II. Mustafa Kimdir? Hayatı, Saltanatı, Savaşları ve Eserleri

II. Mustafa Kimdir?

II. Mustafa, 5 Haziran 1664 tarihinde Edirne'de doğmuş ve 28 Aralık 1703 tarihinde İstanbul'da 39 yaşında hayatını kaybetmiş bir Osmanlı padişahıdır. Tarihte 22. padişah olarak yer alır. Saltanat dönemi: 6 Şubat 1695 – 22 Ağustos 1703 (8 yıl 6 ay). Babası IV. Mehmed, annesi Gülnuş Sultan'dır. Kendisinden önce II. Ahmed, sonra ise III. Ahmed bu makama geçmiştir. Kabri: Hatice Turhan Sultan Türbesi, Yeni Cami, İstanbul. Tarihte Gazi; şiirde İkbalî lakaplarıyla anılır.

II. Mustafa, 1695-1703 yılları arasında hüküm süren 22. Osmanlı padişahıdır. Zenta yenilgisi ve Karlofça Antlaşması onun döneminde yaşandı.

com.com.tr

II. Mustafa Kronolojisi

Tarih	Olay
5 Haziran 1664	Edirne'de doğdu; babası IV. Mehmed, annesi Gülnuş Sultan.
30 Aralık 1673	Kardeşi Şehzade Ahmed (III. Ahmed) Hacıoğlupazarcığı'nda doğdu.
1675	Edirne'de on beş gün süren sünnet düğünü yapıldı.
12 Eylül 1683	II. Viyana Kuşatması bozgunla bitti; on altı yıl sürecek savaş başladı.
8 Kasım 1687	Babası IV. Mehmed tahttan indirildi; Şehzade Mustafa kafese alındı.
6 Ocak 1693	Babası IV. Mehmed Edirne'de öldü.
6 Şubat 1695	II. Ahmed'in ölümü üzerine Edirne'de tahta çıktı; sefere bizzat çıkacağını ilan eden hatt-ı hümayunu yayımladı.
9 Şubat 1695	Koyun Adaları Deniz Muharebesi: Mezzomorto Hüseyin Paşa Venedik donanmasını yendi, Sakız geri alındı.
3 Mayıs 1695	Elmas Mehmed Paşa sadrazam oldu; Feyzullah Efendi şeyhülislamlığa getirildi.
1695	Malikane sistemi (ömür boyu vergi kiralama) uygulamaya kondu.
7 Eylül 1695	Birinci Macaristan seferinde Lipova Kalesi alındı.
18 Eylül 1695	Zeytinburnu Deniz Muharebesi: Midilli açıklarında Venedik donanması püskürtüldü.
21 Eylül 1695	Lugos Muharebesi: Avusturya generali Veterani yenildi ve öldü.
1696	Azak Kalesi Rus Çarı I. Petro'ya teslim oldu.
2 Ağustos 1696	Oğlu Şehzade Mahmud (I. Mahmud) Edirne'de doğdu.
22 Ağustos 1696	Andıra Deniz Muharebesi: Venedik ile sonuçsuz karşılaşma.
26 Ağustos 1696	Ulaş Muharebesi: Saksonya Elektörü'nün ordusu geri çekildi, Temeşvar kurtarıldı.
6 Temmuz 1697	Bozcaada Deniz Muharebesi: Venedik ile sonuçsuz karşılaşma.
1 Eylül 1697	İkinci Andıra Deniz Muharebesi.
11 Eylül 1697	Zenta Muharebesi: Prens Eugen Tisa geçişinde Osmanlı ordusunu bozguna uğrattı; Elmas Mehmed Paşa öldü.
17 Eylül 1697	Amcazade Hüseyin Paşa sadrazam oldu.
1698	Podhajce çevresinde Tatar-Leh çarpışmaları; Hafız Osman öldü.
14 Haziran 1698	Bozcaada açıklarında Venedik ile yeni bir deniz çarpışması.
20 Eylül 1698	Semadirek Deniz Muharebesi; Venedik ile son büyük karşılaşma.
1698	Karlofça'da barış görüşmeleri başladı; Osmanlı heyetine Rami Mehmed Efendi başkanlık etti.
2 Ocak 1699	Oğlu Şehzade Osman (III. Osman) Edirne'de doğdu.
26 Ocak 1699	Karlofça Antlaşması imzalandı; Macaristan, Erdel, Mora ve Podolya bırakıldı.
21 Şubat 1699	Martynów çarpışması: Leh süvarisi bir Tatar akın kolunu yendi.
1700	Amcazade Hüseyin Paşa Külliyesi Saraçhane'de tamamlandı; Feyzullah Efendi Medresesi yapıldı.
14 Temmuz 1700	Rusya ile İstanbul Antlaşması: Azak Rusya'ya bırakıldı.
1701	Bahriye Kanunnamesi hazırlandı; donanma kalyon düzenine geçti.
28 Nisan 1701	Chelif çarpışması: Cezayir ocağı Fas ordusunu yendi.
4 Eylül 1702	Amcazade Hüseyin Paşa istifa etti; Daltaban Mustafa Paşa sadrazam oldu.
24 Ocak 1703	Daltaban Mustafa Paşa azledildi ve idam edildi; ertesi gün Rami Mehmed Paşa sadrazam oldu.
17 Temmuz 1703	İstanbul'da cebecilerin maaş isyanı başladı: Edirne Vakası.
22 Ağustos 1703	Ordusu isyancılara katıldı; tahttan indirildi, kardeşi III. Ahmed tahta çıkarıldı.
3 Eylül 1703	Feyzullah Efendi Edirne'de öldürüldü.
28 Aralık 1703	Topkapı Sarayı'nda öldü; Yeni Cami'deki Hatice Turhan Sultan Türbesi'ne gömüldü.

