Koca Mustafa Paşa Kimdir? Hayatı, Sadrazamlığı ve Dönemin Önemli Olayları

Koca Mustafa Paşa Kimdir?

Koca Mustafa Paşa, 23 Kasım 1512 tarihinde Bursa'da hayatını kaybetmiş bir Osmanlı sadrazamıdır. Tarihte Sadrazam (sıra numarası kaynaklarda ayrışır) olarak yer alır. Babası bilinmiyor'dur. Kabri: Pınarbaşı, Bursa.

Koca Mustafa Paşa, 1511-1512 yıllarında vezîriâzamlık yapan, İstanbul'da adını bir semte veren külliyenin banisi olan Osmanlı devlet adamıdır.

com.com.tr

Koca Mustafa Paşa Hayatındaki Dönüm Noktaları

• 1481: II. Bayezid tahta çıktı; şehzadeliğinde hizmetinde bulunduğu Koca Mustafa Paşa hazinedarbaşılığa getirildi.
• 1482: Cem Sultan taht mücadelesini kaybederek Rodos'a geçti; şehzade uzun yıllar Avrupa'da gözetim altında tutuldu.
• 1486: İstanbul'da Aya Andreas en Krisei manastır kilisesi camiye çevrildi; kaynakların bir kısmı dönüşümü 1486 ile 1491 arasına tarihler.
• 1487: Kapıcılar kethüdalığına getirildiği kaydedilir.
• 1489: Kapıcıbaşılığa getirildiği kaydedilir; görev, saray protokolünü ve elçi kabullerini kapsıyordu. Aynı yıl Cem Sultan papanın gözetimine verildi.
• Aralık 1490: Cem Sultan meselesini görüşmek üzere Roma'ya elçi olarak gönderildi.
• 1491: Papa VIII. Innocentius ile yürütülen görüşmeler tamamlandı; şehzadenin gözetim şartları ve yıllık ödeme konuşuldu.
• 1491: II. Bayezid'in kızı Kamerşah Sultan ile evlendi ve hanedan damadı oldu.
• 1492: Ohri sancakbeyliğine getirildiği kaydedilir.
• 1495: Cem Sultan öldü; Osmanlı Devleti'nin batı siyasetini kısıtlayan mesele sona erdi.
• 1495: Avlonya sancakbeyliğinde bulunduğu kaydedilir.
• 1497: Rumeli beylerbeyiliğine getirildiği kaydedilir.
• 1499: Osmanlı Venedik savaşı başladı; İnebahtı kalesi kuşatıldı ve teslim alındı. Kuşatmada Rumeli kuvvetlerinin başında bulundu.
• 1500: Mora harekâtında Modon, Koron ve Navarin kaleleri alındı.
• 1501: Vezirliğe yükseldi. Kaynakların bir kısmı bu yükselişi 1502 yılına tarihler.
• 1501: Şah İsmail Tebriz'de tahta çıktı ve Safevî Devleti kuruldu; Anadolu'daki nüfuz mücadelesi başladı.
• 1503: Venedik ile antlaşma imzalandı ve savaş sona erdi.
• 10 Eylül 1509: İstanbul'da büyük deprem meydana geldi; şehirde ağır yıkım oldu ve ardından geniş bir imar seferberliği yürütüldü.
• Nisan 1511: Teke bölgesinde Şahkulu ayaklanması başladı ve Anadolu'ya yayıldı.
• Temmuz 1511: Vezîriâzam Hadım Ali Paşa, ayaklanmayı bastıran harekât sırasında öldü ve makam boşaldı.
• 1511: Kapıkulu ocakları taht mücadelesinde tercihini Şehzade Selim yönünde kullandı; başkentteki denge değişti.
• 1511: Hersekzade Ahmed Paşa'nın kısa süren döneminin ardından vezîriâzamlığa getirildi.
• 24 Nisan 1512: II. Bayezid tahtı oğlu Selim'e bıraktı; otuz bir yıllık saltanat sona erdi.
• 1512: Saltanat değişiminin ardından bir süre vezîriâzamlıkta kaldı.
• 1512: Görevden alındı; vezîriâzamlık makamına yeniden Hersekzade Ahmed Paşa getirildi.
• 23 Kasım 1512: Bursa'da idam edildi. Gerekçe olarak Şehzade Ahmed ile gizli haberleşmeyi sürdürdüğü iddiası kaydedilir.
• 1512: Bursa'da Pınarbaşı semtine defnedildi.
• 1513: Şehzade mücadelesi Şehzade Ahmed ile Şehzade Korkut'un ölümüyle sona erdi.
• Ocak 1520: Eşi Kamerşah Sultan öldü.

