Lala Mustafa Paşa Kimdir? Hayatı, Sadrazamlığı ve Dönemin Önemli Olayları

Lala Mustafa Paşa Kimdir?

Lala Mustafa Paşa, 7 Ağustos 1580 tarihinde İstanbul'da hayatını kaybetmiş bir Osmanlı sadrazamıdır. Tarihte Sadrazam olarak yer alır. Babası bilinmiyor'dur. Kabri: Lala Mustafa Paşa Türbesi, Eyüp, İstanbul.

Lala Mustafa Paşa, Kıbrıs fethinin serdarı olan, 1578 doğu seferini yöneten ve 1580 yılında sadaret makamına getirilen Osmanlı devlet adamıdır.

com.com.tr

Lala Mustafa Paşa Hayatındaki Dönüm Noktaları

• 1500: Bosna sancağında Sokol yöresinde doğduğu tahmin edilir. Doğum yılı kesin değildir; kaynaklar öldüğünde yetmiş yaşını geçtiğini kaydeder.
• 1520: Ağabeyi Deli Hüsrev Paşa'nın aracılığıyla saray hizmetine alındı ve Enderun'da yetiştirildi.
• 1557: Şehzade Selim'in lalalığına getirildi. Kaynakların bir kısmı bu tayini 1556 yılına koyar.
• 1559: Konya yakınlarında Şehzade Selim ile Şehzade Bayezid'in kuvvetleri karşı karşıya geldi; muharebe Selim'in üstünlüğüyle sonuçlandı.
• 1566: II. Selim tahta çıktı; lalası olarak görev yaptığı şehzadenin saltanatıyla merkezdeki konumu güçlendi.
• Temmuz 1570: Osmanlı kuvvetleri Kıbrıs'a çıktı; kara kuvvetlerinin serdarı olarak harekâtı yönetti.
• 9 Eylül 1570: Lefkoşa alındı; ardından Girne kalesi direnmeden teslim oldu.
• 17 Eylül 1570: Magosa kuşatması başladı.
• 1 Ağustos 1571: Magosa'nın teslim görüşmeleri sonuçlandı. Kaynakların bir kısmı fethi bu tarihle, bir kısmı 5 Ağustos 1571 tarihiyle kaydeder.
• 7 Ekim 1571: İnebahtı deniz muharebesi yapıldı; Kıbrıs seferinin siyasi sonucu olarak kurulan donanma birliği Osmanlı filosuyla karşılaştı.
• 5 Nisan 1578: Doğu seferinin serdarı olarak ordunun başında İstanbul'dan hareket etti.
• 9 Ağustos 1578: Çıldır yöresinde Safevî kuvvetleriyle yapılan muharebe Osmanlı üstünlüğüyle sonuçlandı.
• Ağustos 1578: Tiflis ele geçirildi ve şehirde eyalet merkezi kuruldu.
• 15 Eylül 1578: Şirvan'ın ele geçirilmesi tamamlandı; Şirvan beylerbeyiliğine Özdemiroğlu Osman Paşa tayin edildi.
• Ocak 1580: Doğu cephesindeki serdarlıktan alındı ve İstanbul'a döndü; serdarlık Koca Sinan Paşa'ya verildi.
• 28 Nisan 1580: Sadrazam Semiz Ahmed Paşa öldü; boşalan makamın başına getirildi.
• 7 Ağustos 1580: İstanbul'da öldü; aynı gün sadaret mührü Koca Sinan Paşa'ya verildi.

Lala Mustafa Paşa Kronolojisi

Tarih	Olay
1500	Bosna sancağında Sokol yöresinde doğduğu tahmin edilir. Doğum yılı kesin değildir; kaynaklar öldüğünde yetmiş yaşını geçtiğini kaydeder.
1520	Ağabeyi Deli Hüsrev Paşa'nın aracılığıyla saray hizmetine alındı ve Enderun'da yetiştirildi.
1549	Kısa bir süre Mısır'da kaymakamlık görevinde bulunduğu kaydedilir.
1557	Şehzade Selim'in lalalığına getirildi. Kaynakların bir kısmı bu tayini 1556 yılına koyar.
1559	Konya yakınlarında Şehzade Selim ile Şehzade Bayezid'in kuvvetleri karşı karşıya geldi; muharebe Selim'in üstünlüğüyle sonuçlandı.
1560	Van beylerbeyiliğine getirildi; sonraki yıllarda Erzurum, Halep ve Şam beylerbeyiliklerinde bulundu.
1566	II. Selim tahta çıktı; lalası olarak görev yaptığı şehzadenin saltanatıyla merkezdeki konumu güçlendi.
1568	Yemen harekâtı için görevlendirildiği kaydedilir; serdarlık sonuçta Mısır beylerbeyi Sinan Paşa'ya verildi.
Temmuz 1570	Osmanlı kuvvetleri Kıbrıs'a çıktı; kara kuvvetlerinin serdarı olarak harekâtı yönetti.
22 Temmuz 1570	Lefkoşa kuşatması başladı.
9 Eylül 1570	Lefkoşa alındı; ardından Girne kalesi direnmeden teslim oldu.
17 Eylül 1570	Magosa kuşatması başladı.
1 Ağustos 1571	Magosa'nın teslim görüşmeleri sonuçlandı. Kaynakların bir kısmı fethi bu tarihle, bir kısmı 5 Ağustos 1571 tarihiyle kaydeder.
Ağustos 1571	Teslim töreninin ardından Venedik komutanı Marcantonio Bragadin ile bir grup subay öldürüldü; olay Avrupa'da geniş yankı buldu.
7 Ekim 1571	İnebahtı deniz muharebesi yapıldı; Kıbrıs seferinin siyasi sonucu olarak kurulan donanma birliği Osmanlı filosuyla karşılaştı.
1573	Venedik ile imzalanan antlaşmayla Kıbrıs Osmanlı Devleti'nde kaldı.
25 Ağustos 1575	Şehzade Mehmed'in kızı Hümaşah Sultan ile evlendi ve hanedan damatları arasına girdi.
5 Nisan 1578	Doğu seferinin serdarı olarak ordunun başında İstanbul'dan hareket etti.
9 Ağustos 1578	Çıldır yöresinde Safevî kuvvetleriyle yapılan muharebe Osmanlı üstünlüğüyle sonuçlandı.
Ağustos 1578	Tiflis ele geçirildi ve şehirde eyalet merkezi kuruldu.
Eylül 1578	Koyun Geçidi mevkiinde yapılan muharebeyle Şirvan yolu açıldı.
15 Eylül 1578	Şirvan'ın ele geçirilmesi tamamlandı; Şirvan beylerbeyiliğine Özdemiroğlu Osman Paşa tayin edildi.
23 Ağustos 1579	Kars kalesinin yeniden inşası tamamlandı; Kars ayrı bir eyalet merkezi haline getirildi.
Ocak 1580	Doğu cephesindeki serdarlıktan alındı ve İstanbul'a döndü; serdarlık Koca Sinan Paşa'ya verildi.
28 Nisan 1580	Sadrazam Semiz Ahmed Paşa öldü; boşalan makamın başına getirildi.
7 Ağustos 1580	İstanbul'da öldü; aynı gün sadaret mührü Koca Sinan Paşa'ya verildi.
Ağustos 1580	Eyüp'te, ölümünden on yedi gün önce satın aldığı yere defnedildi; türbesinin mimarı Mimar Sinan'dır.
1590	Başlattığı doğu seferiyle açılan savaş, on iki yıl sonra imzalanan antlaşmayla sona erdi.

