732
• Bosna eyaleti kuvvetleriyle Avusturya ana ordusunu durduran vali Banaluka, 4 Ağustos 1737
• Belgrad Antlaşması görüşmelerine yabancı elçinin talebiyle heyete alınan Osmanlı komutanı 1739
• Humbaracı Ocağı'na beylerbeyi rütbesiyle Batılı bir uzmanı yerleştiren sadrazam Humbaracı Ahmed Paşa, 1732-1735
• Üç ayrı padişah döneminde saray, cephe ve sadaret görevlerini birlikte yürüten devlet adamı III. Ahmed, I. Mahmud ve III. Osman dönemleri

Kaynak: com.com.tr