Koca Mustafa Paşa Kronolojisi

Tarih	Olay
1481	II. Bayezid tahta çıktı; şehzadeliğinde hizmetinde bulunduğu Koca Mustafa Paşa hazinedarbaşılığa getirildi.
1482	Cem Sultan taht mücadelesini kaybederek Rodos'a geçti; şehzade uzun yıllar Avrupa'da gözetim altında tutuldu.
1486	İstanbul'da Aya Andreas en Krisei manastır kilisesi camiye çevrildi; kaynakların bir kısmı dönüşümü 1486 ile 1491 arasına tarihler.
1487	Kapıcılar kethüdalığına getirildiği kaydedilir.
1489	Kapıcıbaşılığa getirildiği kaydedilir; görev, saray protokolünü ve elçi kabullerini kapsıyordu. Aynı yıl Cem Sultan papanın gözetimine verildi.
Aralık 1490	Cem Sultan meselesini görüşmek üzere Roma'ya elçi olarak gönderildi.
1491	Papa VIII. Innocentius ile yürütülen görüşmeler tamamlandı; şehzadenin gözetim şartları ve yıllık ödeme konuşuldu.
1491	II. Bayezid'in kızı Kamerşah Sultan ile evlendi ve hanedan damadı oldu.
1492	Ohri sancakbeyliğine getirildiği kaydedilir.
1495	Cem Sultan öldü; Osmanlı Devleti'nin batı siyasetini kısıtlayan mesele sona erdi.
1495	Avlonya sancakbeyliğinde bulunduğu kaydedilir.
1497	Rumeli beylerbeyiliğine getirildiği kaydedilir.
1499	Osmanlı Venedik savaşı başladı; İnebahtı kalesi kuşatıldı ve teslim alındı. Kuşatmada Rumeli kuvvetlerinin başında bulundu.
1500	Mora harekâtında Modon, Koron ve Navarin kaleleri alındı.
1501	Vezirliğe yükseldi. Kaynakların bir kısmı bu yükselişi 1502 yılına tarihler.
1501	Şah İsmail Tebriz'de tahta çıktı ve Safevî Devleti kuruldu; Anadolu'daki nüfuz mücadelesi başladı.
1503	Venedik ile antlaşma imzalandı ve savaş sona erdi.
10 Eylül 1509	İstanbul'da büyük deprem meydana geldi; şehirde ağır yıkım oldu ve ardından geniş bir imar seferberliği yürütüldü.
Nisan 1511	Teke bölgesinde Şahkulu ayaklanması başladı ve Anadolu'ya yayıldı.
Temmuz 1511	Vezîriâzam Hadım Ali Paşa, ayaklanmayı bastıran harekât sırasında öldü ve makam boşaldı.
1511	Kapıkulu ocakları taht mücadelesinde tercihini Şehzade Selim yönünde kullandı; başkentteki denge değişti.
1511	Hersekzade Ahmed Paşa'nın kısa süren döneminin ardından vezîriâzamlığa getirildi.
24 Nisan 1512	II. Bayezid tahtı oğlu Selim'e bıraktı; otuz bir yıllık saltanat sona erdi.
1512	Saltanat değişiminin ardından bir süre vezîriâzamlıkta kaldı.
1512	Görevden alındı; vezîriâzamlık makamına yeniden Hersekzade Ahmed Paşa getirildi.
23 Kasım 1512	Bursa'da idam edildi. Gerekçe olarak Şehzade Ahmed ile gizli haberleşmeyi sürdürdüğü iddiası kaydedilir.
1512	Bursa'da Pınarbaşı semtine defnedildi.
1513	Şehzade mücadelesi Şehzade Ahmed ile Şehzade Korkut'un ölümüyle sona erdi.
Ocak 1520	Eşi Kamerşah Sultan öldü.