II. Mustafa Döneminde Yapılan Savaşlar ve Seferler

Yıl	Savaş veya sefer	Taraf	Sonuç
1695	Koyun Adaları Deniz Muharebesi	Venedik Cumhuriyeti	Osmanlı zaferi; Mezzomorto Hüseyin Paşa komutasında; Venedik Sakız'ı boşalttı.
1695	Zeytinburnu Deniz Muharebesi	Venedik Cumhuriyeti	Osmanlı lehine, kesin sonuçsuz; Midilli açıklarında; Venedik Ege'de üstünlük kuramadı.
1695	Lugos Muharebesi	Avusturya	Osmanlı zaferi; Padişahın bizzat komuta ettiği ilk savaş; General Veterani öldü.
1696	Cenei çarpışmaları	Avusturya	Osmanlı zaferi; Temeşvar yakınında Habsburg kuvvetleri püskürtüldü.
1696	Andıra Deniz Muharebesi (1696)	Venedik Cumhuriyeti	sonuçsuz; Andros açıklarında karşılıklı top ateşi.
1696	Ulaş Muharebesi	Avusturya ve Saksonya	Osmanlı lehine, tartışmalı; Temeşvar kurtarıldı; Avusturya kaynakları sonuçsuz sayar.
1697	Bozcaada Deniz Muharebesi (1697)	Venedik Cumhuriyeti	sonuçsuz; Çanakkale Boğazı açıklarında.
1697	Andıra Deniz Muharebesi (1697)	Venedik Cumhuriyeti	sonuçsuz; İkinci Andros karşılaşması.
1697	Zenta Muharebesi	Avusturya	Osmanlı yenilgisi; Tisa geçişinde Prens Eugen baskını; Elmas Mehmed Paşa öldü, hazine ve mühür kaybedildi.
1698	Podhajce Muharebesi (1698)	Lehistan	Osmanlı-Tatar yenilgisi; Kırım Tatarlarının Podolya akını Leh ordusunca püskürtüldü.
1698	Bozcaada Deniz Muharebesi	Venedik Cumhuriyeti	sonuçsuz; Ege'deki son karşılaşmalardan biri.
1698	Semadirek Deniz Muharebesi	Venedik Cumhuriyeti	sonuçsuz; Karlofça görüşmeleri öncesi son deniz çarpışması.
1699	Martynów Muharebesi	Lehistan	Tatar yenilgisi; Karlofça imzalandıktan sonra Tatar akın kolunun yenilmesi.
1701	Chelif Muharebesi (1701)	Fas Sultanlığı	Cezayir ocağının zaferi; Osmanlı eyaleti Cezayir'in Fas Sultanı İsmail'in ordusunu Chelif Nehri yakınında yenmesi.