Lala Mustafa Paşa Döneminde Yapılan Savaşlar ve Seferler

Yıl	Savaş veya sefer	Taraf	Sonuç
1570	Kıbrıs Seferi	Venedik Cumhuriyeti	Ada Osmanlı yönetimine bağlandı; Kara kuvvetlerinin serdarı olarak yönetti. Lefkoşa 9 Eylül 1570 tarihinde alındı, Magosa on bir aylık kuşatmanın ardından 1571 yılının ağustos ayında teslim oldu.
22 T	Lefkoşa Kuşatması	Venedik Cumhuriyeti	Şehir alındı; Yaklaşık yedi hafta sürdü; şehrin alınmasının ardından Girne kalesi direnmeden teslim oldu.
17 E	Magosa Kuşatması	Venedik Cumhuriyeti	Kale teslim oldu; Yaklaşık on bir ay sürdü. Savunmanın başında Marcantonio Bragadin bulunuyordu; teslim töreninden sonra kendisi ve bir grup subay öldürüldü.
1578	Doğu Seferi	Safevî Devleti	Gürcistan ve Şirvan Osmanlı yönetimine bağlandı; Serdar olarak yönetti. Çıldır ve Koyun Geçidi muharebeleri kazanıldı, Tiflis ve Şemahi alındı, Kafkasya'da yeni eyaletler kuruldu.
9 Ağ	Çıldır Muharebesi	Safevî Devleti	Osmanlı üstünlüğüyle sonuçlandı; On iki yıl sürecek savaşın ilk büyük meydan muharebesidir; muharebede Diyarbakır beylerbeyi Özdemiroğlu Osman Paşa da görev aldı.
1559	Şehzade mücadelesi	Şehzade Bayezid'in kuvvetleri	Şehzade Selim'in üstünlüğüyle sonuçlandı; Konya yakınlarında yapıldı. Lala Mustafa Paşa, Şehzade Selim'in lalası olarak hazırlığın yürütülmesinde görev aldı.

Antlaşmalar

Yıl	Antlaşma	Taraf	Not
1573	Venedik ile barış antlaşması	Venedik Cumhuriyeti	Kıbrıs seferini bitiren antlaşmadır. Ada Osmanlı Devleti'nde kaldı ve Venedik savaş tazminatı ödemeyi kabul etti. Antlaşma imzalandığında Lala Mustafa Paşa merkezde vezirdi.

Lala Mustafa Paşa Ailesi

• Babası: (Kaynaklarda adı geçmiyor)
• Annesi: (Kaynaklarda adı geçmiyor)
• Fatma Hatun: Memlük sultanı Kansu Gavri'nin oğlu Mehmed Bey'in kızıdır
• Hümaşah Sultan: Şehzade Mehmed'in kızı ve Kanuni Sultan Süleyman'ın torunudur; bu evlilikle hanedan damatları arasına girdi
• Deli Hüsrev Paşa: Ağabeyidir; saray hizmetine girmesinde aracı olduğu kaydedilir

Lala Mustafa Paşa Döneminin İlkleri

• Kıbrıs'ın fethini yöneten serdar 1570-1571
• Osmanlı ordusunu Tiflis'e sokan komutan 1578
• Kafkasya'da yeni eyaletlerin kurulmasını sağlayan sefer serdarı 1578
• Kars'ın yeniden kale ve eyalet merkezi haline getirilmesi 23 Ağustos 1579
• Sadaret makamında en kısa süre kalan devlet adamlarından biri 3 ay, 1580

Kaynak: com.com.tr