Koca Mustafa Paşa Döneminde Yapılan Savaşlar ve Seferler

Yıl	Savaş veya sefer	Taraf	Sonuç
1499	İnebahtı Kuşatması	Venedik Cumhuriyeti	Kale teslim alındı; Kuşatmada Rumeli kuvvetlerinin başında bulundu. Korint körfezinin girişindeki kale, körfeze giren çıkan gemileri denetliyordu.
1499	Osmanlı Venedik Savaşı	Venedik Cumhuriyeti	Osmanlı üstünlüğü; Mora'daki Venedik kaleleri alındı; Savaşın kara ayağını Rumeli kuvvetleri oluşturdu; 1500 yılında Modon, Koron ve Navarin alındı.

Antlaşmalar

Yıl	Antlaşma	Taraf	Not
Aral	Cem Sultan Görüşmeleri	Papalık	Roma'ya elçi olarak gönderildi. Görüşmeler papa VIII. Innocentius ile yürütüldü; konu, şehzadenin gözetim şartları ve karşılığında yapılacak yıllık ödemeydi. Ödemenin miktarı kaynaklarda farklı verilir.
1503	Osmanlı Venedik Antlaşması	Venedik Cumhuriyeti	1499 yılında başlayan savaşı sona erdirdi. Venedik, Mora'daki kayıplarını kabul etti; ticaret imtiyazları yenilendi.

Koca Mustafa Paşa Eserleri

Eser	Tür	Yıl	Yer	Not
Koca Mustafa Paşa Külliyesi	külliye	1486	Kocamustafapaşa, Fatih, İstanbul	Merkezinde, aslı Bizans dönemine ait Aya Andreas en Krisei manastır kilisesi olan cami bulunur. Kaynaklarda cami, medrese, imaret, mektep, zaviye ve türbe sayılır. Semt adını bu külliyeden alır.
Koca Mustafa Paşa Camii	cami	1486	Kocamustafapaşa, Fatih, İstanbul	Sünbül Efendi Camii adıyla da anılır. Halvetiyye tarikatının Sünbüliyye kolunun kurucusu Sünbül Sinan Efendi burada faaliyet gösterdi ve türbesi caminin yanındadır.
Eyüp'teki vakıf yapıları	vakıf	16. yüzyıl başı	Eyüp, İstanbul	Kaynaklar bu semtte yaptırdığı yapıları kaydeder.
Yenice-i Karasu vakıf yapıları	vakıf	16. yüzyıl başı	Yenice-i Karasu, Rumeli	Rumeli'deki ana yol güzergâhı üzerindeki yerleşmede kurduğu vakıf yapılarıdır.
Nevrekop vakıf yapıları	vakıf	16. yüzyıl başı	Nevrekop, Rumeli	Rumeli'deki ikinci vakıf merkezidir.
Koca Mustafa Paşa Türbesi	türbe	1512	Pınarbaşı, Bursa	Kaynaklar kabrinin Bursa Mevlevihanesi'nin karşısında bulunduğunu kaydeder.

Koca Mustafa Paşa Ailesi

• Babası: (Kaynaklarda adı geçmiyor; kökeni konusunda kayıtlar Rum ve Frenk asıllı olmak üzere ayrışır)
• Annesi: (Kaynaklarda adı geçmiyor)
• Kamerşah Sultan: II. Bayezid ile Gülruh Hatun'un kızıdır; bu evlilikle hanedan damadı oldu. Eşinin ölümünden sonra yeniden evlendi ve 1520 yılının ocak ayında öldü

Koca Mustafa Paşa Döneminin İlkleri

• Adını bir İstanbul semtine veren vezîriâzam Kurduğu külliyenin bulunduğu semt bugün Kocamustafapaşa adını taşır
• Bizans kilisesinden çevrilen cami çevresinde kurulan külliye 1486; merkezindeki yapı Aya Andreas en Krisei manastır kilisesiydi
• Cem Sultan meselesi için Roma'ya gönderilen elçilik Aralık 1490; görüşmeler papa VIII. Innocentius ile yürütüldü
• Hanedan damadı olarak vezîriâzamlığa yükselmesi 1491 yılında II. Bayezid'in kızı Kamerşah Sultan ile evlendi
• İki padişahın saltanatına yayılan sadaret 1511-1512; II. Bayezid'in tahtı bırakmasının ardından bir süre görevde kaldı

Kaynak: com.com.tr