Sadrazamları

Sadrazam	Görev yılları	Not	Madde
Sürmeli Ali Paşa	1694-1695	II. Ahmed'den devraldı; Nisan 1695'te azledildi ve idam edildi.
Elmas Mehmed Paşa	1695-1697	3 Mayıs 1695'te atandı; üç Macaristan seferine komuta etti, 11 Eylül 1697'de Zenta'da öldü.	https://com.com.tr/ansiklopedi/elmas-mehmed-pasa.md
Amcazade Hüseyin Paşa	1697-1702	Köprülü ailesinden; Karlofça'yı imzaladı, onarım politikası yürüttü; 4 Eylül 1702'de istifa etti, aynı ay öldü.	https://com.com.tr/ansiklopedi/amcazade-huseyin-pasa.md
Daltaban Mustafa Paşa	1702-1703	Savaş yanlısı; Feyzullah Efendi ile çatıştı, 24 Ocak 1703'te azledildi ve idam edildi.
Rami Mehmed Paşa	1703	Karlofça müzakerecisi, kalemiyeden yetişen ilk sadrazam; 22 Ağustos 1703'te isyancılar tarafından görevden uzaklaştırıldı, sonra Mısır valiliği yaptı.
Damad Hasan Paşa	1703-1704	II. Mustafa'nın eniştesi (Hatice Sultan'ın eşi); 16 Kasım 1703'te III. Ahmed tarafından atandı, Edirne Vakası sonrası düzeni kurdu.

II. Mustafa Eserleri

Eser	Tür	Yıl	Yer	Not
Amcazade Hüseyin Paşa Külliyesi	külliye	1700	İstanbul, Saraçhane	Sadrazamın vakfı; medrese, kütüphane, sebil ve çeşme bugün ayaktadır.
Feyzullah Efendi Medresesi	medrese	1700	İstanbul, Fatih	Şeyhülislamın vakfı; bugün Millet Kütüphanesi olarak kullanılır.
Yenikale	kale	1699-1703	Kerç Boğazı	Azak'ın kaybından sonra Karadeniz girişini korumak için yapıldı; kalıntıları bugün Kırım'da durur.

II. Mustafa Ailesi

• Babası: IV. Mehmed (19. Osmanlı padişahı, Avcı lakabıyla tanınır; 1687'de tahttan indirildi, 1693'te Edirne'de öldü)
• Annesi: Gülnuş Sultan (Girit Resmo doğumlu, 1645 Girit seferinde esir alındı; 1695-1715 arasında valide sultan)
• Saliha Sultan: doğumu 1680 civarı, İstanbul; I. Mahmud'un annesi; 1730-1739 valide sultan; 21 Eylül 1739'da öldü, Yeni Cami'ye gömüldü
• Şehsuvar Sultan: doğumu 1682 civarı, Rusya kökenli olarak kaydedilir; III. Osman'ın annesi; 1754-1756 valide sultan; 27 Nisan 1756'da öldü, Nuruosmaniye haziresine gömüldü
• Alicenab Kadın: kaynaklarda adı geçer; çocukları hakkında kesin bilgi yok
• Afife Kadın: kaynaklarda adı geçer; hakkında ayrıntı yok
• Hafize Kadın: kaynaklarda adı geçer; hakkında ayrıntı yok
• III. Ahmed: öz kardeşi, halefi; 1673-1736, 23. padişah
• Hatice Sultan: öz kız kardeşi, 1660 civarı doğdu; Musahip Mustafa Paşa, sonra Damad Hasan Paşa ile evlendi; 5 Temmuz 1743'te Edirne'de öldü
• Ümmügülsüm Sultan: öz kız kardeşi
• Fatma Sultan: öz kız kardeşi

II. Mustafa Döneminin İlkleri

• Karlofça Antlaşması'nı imzalayan padişah 26 Ocak 1699; ilk büyük toprak kaybı
• Ordunun başında sefere çıkan son padişahlardan 1695, 1696 ve 1697 seferleri
• Hattat padişahların en ünlüsü Hafız Osman'ın öğrencisi
• Edirne Vakası ile tahttan indirilen padişah 22 Ağustos 1703

Kaynak: com.com.tr